Samenvatting personen- en
familierecht
Deel 1: Personenrecht
Hoofdstuk 2: Personen
Afdeling 1. Het begrip ‘persoon’
1.1 Algemeen
Het begrip ‘persoon’ heeft geen wettelijke definitie; wel onrechtstreekse aanwijzingen in BW:
- Art 3:38 BW: “Voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of
onlichamelijk zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen.”
Recht maakt driedeling: voorwerpen, personen en dieren
- Art 3:35, tweede lid BW: “Elke natuurlijke persoon of rechtspersoon heek een vermogen en,
behoudens indien de wet anders bepaalt, slechts één enkel vermogen.”
Twee soorten personen: rechtspersoon & natuurlijke persoon (art. 1.3 en 3.35 BW)
- Rechtspersoon = door natuurlijke persoon opgerichte juridische entiteit (bv. Vzw, nv, …)
- Natuurlijke persoon = een mens dat levend en levensvatbaar geboren is (vanaf geboorte tot
dood)
Natuurlijke personen en rechtspersonen hebben rechtspersoonlijkheid ze kunnen deelnemen aan
het rechtsverkeer dragers van rechten en plichten + kunnen deze rechten en plichten ook afdwingen
- = rechtssubjecten
- (voorwerpen zijn rechtsobjecten)
Ons recht is antropocentristisch wat wil zeggen dat het helemaal gericht is op de mens zelf.
- Enkel mensen en door de mens gemaakte entiteiten hebben rechtspersoonlijkheid
- Egocentrisch systeem
1.2 Dieren
Traditioneel: twee juridische categorieën: personen en voorwerpen (dieren hadden dus geen eigen
statuut)
- Dier = voorwerp
Nieuwe goederenrecht: art. 3.38 BW: dieren werden toch een aparte categorie
- Dit is symboolwetgeving, impact is toch niet zo groot
1
, - Art. 3.39 BW: dieren vallen nog wel onder de wetgeving van goederen
- Dieren zijn vandaag geen rechtssubjecten maar rechters kunnen al wel stapjes vooruit zetten
- Bv. HvB: Huwelijke gedaan? goederen moeten verdeeld worden Wat met honden?
dezelfde regels als verdelen van kasten etc.
- Rechter wil dat niet op die manier doen dus verblijfsregeling voor honden
Afdeling 2. De natuurlijke persoon (50-72)
Om een natuurlijke persoon te zijn moet je bestaan: vanaf de levende en levensvatbare geboorte tot
aan de dood
2.1 De geboorte
A. LEVENDE EN LEVENSVATBARE GEBOORTE (art. 3.13
BW)
Opdat een natuurlijke persoon
rechtspersoonlijkheid heeft, moet hij levend en levensvatbaar geboren worden
- Geboorte wordt juridisch vastgesteld door een arts of vroedvrouw (Art 58 §3 oud BW)
KERNBEGRIP: “levend en levensvatbaar”: een mens heeft rechtspersoonlijkheid vanaf hij ‘levend en
levensvatbaar’ geboren wordt:
- Leven = een teken van leven op het moment van de geboorte – bv. Ademen
- MAAR hij moet op het moment van de geboorte ook levensvatbaar zijn = hij moet op het
moment van de geboorte over de noodzakelijke menselijke eigenschappen beschikken om
enige tijd zelfstandig in leven te kunnen blijven (1 keer ademen = leven, geen
levensvatbaarheid)
Maar er is naast de medische definitie van levensvatbaarheid ook een juridische vaststelling:
- ‘de wettelijke levensvatbaarheidsgrens’: de wet vermoedt dat je levensvatbaar bent bij een
geboorte vanaf 180 dagen na verwekking – weerlegbaar vermoed vanaf een foetale leeftijd
van 180 dagen (Art 58, §1 en 326 oud BW)
Administratie bij een geboorte
GEBOORTE -> KENNISGEVING -> AANGIFTE
Eerste akte = akte bij geboorte (bewijst dat je als persoon bestaat)
- Komt tot stand door kennisgeving
STAP 1: DE KENNISGEVING (snel na de bevalling) -> Art 42 oud BW
- Wanneer?
