Inhoud
Onderwerp 1: Introductie tot voeding en gezondheid ............................................................................................ 4
Relatie tussen voeding en gezondheid .............................................................................................................. 4
Wat is nutritie – voeding ................................................................................................................................ 4
Relatie tussen voeding en gezondheid ........................................................................................................... 4
Bestaat ongezonde voeding? ........................................................................................................................ 9
Conclusie: de relatie tussen voeding en gezondheid ...................................................................................... 9
het verbeteren van de voedingsstatus ......................................................................................................... 10
Onderwerp 2: Macronutriënten .......................................................................................................................... 11
1 koolhydraten ............................................................................................................................................... 11
Indelingen .................................................................................................................................................. 11
Rol 16
Aanbevelingen ........................................................................................................................................... 20
Gezondheidsaspecten ............................................................................................................................... 20
Low calorie sweeteners (LCS) ..................................................................................................................... 26
Andere KH-gerelateerde componenten ....................................................................................................... 27
2Lipiden ........................................................................................................................................................ 28
Indeling...................................................................................................................................................... 28
Bronnen ..................................................................................................................................................... 30
Vertering/absorptie..................................................................................................................................... 30
Achterliggende informatie .......................................................................................................................... 33
Rol – relatie tot gezondheid ......................................................................................................................... 35
Gezondheidsaspecten ............................................................................................................................... 35
3 Eiwitten ...................................................................................................................................................... 39
Indeling...................................................................................................................................................... 39
Bronnen ..................................................................................................................................................... 40
Vertering/absorptie..................................................................................................................................... 41
Rol – relatie tot gezondheid ......................................................................................................................... 45
Onderwerp 3: Voedingsaanbevelingen ............................................................................................................... 49
3 basis concepten van voedingsaanbevelingen ........................................................................................... 49
Voedingsaanbevelingen .............................................................................................................................. 50
Samenvatting ............................................................................................................................................. 52
Onderwerp 4: Micronutriënten ........................................................................................................................... 53
1Vitamines .................................................................................................................................................... 53
Overzicht van vitaminen ............................................................................................................................. 53
Vitamine A ................................................................................................................................................. 54
vitamine D ................................................................................................................................................. 56
Vitamine E ................................................................................................................................................. 57
Vitamine K ................................................................................................................................................. 58
, De wateroplosbare vitaminen: B en C.......................................................................................................... 59
2Mineralen en spoorelementen ...................................................................................................................... 66
Mineralen en spoorelementen – indeling ..................................................................................................... 67
Mineralen in de voeding .............................................................................................................................. 67
Interacties tussen mineralen ...................................................................................................................... 67
Behoefte aan mineralen beïnvloed door: ..................................................................................................... 67
Tekort of teveel aan mineralen .................................................................................................................... 67
Natrium – Na .............................................................................................................................................. 68
Zoutinname – adviezen ............................................................................................................................... 69
Calcium (Ca).............................................................................................................................................. 69
Spoorelementen ............................................................................................................................................ 71
Ijzer ........................................................................................................................................................... 71
Zink (Zn) ..................................................................................................................................................... 73
Jodium (I) ................................................................................................................................................... 74
Selenium (Se)............................................................................................................................................. 75
De geïntegreerde rol van micronutriënten .................................................................................................... 76
Onderwerp 5: energiebalans, obesitas en ondervoeding ..................................................................................... 80
Energiebalans................................................................................................................................................ 80
Energie uit balans – overgewicht – standpunt vanuit voeding............................................................................ 88
Prevalentie................................................................................................................................................. 88
Obesitas – complex verhaal ........................................................................................................................ 88
Behandeling van obesitas problematiek - voedingsbenadering .................................................................... 90
Conservatieve behandel methode .............................................................................................................. 90
