Gezondheidseconomie
Wat is gezondheidseconomie ?
“the application of economic theory to phenomena and problems
associated with health”
Doel: begrijpen van economische aspecten van (problemen van)
gezondheid(szorg)
Onderdelen zoals:
Luik I: Principes micro-economie
I.1 Algemene begrippen
Typische vragen dat we ons kunnen stellen:
Hoe hoog dient de forfait voor een verblijf in een zh te worden gesteld?
Is een suikertaks een nuttig instrument in het verminderen van softdrinks?
Hoe dienen we onze dokters te betalen?
Wat is de meest kosten effectieve therapie bij HIV-behandeling?
Wat is een bron?
Alle items binnen de economie die gebruikt worden bij het produceren en verdelen
van goederen
Arbeidskrachten, kapitaal, land/infrastructuur, materiaal, diensten, expertise
Bronnen op zich zijn in de meeste gevallen niet direct van nut maar is het door de
combinatie van bronnen dat er iets wordt gecreëerd. Dit proces van combineren
van bronnen wordt productie genoemd. Het eindresultaat van dergelijke productie
is een goed.
Wat is een goed?
Consumptiegoederen
Intermediaire goederen
Een goed kan direct worden geconsumeerd, en worden dan consumptiegoederen
genoemd. Een productieproces kan ook uitmonden in goederen die dan later
worden gebruikt om andere goederen te produceren. Dit worden intermediaire
goederen (of half-afgewerkte goederen) genoemd.
Goederen kunnen iets tastbaar zijn (vb. een medicijn), maar ook een dienst (vb.
een consultatie)
Een baat bij het bezitten van een goed
1
,Er kunnen 3 soorten voordelen (baten) worden toegeschreven aan de eigendom van een
goed:
Consumeren: het innemen van een geneesmiddel, een operatie ondergaan, het
opeten van een appel, ...
Investeren: een printplaat “gebruiken” als onderdeel voor het maken van een
toestel, het maken van appelsap met diezelfde appels, een robot aankopen om
chirurgie te doen, ...
o Opgelet: je gaat ervan uit dat je een meerwaarde creëert door het maken
van een toestel (of appelsap), maar een investering gaat altijd gepaard
met een risico, waarbij het ook een mogelijkheid is dat het eindresultaat
niet de meerwaarde heeft waarop men had gehoopt.
Verhandelen: vb. je verkoopt je printplaat of je appels. Met de inruilwaarde (in
onze maatschappij is dit vaak geld) kan je andere goederen aankopen. (i.e. rol als
inkoper).
Wat is een markt?
Een markt is daar waar consument en producent elkaar ontmoeten.
Waar personen met een vraag naar een goed en producenten van dat goed elkaar
treffen
Enkele voorbeelden van markten zijn:
o Een plaatselijke weekmarkt
o De huizenmarkt
o De arbeidsmarkt
In de meeste gevallen is er geen concrete ontmoetingsplaats, maar gaat dit over
een abstracte benadering van de term ‘markt’.
Het bedrag waartegen het goed wordt ‘omgeruild’ is de prijs. Deze prijs wordt
beïnvloed door factoren zoals aantal verschillende producenten, aantal potentiële
kopers, de mate van bereidheid om een bepaalde prijs te betalen. Ondermeer
binnen de gezondheidszorg is er veelal ook een interactie/invloed van de overheid
op deze marktwerking.
Schaarste: kern van de economie
Beschikbare bronnen zijn niet onbeperkt
Wensen zijn onbeperkt
Keuzes in productie én consumptie
Het grootste probleem is het probleem van de schaarste, ook wel “het
keuzedilemma” genoemd.
Het bestaan van schaarste is één van de uitgangspunten in economie. Bronnen
(tijd, mankracht, budgetten) zijn namelijk vaak beperkt in beschikbaarheid,
waardoor de wensen van de mensen deze beschikbaarheid overstijgt. Het gevolg
hiervan is dat er keuzes dienen te worden gemaakt over wat er wordt
geproduceerd alsook wat we uiteindelijk consumeren.