ten laatste de eerste werkdag (MA-ZA) na de bevallig
zaterdag geboren maandag kennisgeving
- Wie? Degene die het kind ter wereld brengt
In zorgvoorziening: de verantwoordelijke van de zorgvoorziening waar het kind
geboren werd (of zijn afgevaardigde) °1
Thuis/andere plaats: arts, vroedvrouw, aanwezige, persoon van wie het huis is
verplicht tot kennisgeving °2
- Wat?
2
, Tot kennis brengen van het feit van de geboorte met daarbij het medisch attest
- Waarom belangrijk?
We willen weten dat het kind bestaat en bv. Niet verkocht kan worden
- Wat als er geen of laattijdig een kennisgeving plaatsvindt?
Verantwoordelijke kan een geldboete en/of gevangenisstraf krijgen
STAP 2: DE AANGIFTE (kind moet aangegeven worden bij ABS) -> Art 43 oud BW
- Wanneer?
Binnen de 15 dagen na de bevalling
de dag van de bevalling wordt niet meegeteld; als de laatste dag van de 15-dagen
periode valt op een ZA, ZO, of Feestdag verplaatst de deadline naar de eerstvolgende
werkdag
- Wie?
Vader, meemoeder en/of moeder gaan naar de ambtenaar van de burgerlijke stand
voor -aangifte
- Waar?
De ambtenaar van burgerlijke stand van de plek waar het kind geboren is –
gemeentehuis plaats van geboorte
Bv. Als ik bevallen ben in Oostende heb ik 14 dagen om naar Oostende te gaan voor
de aangifte
- Wat moet er in staan?
Art 44 oud BW
- Wat als het niet gebeurd?
Geldboete en/of gevangenisstraf voor de verantwoordelijke
als de ouders niet tijdig aangifte doen zal de ambtenaar van burgerlijke stand de akte
toch opstellen obv de gegevens van de kennismaking
Na aangifte maakt ABS akte van geboorte op
Wat als iemand bevalt op cruise of vliegtuig? Art. 47 oud BW
- Gezagvoerder van schip moet op moment van geboorte proces-verbaal maken en moet hem
op de passagierslijst zetten
- In eerste haven naar ABS (wnr in België) OF dichtstbijzijnde Belgische consulaat (buitenland)
voor opmaken akte van geboorte
Wat als kind overlijdt na de vaststelling, maar voor de aangifte?
- Er moet altijd een akte van geboorte aangemaakt worden op het moment dat een kind
levend en levensvatbaar geboren wordt
- Maar tegelijk moet ook een akte van overlijden aangemaakt worden
Vanaf de geboorte
Mens is drager van rechten en plichten vanaf geboorte (daarvoor besta je juridisch gezien eigenlijk
niet)
- Tijdstip tussen verwekking en geboorte: je bent er wel maar je hebt nog geen
rechtssubjectiviteit
3
, - Bv. Verwekt door Mark Coucke maar voor je geboren wordt overlijdt Mark recht maakt
infans-conceptus regel waardoor deze periode toch belangrijk kan zijn
Infans-conceptus regel
- Kind dat verwekt is kan al rechten hebben vanaf de verwekking op voorwaarde dat het kind
levend en levensvatbaar geboren wordt, 2 voorwaarden:
Reeds verwekt & levend en levensvatbaar geboren worden
- Retroactieve werking van rechten op het kind
- Mag enkel toegepast worden wanneer recht dit heeft voorzien
Niet bij bv. Abortus
- = geen algemeen rechtsbeginsel
- Vorig voorbeeld: u zal erven van Mark Coucke want je was al verwekt
- bv. In het erfrecht: Art 4.137 BW: “Om bij schenking te verkrijgen, is het voldoende dat men
verwekt was op het ogenblik van de schenking. Om bij testament te verkrijgen, is het
voldoende dat men verwekt was op het ogenblik van de dood van de testator. Niettemin zal
de schenking of het testament slechts gevolg hebben indien het kind levensvatbaar wordt
geboren.”