Bariatrische chirurgie ................................................................................................................................. 92
Preventie ................................................................................................................................................... 93
Ondervoeding ................................................................................................................................................ 97
Soorten ondervoeding – oorzaak en gevolg .................................................................................................. 97
Risicopersonen ........................................................................................................................................ 104
Opsporen van ondervoeding – screening en diagnose ................................................................................ 105
Preventie en behandeling van ondervoeding .............................................................................................. 108
Onderwerp 6: voeding en chronische aandoeningen ......................................................................................... 111
1voeding en cardiovasculaire aandoeningen ................................................................................................. 111
Introductie ............................................................................................................................................... 111
Gezond vasculair systeem ........................................................................................................................ 111
Pathofysiologie van cardiovasculair ziekterisico ........................................................................................ 114
Management van Cardiovasculaire aandoeningen ..................................................................................... 115
Voedingsmiddelen ................................................................................................................................... 119
Functionele voeding ................................................................................................................................. 119
Dieet patronen ......................................................................................................................................... 120
, Richtlijnen ............................................................................................................................................... 121
2voeding en diabetes ................................................................................................................................... 123
Wat is diabetes? ....................................................................................................................................... 123
Preventie en behandeling van diabetes ..................................................................................................... 125
3voeding en allergie ..................................................................................................................................... 130
Begrippen ................................................................................................................................................ 130
Voedselallergie ........................................................................................................................................ 131
Stappen in het proces - 1. Diagnose ......................................................................................................... 135
Stappen in het proces – 2. Therapeutisch .................................................................................................. 136
Stappen in het proces – 2/3 therapeutisch/educatie .................................................................................. 136
Stappen in het proces – 3. Educatie .......................................................................................................... 136
Onderwerp 7: voeding bij specifieke doelgroepen ............................................................................................. 137
Eerste 1000 dagen ....................................................................................................................................... 137
Overzicht ................................................................................................................................................. 137
Preconceptie ........................................................................................................................................... 137
1000 dagen concept ................................................................................................................................. 138
Voeding bij zwangerschap en lactatie ........................................................................................................ 139
Zuigelingenvoeding .................................................................................................................................. 145
Voeding van peuter tot adolescent ............................................................................................................ 148
Antropometrie – meten is weten ............................................................................................................... 149
Aanbevelingen bij kinderen ....................................................................................................................... 151
Ouderen ...................................................................................................................................................... 153
Definities ................................................................................................................................................. 153
Risicofactoren.......................................................................................................................................... 162
Voedingsaanbevelingen bij ouderen .......................................................................................................... 163
, Samenvatting Voeding en gezondheid – 2025
Onderwerp 1: Introductie tot voeding en gezondheid
Relatie tussen voeding en gezondheid
Wat is nutritie – voeding
- Voeding = alles wat je eet en drinkt
- Nutritie = de wetenschap of het proces van hoe die voeding je lichaam beïnvloedt
- Een bron van Energie
- Genot, iets lekkers
- Cultureels: sommige perioden vasten mensen, sommige dingen mag je wel eten en andere niet, …
- Het is niet te reduceren tot het moleculaire, maar dat is er wel een belangrijk deel van
- DEFINITIE:
→ menselijke voeding is een complex, veelzijdig wetenschappelijk domein dat aangeeft hoe stoffen
in voedingsmiddelen essentiële voeding leveren voor het behoud van het leven.
→ Menselijke voeding is een proces waarbij cellulaire organellen, cellen, weefsels, organen,
systemen en het lichaam als geheel noodzakelijke stoffen uit voedsel (voedingstoffen) verkrijgen
en gebruiken om de structurele en functionele integriteit te behouden. Het omvat het spectrum
van moleculair tot maatschappelijk niveau
- Tanzania: Daar hebben mensen last van een eiwit-tekort
→ Maar voor hun geloof mogen ze geen eieren eten (het wordt als onhygiënisch beschouwd omdat
het uit de cloaca komt)
- Drukkingsmethode voor oorlog
Relatie tussen voeding en gezondheid
de voedingssituatie de gezondheidsgevolgen en uitkomsten
Optimale voeding: een situatie waarin iemand ->gezondheid
voldoende, uitgebalanceerde en gevarieerde ->welzijn
voeding binnen krijgt ->goede groei en ontwikkeling
->hoge levenskwaliteit
Ondervoeding – honger: voedsel onzekere ->verminderde fysieke en mentale ontwikkeling
individuen die leven in armoede, onwetendheid, ->verzwakt immuunsysteem (veel stoffen zijn
politiek instabiele omgevingen, ontwrichte belangrijk voor het immuunsysteem, dat betekend
samenleving of oorlog niet dat we er meer van moeten innemen als we ons
->gaat over een langere tijd, chronisch (niet je maag beter zouden willen beschermen)
dat rammelt na 4 uur) ->toename van infectieziekten
->vicieuze cirkel van ondervoeding,
onderontwikkeling en armoede
->moeders die tijdens de zwangerschap ondervoed
zijn: foetus zal groeivertraging hebben, fysiek en
mentale retardering
Overvoeding: overconsumptie van voedsel, voor ->obesitas
macronutriënten, in combinatie met: ->metabool syndroom
- Weinig lichamelijke activiteit ->hart- en vaatziekten
- Roken, stress en alcoholmisbruik ->diabetes type 2
->bepaalde kankers: chronische niet overdraagbare
ziekten (NCD’s), vaak gekenmerkt door overvoeding
van macronutriënten en ondervoeding van
micronutriënten
Malnutritie (ondervoeding – opletten!!): ->dubbele last van infectieziekten en chronische niet
voedingstransitie, individuen en gemeenschappen overdraagbare ziekten (NCD’s), vaak gekenmerkt
die voorheen voedselonzeker waren worden door overvoeding van macronutriënten en
geconfronteerd met een overvloed aan smakelijke ondervoeding van micronutriënten