Bv. het geld die je investeert in ouderenzorg, kan je niet investeren in de
jeugdzorg
Schaarste is niet hetzelfde als zeldzaamheid. Zeldzame bronnen zijn pas schaars
als ze ook gewild zijn.
Economishe wetenschap
2
,= de sociale wetenschap die keuzes inzake productie en consumptie onder voorwaarden
van schaarste bestudeert, inclusief de gevolgen van deze keuzes voor de maatschappij.
“De” economie
= Alle economische activiteiten en instellingen binnen een bepaalde regio, de studie van
de schaarste, of de studie van de menselijke behoeftebevrediging.
Gezondheidseconomie
= het toepassen van de economische theorieën op fenomenen en problemen gerelateerd
aan gezondheid en de gezondheidszorg.
Uitgaven voor gezondheidszorg in België (2022: 59 526 miljoen)
In het kader van dergelijke keuzedilemma’s, werd er een keuze gemaakt hoeveel
budget er gespendeerd wordt aan gezondheidszorg.
Het Bruto Binnenlands Product (BBP) is de optelsom van alle economische
productie, of m.a.w. de totale toegevoegde waarde die geproduceerd wordt,
binnen een bepaalde regio, gedurende een bepaalde periode (vb. 1 jaar).
Het BBP is dus:
Niet persoonsgebonden: niet de economische productie van alle Belgen, want
sommige van hen wonen in het buitenland en dragen dus bij aan het BBP van het
land waar ze verblijven
Wel regiogebonden: de economische productie van alle mensen op Belgisch
grondgebied, ook van diegenen die niet de Belgische nationaliteit hebben
In België werd de keuze gemaakt om een vrij groot percentage van het BBP te
spenderen aan Gezondheidszorg.
In deze grafiek kan je zien dat de eigen bijdrage van de patient in België ook vrij
groot is.
Een persoonlijke bijdrage kan ervoor zorgen dat overbodig
gezondheidszorggebruik vermeden wordt (vandaar, “rem”geld).
Anderzijds, bij grotere persoonlijke bijdrages, wordt er mogelijks een drempel
gecreëerd, voornamelijk in kwetsbare groepen, om gebruik te maken voor de
gezondheidszorg.
Schaarste in de middelen
Vier basis vragen:
Verdeling van middelen tussen gezondheidszorg en niet-gezondheidszorg
gerelateerde domeinen
Verdeling goederen en diensten binnen gezondheidszorg: kapitaal, infrastructuur,
arbeid
Welke middelen zijn er nodig voor die goederen en diensten te produceren?
Voor wie zijn de goederen en diensten bestemd?
Er dienen keuzes te worden gemaakt over wat en hoeveel er wordt geproduceerd.
Globaal kunnen er vier vragen worden gesteld.
1. Hoeveel geld wensen we beschikbaar te stellen voor de gezondheidszorg? Hier
dient dus een keuze gemaakt te worden tussen het alloceren van middelen aan de
gezondheidszorg versus de andere sectoren in de economie (bijv. onderwijs,
veiligheid, justitie, openbare werken enz). Zelfs enkel met als doel om gezondheid
3
, te maximaliseren, is het belangrijk om ook middelen te alloceren naar andere
sectoren, vb. verkeersveiligheid (minder verkeersslachtoffers), onderwijs (“health
literacy” en de impact daarvan op gezondheid), etc.
2. Hoe wenst men de middelen (kapitaal, arbeidskrachten, infrastructuur) te
besteden binnen de gezondheidszorg? Voorbeelden kunnen zijn: hoeveel
ziekenhuisbedden moeten er worden voorzien, dient het aantal plaatsen
jeugdgezondheidscentra te worden verhoogd, hoeveel geriaters hebben we nodig,
hoeveel investeren we in gezondheidspromotie en preventie, etc. Net als in het
vorige voorbeeld, kunnen allocaties in het ene domein een impact hebben op
andere domeinen (vb. preventiecampagnes en curatieve zorg in ziekenhuizen).