- bv. Opa schrijft testament dat de helft van zijn vermogen verdeeld moet worden onder zijn
kleinkinderen. 10 dagen voor de geboorte van Mark overlijdt opa. Hoewel Mark op dat
moment nog niet geboren was, zal hij toch erven omdat hij op het moment van overlijden
reeds verwekt was en (na het overlijden) levend en levensvatbaar ter wereld kwam.
Infans conceptus-regel wordt pas na de levende en levensvatbare geboorte retroactief toegepast
op verwekt leven –> in afwachting van levende en levensvatbare geboorte biedt hij weinig meer
dan bewarende bescherming
Men weet de exacte moment van de verwekking niet vermoeden
- Men moet niet de exacte moment van de verwekking bewijzen maar bewijzen dat kind in
bepaald tijdvak geboren is
- Er bestaat een vermoeden dat de verwekking heeft plaatsgevonden tussen de 300 ste en de
180ste dag voor de geboorte (art. 326 oud BW)
- MAAR: vermoeden is weerlegbaar
Derden kunnen proberen te weerleggen dat iemand dan verwekt werd door bv.
Overspel
B. DE
DOODGEBOORT Soms komen kinderen levenloos ter wereld, in dat geval zijn ze nooit een
E persoon geweest. Toch koppelt het recht in bepaalde gevallen
rechtsgevolgen aan de geboorte.
- zal nooit rechtspersoonlijkheid hebben, want hij is geen natuurlijke persoon geweest
Wat nu? : 3 scenario’s: Art 58 oud BW
1. Kind is doodgeboren 180 dagen of meer na de verwekking §1
4
familierecht
Deel 1: Personenrecht
Hoofdstuk 2: Personen
Afdeling 1. Het begrip ‘persoon’
1.1 Algemeen
Het begrip ‘persoon’ heeft geen wettelijke definitie; wel onrechtstreekse aanwijzingen in BW:
- Art 3:38 BW: “Voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of
onlichamelijk zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen.”
Recht maakt driedeling: voorwerpen, personen en dieren
- Art 3:35, tweede lid BW: “Elke natuurlijke persoon of rechtspersoon heek een vermogen en,
behoudens indien de wet anders bepaalt, slechts één enkel vermogen.”
Twee soorten personen: rechtspersoon & natuurlijke persoon (art. 1.3 en 3.35 BW)
- Rechtspersoon = door natuurlijke persoon opgerichte juridische entiteit (bv. Vzw, nv, …)
- Natuurlijke persoon = een mens dat levend en levensvatbaar geboren is (vanaf geboorte tot
dood)
Natuurlijke personen en rechtspersonen hebben rechtspersoonlijkheid ze kunnen deelnemen aan
het rechtsverkeer dragers van rechten en plichten + kunnen deze rechten en plichten ook afdwingen
- = rechtssubjecten
- (voorwerpen zijn rechtsobjecten)
Ons recht is antropocentristisch wat wil zeggen dat het helemaal gericht is op de mens zelf.
- Enkel mensen en door de mens gemaakte entiteiten hebben rechtspersoonlijkheid
- Egocentrisch systeem
1.2 Dieren
Traditioneel: twee juridische categorieën: personen en voorwerpen (dieren hadden dus geen eigen
statuut)
- Dier = voorwerp
Nieuwe goederenrecht: art. 3.38 BW: dieren werden toch een aparte categorie
- Dit is symboolwetgeving, impact is toch niet zo groot
1
, - Art. 3.39 BW: dieren vallen nog wel onder de wetgeving van goederen
- Dieren zijn vandaag geen rechtssubjecten maar rechters kunnen al wel stapjes vooruit zetten
- Bv. HvB: Huwelijke gedaan? goederen moeten verdeeld worden Wat met honden?
dezelfde regels als verdelen van kasten etc.
