Voorbeelden kenmerken van de westerse samenleving
• Democratie en rechtsstaat:
democratische systemen, burgers kiezen vertegenwoordigers , onafhankelijk rechtssysteem gelijke behandeling
voor de wet.
• Kapitalisme en markteconomie & consumptie:
het privébezit van productiemiddelen en markteconomie en concurrentie wordt gezien als een belangrijk
element van welvaart en innovatie.
• Secularisatie:
afname van de invloed van religie in publieke sfeer op het dagelijks leven en beleid
(maar ook diversiteit).
• Rationalisatie en bureaucratisering;
moderne samenlevingen steeds meer gebaseerd zijn op rationele structuren, zoals bureaucratische
organisaties.
• Sociale stratificatie en ongelijkheid:
Hoewel westerse samenlevingen veel nadruk leggen op gelijkheid en rechten, blijvende sociale en economische
ongelijkheid.
• Individuele autonomie en vrijheid:
veel nadruk op individuele rechten en persoonlijke vrijheid ( zoals beroep, geloof, levensstijl,
gezondheidskeuzes
• Veranderende gezinsstructuren:
meer diversiteit gezinsvormen (alleenstaande ouders, samengestelde gezinnen, en homoseksuele koppels)
veranderende genderrollen binnen het gezin.
• Wetenschap en technologie:
wetenschappelijke vooruitgang en technologische innovatie.
• Multiculturalisme:
Veel westerse samenlevingen, zijn door verstedelijking multinationaal en multicultureel.
= een groeiende diversiteit van etnische, culturele, religieuze groepen die samenleven
let op: multiculturalisme en diversiteit houden verband, maar zijn niet hetzelfde
Diversiteit
• Diversiteit : verschillen in de maatschappij gebaseerd op kenmerken zoals ras, etniciteit, leeftijd,
geslacht, seksualiteit, leeftijd, sociale klasse, religie, handicap, culturele achtergrond etc...
• Diversiteit is multidimensioneel
– mensen en groepen onderscheiden zich op basis van kenmerken tezelfdertijd (intersectionaliteit)
– relatie met (sociale constructie van) identiteit
• In een (meer) homogene samenleving zijn de meeste mensen overwegend gelijk in termen van culturele
achtergrond, etniciteit, taal, religie, waarden, en normen.Er zijn weinig verschillen in identiteitskenmerken
– dominante cultuur, waarden en normen zijn relatief uniform en worden door de meerderheid van de
samenleving gedeeld.
• In een diverse samenleving is er sprake van een breed scala aan verschillen en is de maatschappij complexer
gestructureerd
– Oorzaken: globalisering, mobiliteit, migratie (en kolonialisme)
• Er ligt een agenda open om stil te staan bij
– Het beschrijven hoe en in welke mate maatschappijen structureel en cultureel diverser worden (en wat
de invloed is op gezondheid)
– de vraag hoe sociale normen, waarden en verwachtingen van verschillende collectiviteiten invloed
hebben op de manier waarop samenlevingen omgaan met verschillen en hie met egzondheid en ziekte
• Hoe deze verschillen invloed hebben op de interacties, sociale structuren, machtsverhoudingen, belangen,
ervaringen… in dit geval op het vlak van ziekte, gezondheid en (gebruik van) gezondheidszorg.
Rode draad: Normaliteit en diversiteit
• "normaliteit" is geen universeel, natuurlijk gegeven maar is sociaal en cultureel bepaald.
– Wat als "normaal" wordt gezien in een samenleving is afhankelijk van de heersende/dominante sociale
normen, waarden en overtuigingen.
– wat in de ene cultuur of groep als normaal wordt gezien, kan als afwijkend of niet-normaal worden
beschouwd door een andere groep
• "normaliteit" hoedt verband met sociale controle
• wat we als "normaal" beschouwen verandert in de loop van de tijd
Relatie met diversiteit
1
, • niet iedereen dezelfde culturele achtergrond, overtuigingen, waarden, gewoonten
• Relatie met cultuur, subcultuur en tegencultuur
Gezondheidssociologie
In algemene/abstracte termen antwoorden geven op de vraag niet met bv.
1. Sociologie
Sociologie = wetenschapsveld van collectiviteit
Het systematisch vergaren van kennis en inzicht over de werkelijkheid
Het bestuderen (het beschrijven, analyseren en verklaren) hoe die collectiviteit werkt.
Theorie: een geheel van samenhangende uitspraken die een redenering weerspiegelt
Empirie: op systematische manier waarnemen
Focus op collectiviteiten, groepen, samenlevingsverbanden
Centraal staat sociale relaties en menselijk gedrag en de patronen en mechanismen die zich daar in
uiten (structuur, cultuur, macht...)
Macht: het vermogen van personen of groepen om andere personen of groepen hun wil op te leggen, zelfs
tegen de wensen of belangen van die anderen in (is verbonden met posities).
Een collectiviteit = een geheel/entiteit van actoren of mensen samen, deze is herkenbaar als geheel.