3. Welke middelen kunnen er voorzien worden binnen een bepaald domein van de
gezondheidszorg (bijv. ouderenzorg, spoedeisende hulp, etc) en hoe kunnen deze
op de meest efficiënte manier worden ingezet? Bv. binnen vaccinaties: hoe ga je
ervoor zorgen dat zoveel mensen gevaccineerd worden? (Bv. gebruik van
verschillende en vlot toegankelijke locaties, verschillende zorgverleners die mogen
een vaccinatie toedienen, …)
4. Moet er een keuze gemaakt worden over wie gebruik kan maken van deze
goederen en diensten? Bijv. in welke mate je kan beroep doen op thuiszorg is
afhankelijk van de Belrai score.
Bij deze vier basisvragen wordt een verschillend aspect van efficiëntie belicht.
Vraag 1 en 2 gaat over efficient verdelen van van middelen, zowel binnen de
gezondheidszorg (vraag 2) als in het groter geheel (vraag 1): allocative efficiency
Vraag 3 gaat over efficiënte productie
Vraag 4 gaat over toegankelijkheid van de middelen (in functie van de noden):
equity
Uitdagingen in ons gezondheidszorgbeleid
1. Overconsumptie (onnodige behandelingen)
In sommige gevallen zouden mensen teveel zorg benutten, of wordt er
teveel zorg aangeboden, dan hetgene wat er werkelijk nodig is.
Dit is sterk afhankelijk van hoe je zorgsysteem georganiseerd is. Bv. In een
fee-for-service system, ontstaat er mogelijks een incentive voor
zorgverleners om meer prestaties te leveren, want dat genereert
automatisch meer inkomen voor de zorgverlener.
2. Ongelijkheid
In België zijn er verschillende mechanismen om de financiële toegankelijk
wordt gegarandeerd (bv. maximumfactuur, verhoogde tegemoetkoming,
derde-betalerssyteem)
Uitstellen van zorg omwille van de financiele barrieres in het KCE rapport,
worden maatregelen genomen
3. Vergrijzing van de bevolking
Een derde aspect die impact heeft op onze keuzedilemma’s, is de
vergrijzing van de bevolking.
Een oudere bevolking induceert een grotere zorgvraag, waarvoor opnieuw
voldoende budget moet voorzien worden.
Keuze en opportuniteitskost
Op basis waarvan gaan we onze keuze maken?
4
Wat is gezondheidseconomie ?
“the application of economic theory to phenomena and problems
associated with health”
Doel: begrijpen van economische aspecten van (problemen van)
gezondheid(szorg)
Onderdelen zoals:
Luik I: Principes micro-economie
I.1 Algemene begrippen
Typische vragen dat we ons kunnen stellen:
Hoe hoog dient de forfait voor een verblijf in een zh te worden gesteld?
Is een suikertaks een nuttig instrument in het verminderen van softdrinks?
Hoe dienen we onze dokters te betalen?
Wat is de meest kosten effectieve therapie bij HIV-behandeling?
Wat is een bron?
Alle items binnen de economie die gebruikt worden bij het produceren en verdelen
van goederen
Arbeidskrachten, kapitaal, land/infrastructuur, materiaal, diensten, expertise
Bronnen op zich zijn in de meeste gevallen niet direct van nut maar is het door de
combinatie van bronnen dat er iets wordt gecreëerd. Dit proces van combineren
van bronnen wordt productie genoemd. Het eindresultaat van dergelijke productie
is een goed.
Wat is een goed?
Consumptiegoederen
Intermediaire goederen
Een goed kan direct worden geconsumeerd, en worden dan consumptiegoederen
genoemd. Een productieproces kan ook uitmonden in goederen die dan later
worden gebruikt om andere goederen te produceren. Dit worden intermediaire
goederen (of half-afgewerkte goederen) genoemd.
Goederen kunnen iets tastbaar zijn (vb. een medicijn), maar ook een dienst (vb.
een consultatie)
Een baat bij het bezitten van een goed
1
,Er kunnen 3 soorten voordelen (baten) worden toegeschreven aan de eigendom van een
goed:
Consumeren: het innemen van een geneesmiddel, een operatie ondergaan, het
opeten van een appel, ...
Investeren: een printplaat “gebruiken” als onderdeel voor het maken van een
toestel, het maken van appelsap met diezelfde appels, een robot aankopen om
chirurgie te doen, ...
o Opgelet: je gaat ervan uit dat je een meerwaarde creëert door het maken
van een toestel (of appelsap), maar een investering gaat altijd gepaard
met een risico, waarbij het ook een mogelijkheid is dat het eindresultaat
niet de meerwaarde heeft waarop men had gehoopt.
