Hoofdstuk 1: Politiek en politieke wetenschap
Inleiding:
Politieke wetenschappen = wetenschappelijke kennis over de politiek niet zelf aan politiek doen of
deelnemen aan politieke show
Doelstellingen:
Kennis: begrip, methoden, actoren, instellingen
Gebrip: politiek als maatschappelijk proces
Vaardigheden: kritische, academische, wetenschappelijke analyse
Reflectie: politieke wetenschappen als academische dicipline
Structuur van de lessen: tegenstellingen & ideologie => politieke partijen => betwisten macht in
verkiezingen (verkiezingsregels) => parlement & regering => ontwikkelen van beleid => uitvoeren van
beleid
Thema’s actua: oekraïne, begroting, istraël-hamas, verenigde staten
Oefenvraag:
Van wie komt volgend citaat: “Hoewel de soevereine macht absoluut, sacraal en onschendbaar is, kan
hij de grenzen van de algemene conventie niet overschrijden. Elke mens mag daarom vrijelijk
beschikken over alle goederen en vrijheden binnen die algemene conventie. (…) Wat is dan eigenlijk
een daad van de Soeverein? Het is geen afspraak tussen een meerdere en een mindere, maar een
afspraak tussen het lichaam en elk onderdeel van dat lichaam. Het is legitiem, want het is gebaseerd op
een maatschappelijk contract, en het is het rechtvaardig omdat het door allen gedeeld wordt.”
Immanuel Kant: Over de eeuwige vrede
Jean Jacques Rousseau : Du contrat social
Hobbes : Leviathan
Augustinus : De Stad Gods
1.1. Wat is politiek
Politiek = het proces waarbij samenlevingen op een voor de leden bindende wijze de regels van hun
samenleven bepalen, bewaren, wijzigen of handhaven. ( regels/afspraken zijn er overal)
= alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
- ‘Proces’: politiek is dynamisch proces op verschillende niveaus → multi-level governance
Nood aan samenwerking tss de niveau’s) structuren liggen niet vast doorheen de tijd
‘Samenlevingen’ = sociale groep die gemeenschappelijk territorium en/of cultuur delen (<-> Manuel
Castells: “network society”, niet langer territoriaal gebonden, samenleving obv ‘weak ties’ en virtuele
netwerken) => politiek is het sturen van deze samenleving
Veranderlijk gegeven : trend tot globalisering – maar ook tegenreactie, benadrukken van
lokale identiteiten
- Politiek = ‘Bindend’ ( bindende regels): afdwingbaar, sanctioneerbaar, verschil met andere
sociale systemen: monopolie op legitiem geweld (= gewelg maf alleen uitgeoefend worden door
de staat alleen zoveel als er nodig is (geen mishandeling)
Staat aleen mag misdaad aanpakken -> zelf niet hef in eigen handen nemen -> niet legitiem
Vb: onderwijs: zo niet: sanctie (zoals waarschuwing/boetes) ook geweld bij bv stakingen die uit
de hand lopen
- ‘Voor de leden bindend’: macht van de staat is intern (op de eigen burgers), niet andere
staten, die elk soeverein zijn (interventie in soevereine landen blijft bijzonder moeilijk
Vb: poetin bevindt zich in Rusland => hier is hij beschermd, stel dat hij in Zaventem aankomt
kan hij hier wel meteen worden opgepakt => soevereniteit van landen = beschermd dictators
De regels van hun samenleven: gaat om wettelijke regels, x culturele normen ( in politiek )
1
, Regels als beperking & als mogelijkheden scheppend (Hobbes)
Vb: verkeer: we moeten rechts rijden = regel
Scenario zonder regels = niet veilig rijden = niet deelnemen aan het verkeer
- Normen of wetten => ‘Bepalen, bewaren, wijzigen’: bv. ideologisch debat tussen progressieven
en conservatieven over gewenste mate van staatsinterventie
Vb: misdaden zoals (geweld binnen gezin, seksueel misbruik in kerk) strenger bestraft dan
vroeger = ideologische discussie: hvlh moet overheid doen? Normen al dan niet behouden?