Onderwerp 1: Introductie tot voeding en gezondheid ............................................................................................ 4
Relatie tussen voeding en gezondheid .............................................................................................................. 4
Wat is nutritie – voeding ................................................................................................................................ 4
Relatie tussen voeding en gezondheid ........................................................................................................... 4
Bestaat ongezonde voeding? ........................................................................................................................ 9
Conclusie: de relatie tussen voeding en gezondheid ...................................................................................... 9
het verbeteren van de voedingsstatus ......................................................................................................... 10
Onderwerp 2: Macronutriënten .......................................................................................................................... 11
1 koolhydraten ............................................................................................................................................... 11
Indelingen .................................................................................................................................................. 11
Rol 16
Aanbevelingen ........................................................................................................................................... 20
Gezondheidsaspecten ............................................................................................................................... 20
Low calorie sweeteners (LCS) ..................................................................................................................... 26
Andere KH-gerelateerde componenten ....................................................................................................... 27
2Lipiden ........................................................................................................................................................ 28
Indeling...................................................................................................................................................... 28
Bronnen ..................................................................................................................................................... 30
Vertering/absorptie..................................................................................................................................... 30
Achterliggende informatie .......................................................................................................................... 33
Rol – relatie tot gezondheid ......................................................................................................................... 35
Gezondheidsaspecten ............................................................................................................................... 35
3 Eiwitten ...................................................................................................................................................... 39
Indeling...................................................................................................................................................... 39
Bronnen ..................................................................................................................................................... 40
Vertering/absorptie..................................................................................................................................... 41
Rol – relatie tot gezondheid ......................................................................................................................... 45
Onderwerp 3: Voedingsaanbevelingen ............................................................................................................... 49
3 basis concepten van voedingsaanbevelingen ........................................................................................... 49
Voedingsaanbevelingen .............................................................................................................................. 50
Samenvatting ............................................................................................................................................. 52
Onderwerp 4: Micronutriënten ........................................................................................................................... 53
1Vitamines .................................................................................................................................................... 53
Overzicht van vitaminen ............................................................................................................................. 53
Vitamine A ................................................................................................................................................. 54
vitamine D ................................................................................................................................................. 56
Vitamine E ................................................................................................................................................. 57
Vitamine K ................................................................................................................................................. 58
, De wateroplosbare vitaminen: B en C.......................................................................................................... 59
2Mineralen en spoorelementen ...................................................................................................................... 66
Mineralen en spoorelementen – indeling ..................................................................................................... 67
Mineralen in de voeding .............................................................................................................................. 67
Interacties tussen mineralen ...................................................................................................................... 67
Behoefte aan mineralen beïnvloed door: ..................................................................................................... 67
Tekort of teveel aan mineralen .................................................................................................................... 67
Natrium – Na .............................................................................................................................................. 68
Zoutinname – adviezen ............................................................................................................................... 69
Calcium (Ca).............................................................................................................................................. 69
Spoorelementen ............................................................................................................................................ 71
Ijzer ........................................................................................................................................................... 71
Zink (Zn) ..................................................................................................................................................... 73
Jodium (I) ................................................................................................................................................... 74
Selenium (Se)............................................................................................................................................. 75
De geïntegreerde rol van micronutriënten .................................................................................................... 76
Onderwerp 5: energiebalans, obesitas en ondervoeding ..................................................................................... 80
Energiebalans................................................................................................................................................ 80
Energie uit balans – overgewicht – standpunt vanuit voeding............................................................................ 88
Prevalentie................................................................................................................................................. 88
Obesitas – complex verhaal ........................................................................................................................ 88
Behandeling van obesitas problematiek - voedingsbenadering .................................................................... 90
Conservatieve behandel methode .............................................................................................................. 90