Verhandelen: vb. je verkoopt je printplaat of je appels. Met de inruilwaarde (in
onze maatschappij is dit vaak geld) kan je andere goederen aankopen. (i.e. rol als
inkoper).
Wat is een markt?
Een markt is daar waar consument en producent elkaar ontmoeten.
Waar personen met een vraag naar een goed en producenten van dat goed elkaar
treffen
Enkele voorbeelden van markten zijn:
o Een plaatselijke weekmarkt
o De huizenmarkt
o De arbeidsmarkt
In de meeste gevallen is er geen concrete ontmoetingsplaats, maar gaat dit over
een abstracte benadering van de term ‘markt’.
Het bedrag waartegen het goed wordt ‘omgeruild’ is de prijs. Deze prijs wordt
beïnvloed door factoren zoals aantal verschillende producenten, aantal potentiële
kopers, de mate van bereidheid om een bepaalde prijs te betalen. Ondermeer
binnen de gezondheidszorg is er veelal ook een interactie/invloed van de overheid
op deze marktwerking.
Schaarste: kern van de economie
Beschikbare bronnen zijn niet onbeperkt
Wensen zijn onbeperkt
Keuzes in productie én consumptie
Het grootste probleem is het probleem van de schaarste, ook wel “het
keuzedilemma” genoemd.
Het bestaan van schaarste is één van de uitgangspunten in economie. Bronnen
(tijd, mankracht, budgetten) zijn namelijk vaak beperkt in beschikbaarheid,
waardoor de wensen van de mensen deze beschikbaarheid overstijgt. Het gevolg
hiervan is dat er keuzes dienen te worden gemaakt over wat er wordt
geproduceerd alsook wat we uiteindelijk consumeren.
Bv. het geld die je investeert in ouderenzorg, kan je niet investeren in de
jeugdzorg
Schaarste is niet hetzelfde als zeldzaamheid. Zeldzame bronnen zijn pas schaars
als ze ook gewild zijn.
Economishe wetenschap
2
,= de sociale wetenschap die keuzes inzake productie en consumptie onder voorwaarden
van schaarste bestudeert, inclusief de gevolgen van deze keuzes voor de maatschappij.
“De” economie
= Alle economische activiteiten en instellingen binnen een bepaalde regio, de studie van
de schaarste, of de studie van de menselijke behoeftebevrediging.
Gezondheidseconomie
= het toepassen van de economische theorieën op fenomenen en problemen gerelateerd
aan gezondheid en de gezondheidszorg.
Uitgaven voor gezondheidszorg in België (2022: 59 526 miljoen)
In het kader van dergelijke keuzedilemma’s, werd er een keuze gemaakt hoeveel
budget er gespendeerd wordt aan gezondheidszorg.
Het Bruto Binnenlands Product (BBP) is de optelsom van alle economische
productie, of m.a.w. de totale toegevoegde waarde die geproduceerd wordt,
binnen een bepaalde regio, gedurende een bepaalde periode (vb. 1 jaar).
Het BBP is dus:
Niet persoonsgebonden: niet de economische productie van alle Belgen, want
sommige van hen wonen in het buitenland en dragen dus bij aan het BBP van het
land waar ze verblijven
Wel regiogebonden: de economische productie van alle mensen op Belgisch
grondgebied, ook van diegenen die niet de Belgische nationaliteit hebben
In België werd de keuze gemaakt om een vrij groot percentage van het BBP te
spenderen aan Gezondheidszorg.
In deze grafiek kan je zien dat de eigen bijdrage van de patient in België ook vrij
groot is.
Een persoonlijke bijdrage kan ervoor zorgen dat overbodig
gezondheidszorggebruik vermeden wordt (vandaar, “rem”geld).
Anderzijds, bij grotere persoonlijke bijdrages, wordt er mogelijks een drempel
gecreëerd, voornamelijk in kwetsbare groepen, om gebruik te maken voor de
gezondheidszorg.