Iedereen wilt steeds meer interventie: wetten komen er niet voor niks => wetten komen er
omdat iemand/bepaalde groep dat bel vind ( vb: sector van verpakkingen wil regels over
statiegeld)
Verandering als strategie; gericht op bewaren legitimiteit vh politieke systeem
‘Handhaven’: regelopstelling, maar ook de handhaving ervan
Overheid heeft plicht de regels ook te laten handhaven = essentieel onderdeel vd bindende regels
Regels = bindend
Is overheid machteloos geworden? ( geen grip op overlast, drugs in bxl) of verwachten we juist meer
van de staat? => overheid treedt wel op, maar we verwachten dat ze op veel meer domeinen optreedt
We willen meer en meer regels niemand houdt van regels mr we vragen het toch
Vb: roken in de auto met kinderen = vroeger ok nu niet meer => gezondheid kinderen bel!
Hvlh regels? : uitbreiding vh politieke domein: meer impat op ons dagelijks leven => w ook
nadrukkelijk gewenst dr bevolking (althans in 1 richting)
- Politiek beleid: maakt verschil => levensverwachting, gelijkheid, gezondheid,..
- Waarom geven we zoveel vrijheid af? => omdat we hier een voordeel bij hebben vb: veiligheid
(Hobbes)
1.2. Variaties in de politiek
1.2.1. Politiek en territorium
Politiek brede omschrijving: alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving incl. elke
groep van samenleving zoals organisaties
Beperkter: territoriaal verbonden → associatie samenleving aan territorium(vb: gemeente) ( we knn x
ontsnappen aan politiek) => territorium als voorwaarde voor soevereiniteit (cfr Vaticaanstad als lid vd
VN)
- Lidmaatschap van een samenleving aan een grondgebied is omvattender en dwingender
- Historisch geëvolueerd: territorialisering van politiek → politiek met een grondgebied waarin ze
intern besturen en beschermen tegen externe vijanden
Dus: politiek = alles wat te maken heeft met het besturen van een territoriaal gefundeerde
samenleving
als je de enige bent die met een fiets rijd => je moet je x aan de regels houden MAAR: er zijn
meerdere mensen die met de fiets rijden => regels wel nodig
doordat je een territorium deelt, moet je aantal regels respecteren!
samenleving die iets deelt heeft nood aan regels (vb: territorium)
territorium is bel, als je in de vs bent gelden er andere regels dan als je in belgië bent
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Verschuiving: reikwijdte van politiek: wat gebeurt er id samenleving
Politiek variërt: variatie in soorten samenlevingen => variëren naargelang inhoud & rijkwijdte
Wat er in de samenleving geregeld w is erg verschillend
2
Inleiding:
Politieke wetenschappen = wetenschappelijke kennis over de politiek niet zelf aan politiek doen of
deelnemen aan politieke show
Doelstellingen:
Kennis: begrip, methoden, actoren, instellingen
Gebrip: politiek als maatschappelijk proces
Vaardigheden: kritische, academische, wetenschappelijke analyse
Reflectie: politieke wetenschappen als academische dicipline
Structuur van de lessen: tegenstellingen & ideologie => politieke partijen => betwisten macht in
verkiezingen (verkiezingsregels) => parlement & regering => ontwikkelen van beleid => uitvoeren van
beleid
Thema’s actua: oekraïne, begroting, istraël-hamas, verenigde staten
Oefenvraag:
Van wie komt volgend citaat: “Hoewel de soevereine macht absoluut, sacraal en onschendbaar is, kan
hij de grenzen van de algemene conventie niet overschrijden. Elke mens mag daarom vrijelijk
beschikken over alle goederen en vrijheden binnen die algemene conventie. (…) Wat is dan eigenlijk
een daad van de Soeverein? Het is geen afspraak tussen een meerdere en een mindere, maar een
afspraak tussen het lichaam en elk onderdeel van dat lichaam. Het is legitiem, want het is gebaseerd op
een maatschappelijk contract, en het is het rechtvaardig omdat het door allen gedeeld wordt.”