Bariatrische chirurgie ................................................................................................................................. 92
Preventie ................................................................................................................................................... 93
Ondervoeding ................................................................................................................................................ 97
Soorten ondervoeding – oorzaak en gevolg .................................................................................................. 97
Risicopersonen ........................................................................................................................................ 104
Opsporen van ondervoeding – screening en diagnose ................................................................................ 105
Preventie en behandeling van ondervoeding .............................................................................................. 108
Onderwerp 6: voeding en chronische aandoeningen ......................................................................................... 111
1voeding en cardiovasculaire aandoeningen ................................................................................................. 111
Introductie ............................................................................................................................................... 111
Gezond vasculair systeem ........................................................................................................................ 111
Pathofysiologie van cardiovasculair ziekterisico ........................................................................................ 114
Management van Cardiovasculaire aandoeningen ..................................................................................... 115
Voedingsmiddelen ................................................................................................................................... 119
Functionele voeding ................................................................................................................................. 119
Dieet patronen ......................................................................................................................................... 120
, Richtlijnen ............................................................................................................................................... 121
2voeding en diabetes ................................................................................................................................... 123
Wat is diabetes? ....................................................................................................................................... 123
Preventie en behandeling van diabetes ..................................................................................................... 125
3voeding en allergie ..................................................................................................................................... 130
Begrippen ................................................................................................................................................ 130
Voedselallergie ........................................................................................................................................ 131
Stappen in het proces - 1. Diagnose ......................................................................................................... 135
Stappen in het proces – 2. Therapeutisch .................................................................................................. 136
Stappen in het proces – 2/3 therapeutisch/educatie .................................................................................. 136
Stappen in het proces – 3. Educatie .......................................................................................................... 136
Onderwerp 7: voeding bij specifieke doelgroepen ............................................................................................. 137
Eerste 1000 dagen ....................................................................................................................................... 137
Overzicht ................................................................................................................................................. 137
Preconceptie ........................................................................................................................................... 137
1000 dagen concept ................................................................................................................................. 138
Voeding bij zwangerschap en lactatie ........................................................................................................ 139
Zuigelingenvoeding .................................................................................................................................. 145
Voeding van peuter tot adolescent ............................................................................................................ 148
Antropometrie – meten is weten ............................................................................................................... 149
Aanbevelingen bij kinderen ....................................................................................................................... 151
Ouderen ...................................................................................................................................................... 153
Definities ................................................................................................................................................. 153
Risicofactoren.......................................................................................................................................... 162
Voedingsaanbevelingen bij ouderen .......................................................................................................... 163
, Samenvatting Voeding en gezondheid – 2025
Onderwerp 1: Introductie tot voeding en gezondheid
Relatie tussen voeding en gezondheid
Wat is nutritie – voeding
- Voeding = alles wat je eet en drinkt
- Nutritie = de wetenschap of het proces van hoe die voeding je lichaam beïnvloedt
- Een bron van Energie
- Genot, iets lekkers
- Cultureels: sommige perioden vasten mensen, sommige dingen mag je wel eten en andere niet, …
- Het is niet te reduceren tot het moleculaire, maar dat is er wel een belangrijk deel van
- DEFINITIE:
→ menselijke voeding is een complex, veelzijdig wetenschappelijk domein dat aangeeft hoe stoffen
in voedingsmiddelen essentiële voeding leveren voor het behoud van het leven.
→ Menselijke voeding is een proces waarbij cellulaire organellen, cellen, weefsels, organen,
systemen en het lichaam als geheel noodzakelijke stoffen uit voedsel (voedingstoffen) verkrijgen
en gebruiken om de structurele en functionele integriteit te behouden. Het omvat het spectrum
van moleculair tot maatschappelijk niveau
- Tanzania: Daar hebben mensen last van een eiwit-tekort
→ Maar voor hun geloof mogen ze geen eieren eten (het wordt als onhygiënisch beschouwd omdat
het uit de cloaca komt)
- Drukkingsmethode voor oorlog
Relatie tussen voeding en gezondheid
de voedingssituatie de gezondheidsgevolgen en uitkomsten
Optimale voeding: een situatie waarin iemand ->gezondheid
voldoende, uitgebalanceerde en gevarieerde ->welzijn
voeding binnen krijgt ->goede groei en ontwikkeling
->hoge levenskwaliteit
Ondervoeding – honger: voedsel onzekere ->verminderde fysieke en mentale ontwikkeling
individuen die leven in armoede, onwetendheid, ->verzwakt immuunsysteem (veel stoffen zijn
politiek instabiele omgevingen, ontwrichte belangrijk voor het immuunsysteem, dat betekend
samenleving of oorlog niet dat we er meer van moeten innemen als we ons
->gaat over een langere tijd, chronisch (niet je maag beter zouden willen beschermen)
dat rammelt na 4 uur) ->toename van infectieziekten
->vicieuze cirkel van ondervoeding,
onderontwikkeling en armoede
->moeders die tijdens de zwangerschap ondervoed
zijn: foetus zal groeivertraging hebben, fysiek en
mentale retardering
Overvoeding: overconsumptie van voedsel, voor ->obesitas
macronutriënten, in combinatie met: ->metabool syndroom
- Weinig lichamelijke activiteit ->hart- en vaatziekten
- Roken, stress en alcoholmisbruik ->diabetes type 2
->bepaalde kankers: chronische niet overdraagbare
ziekten (NCD’s), vaak gekenmerkt door overvoeding
van macronutriënten en ondervoeding van
micronutriënten
Malnutritie (ondervoeding – opletten!!): ->dubbele last van infectieziekten en chronische niet
voedingstransitie, individuen en gemeenschappen overdraagbare ziekten (NCD’s), vaak gekenmerkt
die voorheen voedselonzeker waren worden door overvoeding van macronutriënten en
geconfronteerd met een overvloed aan smakelijke ondervoeding van micronutriënten