- Rechter wil dat niet op die manier doen dus verblijfsregeling voor honden
Afdeling 2. De natuurlijke persoon (50-72)
Om een natuurlijke persoon te zijn moet je bestaan: vanaf de levende en levensvatbare geboorte tot
aan de dood
2.1 De geboorte
A. LEVENDE EN LEVENSVATBARE GEBOORTE (art. 3.13
BW)
Opdat een natuurlijke persoon
rechtspersoonlijkheid heeft, moet hij levend en levensvatbaar geboren worden
- Geboorte wordt juridisch vastgesteld door een arts of vroedvrouw (Art 58 §3 oud BW)
KERNBEGRIP: “levend en levensvatbaar”: een mens heeft rechtspersoonlijkheid vanaf hij ‘levend en
levensvatbaar’ geboren wordt:
- Leven = een teken van leven op het moment van de geboorte – bv. Ademen
- MAAR hij moet op het moment van de geboorte ook levensvatbaar zijn = hij moet op het
moment van de geboorte over de noodzakelijke menselijke eigenschappen beschikken om
enige tijd zelfstandig in leven te kunnen blijven (1 keer ademen = leven, geen
levensvatbaarheid)
Maar er is naast de medische definitie van levensvatbaarheid ook een juridische vaststelling:
- ‘de wettelijke levensvatbaarheidsgrens’: de wet vermoedt dat je levensvatbaar bent bij een
geboorte vanaf 180 dagen na verwekking – weerlegbaar vermoed vanaf een foetale leeftijd
van 180 dagen (Art 58, §1 en 326 oud BW)
Administratie bij een geboorte
GEBOORTE -> KENNISGEVING -> AANGIFTE
Eerste akte = akte bij geboorte (bewijst dat je als persoon bestaat)
- Komt tot stand door kennisgeving
STAP 1: DE KENNISGEVING (snel na de bevalling) -> Art 42 oud BW
- Wanneer?
ten laatste de eerste werkdag (MA-ZA) na de bevallig
zaterdag geboren maandag kennisgeving
- Wie? Degene die het kind ter wereld brengt
In zorgvoorziening: de verantwoordelijke van de zorgvoorziening waar het kind
geboren werd (of zijn afgevaardigde) °1
Thuis/andere plaats: arts, vroedvrouw, aanwezige, persoon van wie het huis is
verplicht tot kennisgeving °2
- Wat?
2
, Tot kennis brengen van het feit van de geboorte met daarbij het medisch attest
- Waarom belangrijk?
We willen weten dat het kind bestaat en bv. Niet verkocht kan worden
- Wat als er geen of laattijdig een kennisgeving plaatsvindt?
Verantwoordelijke kan een geldboete en/of gevangenisstraf krijgen
STAP 2: DE AANGIFTE (kind moet aangegeven worden bij ABS) -> Art 43 oud BW
- Wanneer?
Binnen de 15 dagen na de bevalling
de dag van de bevalling wordt niet meegeteld; als de laatste dag van de 15-dagen
periode valt op een ZA, ZO, of Feestdag verplaatst de deadline naar de eerstvolgende
werkdag
- Wie?
Vader, meemoeder en/of moeder gaan naar de ambtenaar van de burgerlijke stand
voor -aangifte
- Waar?
De ambtenaar van burgerlijke stand van de plek waar het kind geboren is –
gemeentehuis plaats van geboorte
Bv. Als ik bevallen ben in Oostende heb ik 14 dagen om naar Oostende te gaan voor
de aangifte
- Wat moet er in staan?
Art 44 oud BW
- Wat als het niet gebeurd?