Schaarste in de middelen
Vier basis vragen:
Verdeling van middelen tussen gezondheidszorg en niet-gezondheidszorg
gerelateerde domeinen
Verdeling goederen en diensten binnen gezondheidszorg: kapitaal, infrastructuur,
arbeid
Welke middelen zijn er nodig voor die goederen en diensten te produceren?
Voor wie zijn de goederen en diensten bestemd?
Er dienen keuzes te worden gemaakt over wat en hoeveel er wordt geproduceerd.
Globaal kunnen er vier vragen worden gesteld.
1. Hoeveel geld wensen we beschikbaar te stellen voor de gezondheidszorg? Hier
dient dus een keuze gemaakt te worden tussen het alloceren van middelen aan de
gezondheidszorg versus de andere sectoren in de economie (bijv. onderwijs,
veiligheid, justitie, openbare werken enz). Zelfs enkel met als doel om gezondheid
3
, te maximaliseren, is het belangrijk om ook middelen te alloceren naar andere
sectoren, vb. verkeersveiligheid (minder verkeersslachtoffers), onderwijs (“health
literacy” en de impact daarvan op gezondheid), etc.
2. Hoe wenst men de middelen (kapitaal, arbeidskrachten, infrastructuur) te
besteden binnen de gezondheidszorg? Voorbeelden kunnen zijn: hoeveel
ziekenhuisbedden moeten er worden voorzien, dient het aantal plaatsen
jeugdgezondheidscentra te worden verhoogd, hoeveel geriaters hebben we nodig,
hoeveel investeren we in gezondheidspromotie en preventie, etc. Net als in het
vorige voorbeeld, kunnen allocaties in het ene domein een impact hebben op
andere domeinen (vb. preventiecampagnes en curatieve zorg in ziekenhuizen).
3. Welke middelen kunnen er voorzien worden binnen een bepaald domein van de
gezondheidszorg (bijv. ouderenzorg, spoedeisende hulp, etc) en hoe kunnen deze
op de meest efficiënte manier worden ingezet? Bv. binnen vaccinaties: hoe ga je
ervoor zorgen dat zoveel mensen gevaccineerd worden? (Bv. gebruik van
verschillende en vlot toegankelijke locaties, verschillende zorgverleners die mogen
een vaccinatie toedienen, …)
4. Moet er een keuze gemaakt worden over wie gebruik kan maken van deze
goederen en diensten? Bijv. in welke mate je kan beroep doen op thuiszorg is
afhankelijk van de Belrai score.
Bij deze vier basisvragen wordt een verschillend aspect van efficiëntie belicht.
Vraag 1 en 2 gaat over efficient verdelen van van middelen, zowel binnen de
gezondheidszorg (vraag 2) als in het groter geheel (vraag 1): allocative efficiency
Vraag 3 gaat over efficiënte productie
Vraag 4 gaat over toegankelijkheid van de middelen (in functie van de noden):
equity
Uitdagingen in ons gezondheidszorgbeleid
1. Overconsumptie (onnodige behandelingen)
In sommige gevallen zouden mensen teveel zorg benutten, of wordt er
teveel zorg aangeboden, dan hetgene wat er werkelijk nodig is.
Dit is sterk afhankelijk van hoe je zorgsysteem georganiseerd is. Bv. In een
fee-for-service system, ontstaat er mogelijks een incentive voor
zorgverleners om meer prestaties te leveren, want dat genereert
automatisch meer inkomen voor de zorgverlener.
2. Ongelijkheid
In België zijn er verschillende mechanismen om de financiële toegankelijk
wordt gegarandeerd (bv. maximumfactuur, verhoogde tegemoetkoming,
derde-betalerssyteem)
Uitstellen van zorg omwille van de financiele barrieres in het KCE rapport,
worden maatregelen genomen
3. Vergrijzing van de bevolking
Een derde aspect die impact heeft op onze keuzedilemma’s, is de
vergrijzing van de bevolking.
Een oudere bevolking induceert een grotere zorgvraag, waarvoor opnieuw
voldoende budget moet voorzien worden.
Keuze en opportuniteitskost
Op basis waarvan gaan we onze keuze maken?
4