Immanuel Kant: Over de eeuwige vrede
Jean Jacques Rousseau : Du contrat social
Hobbes : Leviathan
Augustinus : De Stad Gods
1.1. Wat is politiek
Politiek = het proces waarbij samenlevingen op een voor de leden bindende wijze de regels van hun
samenleven bepalen, bewaren, wijzigen of handhaven. ( regels/afspraken zijn er overal)
= alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
- ‘Proces’: politiek is dynamisch proces op verschillende niveaus → multi-level governance
Nood aan samenwerking tss de niveau’s) structuren liggen niet vast doorheen de tijd
‘Samenlevingen’ = sociale groep die gemeenschappelijk territorium en/of cultuur delen (<-> Manuel
Castells: “network society”, niet langer territoriaal gebonden, samenleving obv ‘weak ties’ en virtuele
netwerken) => politiek is het sturen van deze samenleving
Veranderlijk gegeven : trend tot globalisering – maar ook tegenreactie, benadrukken van
lokale identiteiten
- Politiek = ‘Bindend’ ( bindende regels): afdwingbaar, sanctioneerbaar, verschil met andere
sociale systemen: monopolie op legitiem geweld (= gewelg maf alleen uitgeoefend worden door
de staat alleen zoveel als er nodig is (geen mishandeling)
Staat aleen mag misdaad aanpakken -> zelf niet hef in eigen handen nemen -> niet legitiem
Vb: onderwijs: zo niet: sanctie (zoals waarschuwing/boetes) ook geweld bij bv stakingen die uit
de hand lopen
- ‘Voor de leden bindend’: macht van de staat is intern (op de eigen burgers), niet andere
staten, die elk soeverein zijn (interventie in soevereine landen blijft bijzonder moeilijk
Vb: poetin bevindt zich in Rusland => hier is hij beschermd, stel dat hij in Zaventem aankomt
kan hij hier wel meteen worden opgepakt => soevereniteit van landen = beschermd dictators
De regels van hun samenleven: gaat om wettelijke regels, x culturele normen ( in politiek )
1
, Regels als beperking & als mogelijkheden scheppend (Hobbes)
Vb: verkeer: we moeten rechts rijden = regel
Scenario zonder regels = niet veilig rijden = niet deelnemen aan het verkeer
- Normen of wetten => ‘Bepalen, bewaren, wijzigen’: bv. ideologisch debat tussen progressieven
en conservatieven over gewenste mate van staatsinterventie
Vb: misdaden zoals (geweld binnen gezin, seksueel misbruik in kerk) strenger bestraft dan
vroeger = ideologische discussie: hvlh moet overheid doen? Normen al dan niet behouden?
Iedereen wilt steeds meer interventie: wetten komen er niet voor niks => wetten komen er
omdat iemand/bepaalde groep dat bel vind ( vb: sector van verpakkingen wil regels over
statiegeld)
Verandering als strategie; gericht op bewaren legitimiteit vh politieke systeem
‘Handhaven’: regelopstelling, maar ook de handhaving ervan
Overheid heeft plicht de regels ook te laten handhaven = essentieel onderdeel vd bindende regels
Regels = bindend
Is overheid machteloos geworden? ( geen grip op overlast, drugs in bxl) of verwachten we juist meer
van de staat? => overheid treedt wel op, maar we verwachten dat ze op veel meer domeinen optreedt
We willen meer en meer regels niemand houdt van regels mr we vragen het toch
Vb: roken in de auto met kinderen = vroeger ok nu niet meer => gezondheid kinderen bel!
Hvlh regels? : uitbreiding vh politieke domein: meer impat op ons dagelijks leven => w ook
nadrukkelijk gewenst dr bevolking (althans in 1 richting)
- Politiek beleid: maakt verschil => levensverwachting, gelijkheid, gezondheid,..
- Waarom geven we zoveel vrijheid af? => omdat we hier een voordeel bij hebben vb: veiligheid
(Hobbes)
1.2. Variaties in de politiek
1.2.1. Politiek en territorium
Politiek brede omschrijving: alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving incl. elke
groep van samenleving zoals organisaties
Beperkter: territoriaal verbonden → associatie samenleving aan territorium(vb: gemeente) ( we knn x
ontsnappen aan politiek) => territorium als voorwaarde voor soevereiniteit (cfr Vaticaanstad als lid vd
VN)
- Lidmaatschap van een samenleving aan een grondgebied is omvattender en dwingender
- Historisch geëvolueerd: territorialisering van politiek → politiek met een grondgebied waarin ze
intern besturen en beschermen tegen externe vijanden
Dus: politiek = alles wat te maken heeft met het besturen van een territoriaal gefundeerde
samenleving
als je de enige bent die met een fiets rijd => je moet je x aan de regels houden MAAR: er zijn
meerdere mensen die met de fiets rijden => regels wel nodig
doordat je een territorium deelt, moet je aantal regels respecteren!
samenleving die iets deelt heeft nood aan regels (vb: territorium)
territorium is bel, als je in de vs bent gelden er andere regels dan als je in belgië bent
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Verschuiving: reikwijdte van politiek: wat gebeurt er id samenleving
Politiek variërt: variatie in soorten samenlevingen => variëren naargelang inhoud & rijkwijdte
Wat er in de samenleving geregeld w is erg verschillend
2