Geldboete en/of gevangenisstraf voor de verantwoordelijke
als de ouders niet tijdig aangifte doen zal de ambtenaar van burgerlijke stand de akte
toch opstellen obv de gegevens van de kennismaking
Na aangifte maakt ABS akte van geboorte op
Wat als iemand bevalt op cruise of vliegtuig? Art. 47 oud BW
- Gezagvoerder van schip moet op moment van geboorte proces-verbaal maken en moet hem
op de passagierslijst zetten
- In eerste haven naar ABS (wnr in België) OF dichtstbijzijnde Belgische consulaat (buitenland)
voor opmaken akte van geboorte
Wat als kind overlijdt na de vaststelling, maar voor de aangifte?
- Er moet altijd een akte van geboorte aangemaakt worden op het moment dat een kind
levend en levensvatbaar geboren wordt
- Maar tegelijk moet ook een akte van overlijden aangemaakt worden
Vanaf de geboorte
Mens is drager van rechten en plichten vanaf geboorte (daarvoor besta je juridisch gezien eigenlijk
niet)
- Tijdstip tussen verwekking en geboorte: je bent er wel maar je hebt nog geen
rechtssubjectiviteit
3
, - Bv. Verwekt door Mark Coucke maar voor je geboren wordt overlijdt Mark recht maakt
infans-conceptus regel waardoor deze periode toch belangrijk kan zijn
Infans-conceptus regel
- Kind dat verwekt is kan al rechten hebben vanaf de verwekking op voorwaarde dat het kind
levend en levensvatbaar geboren wordt, 2 voorwaarden:
Reeds verwekt & levend en levensvatbaar geboren worden
- Retroactieve werking van rechten op het kind
- Mag enkel toegepast worden wanneer recht dit heeft voorzien
Niet bij bv. Abortus
- = geen algemeen rechtsbeginsel
- Vorig voorbeeld: u zal erven van Mark Coucke want je was al verwekt
- bv. In het erfrecht: Art 4.137 BW: “Om bij schenking te verkrijgen, is het voldoende dat men
verwekt was op het ogenblik van de schenking. Om bij testament te verkrijgen, is het
voldoende dat men verwekt was op het ogenblik van de dood van de testator. Niettemin zal
de schenking of het testament slechts gevolg hebben indien het kind levensvatbaar wordt
geboren.”
- bv. Opa schrijft testament dat de helft van zijn vermogen verdeeld moet worden onder zijn
kleinkinderen. 10 dagen voor de geboorte van Mark overlijdt opa. Hoewel Mark op dat
moment nog niet geboren was, zal hij toch erven omdat hij op het moment van overlijden
reeds verwekt was en (na het overlijden) levend en levensvatbaar ter wereld kwam.
Infans conceptus-regel wordt pas na de levende en levensvatbare geboorte retroactief toegepast
op verwekt leven –> in afwachting van levende en levensvatbare geboorte biedt hij weinig meer
dan bewarende bescherming
Men weet de exacte moment van de verwekking niet vermoeden
- Men moet niet de exacte moment van de verwekking bewijzen maar bewijzen dat kind in
bepaald tijdvak geboren is
- Er bestaat een vermoeden dat de verwekking heeft plaatsgevonden tussen de 300 ste en de
180ste dag voor de geboorte (art. 326 oud BW)
- MAAR: vermoeden is weerlegbaar
Derden kunnen proberen te weerleggen dat iemand dan verwekt werd door bv.
Overspel
B. DE
DOODGEBOORT Soms komen kinderen levenloos ter wereld, in dat geval zijn ze nooit een
E persoon geweest. Toch koppelt het recht in bepaalde gevallen
rechtsgevolgen aan de geboorte.
- zal nooit rechtspersoonlijkheid hebben, want hij is geen natuurlijke persoon geweest
Wat nu? : 3 scenario’s: Art 58 oud BW
1. Kind is doodgeboren 180 dagen of meer na de verwekking §1
4