Hierbinnen is interactie, waardoor de sociale wereld gemaakt wordt (geconstrueerd). Bij de interactie komt
vanalles kijken: cultuur, voorkeuren, omkadering, kennis, waarden, normen, ... De collectiviteit wordt
gecreëerd door zijn leden, door de dynamiek en interactie. De leden interageren: “sociale werkelijkheid”. De
kenmerken van die groep zijn eigen aan de collectiviteit én aan de leden die er deel van uitmaken.
Groepen
Organisatiegroepen
Het is een sociale constructie want het is door de mens gedaan
Sociologen bestuderen het dagelijkse leven van mensen in sociale verbanden (groepen):
Willen de concrete, dagelijkse manier van leven begrijpen en verklaren
Verklaren hoe de collectiviteit werkt
(Sociale) rol = bundel van verwachtingen die gekoppeld is aan een positie en een context/sociale situaite
waarin gehandeld wordt.
- In familie heb je vaderrol ect en deze hangen elk af van verwachtingen. Niet in elke familie zijn deze
rollen dezelfde. De verwachtingen zijn niet altijd hetzelfde. Ze zijn niet altijd expliciet. Een bundel van
verwachtingen is niet puur deterministisch: het zit niet vast. Iedereen neemt die rol aan op zijn eigen
manier: iedereen gaat anders om met de verschillende functies. Mensen gaan hun collectiviteit sociaal
construeren.
- We hebben rollen aangeleerd en aangenomen door verschillende settings (bv school: leerkracht zit
voor de klas en student in het midden, achter de bank. Deze functies en posities hebben wij niet zelf
aangeleerd maar aangeleerd door omgeving.)
= Socialisatie van sociale controle
- Verwachtingspatroon bepaalt hoe we omgaan met deze rollen. Het is ook situationeel: hoe wij ons
gedragen met die aangeleerde rollen hangt af van situatie tot situatie.
Sociale controle: Maatschappelijk proces van gedragsbeïnvloeding. Zodat mensen zich aanpassen aan gedrag
dat van hen in de groep in bepaalde omstandigheden verwacht wordt.
Verwachtingen
In de maatschappij ontwikkelen wij verwachtingen over ons handelen/ gedrag (bepaald gedrag is evident in
bepaalde situatie). Er wordt verwacht dat je je aan bepaalde ‘codes’ houdt. Dit is zeer afhankelijk van de sociale
situatie/setting waar je je in bevindt. Deze verwachtingen zijn in elke sociale interactie waarin je je bevindt. Het
hangt af van welke groep, welk werelddeel, tijdsgeest je je bevindt.
Verwachtingen zijn niet altijd expliciet
2
, Bundel van verwachtingen zijn niet deterministisch en zijn sociale regels
We krijgen deze verwachtingen aangeleerd via interactie; socialisatieproces
o Elk leerproces is collectief en niet alleen cognitief: het zorgt ook ervoor hoe jij u gedraagt
Verwachtingspatroon is situationeel
o Situationeel is niet alleen een plaats
o Situaties die bepalen hoe we ons gedragen en die zijn ons aangeleerd, we zijn daarin
gesocialiseerd
- Gedragscode is een formalisering: we leren altijd door iemand
- Bij gelijkaardige achtergrond generatie/cultuur etc. zal de raarheid anders zijn dan als er helemaal
andere culturele codes zijn bv. rauwgedrag kan in de gezondheidszorg heel veel verschillen.
Sociale posities
Uw plaats binnen een sociale structuur van de maatschappij. Deze structuur is de organisatie/kader van de
maatschappij hoe dat mensen tegenover elkaar staan. Hoe zijn de mensen gepositioneerd tegenover elkaar.
Duidt aan hoe personen zich verhouden tot anderen in een collectiviteit
Dit heeft als consequentie dat je de macht van een persoon kan afleiden, in welke mate kan je je wil aan
anderen opleggen. Uit je positie haal je bepaalde rechten en plichten, ook bepalend voor je mogelijkheden tot
inbreng (wat je kan en mag binnen de interactie) in de collectiviteit. Aan je positie zijn heel vaak
rolverwachtingen gekoppeld.
Rol en positie is niet hetzelfde
Aan de posities zijn ook rollen vervuld, maar niet iedereen vervult de rol op dezelfde manier uit
Handelen continu met elkaar dat zorgt voor verandering in de wereld
Wat is “normaal” zijn?
Normaliteit: wat beantwoordt aan een norm of verwachtingen, hoe jij u moet gedragen in bepaalde situaties
tov personen. Die norm geldt bewust of onbewust, is uitgesproken of stilzwijgend. Normaliteit is groeps-, tijd-
en situatie gebonden.
Sociale controle: Maatschappelijk proces van gedragsbeïnvloeding. Zodat mensen zich aanpassen aan gedrag
dat van hen in de groep in bepaalde omstandigheden verwacht wordt.
Cultuur: het min of meer samenhangende geheel van voorstellingen, opvattingen, waarden en normen in een
collectiviteit die verworven worden door socialisatie.
(Sub)culturen: zijn niet alleen over religie maar ook over bourgeois, elite, arme cultuur etc.
Socialisatie: Het aanleren van waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen die nodig zijn om deel te
nemen aan een samenlevingsverband.
o Gesocialiseerd en niet iets individueel (gezin, school, land), maar de groep determineert niet alles
individueel maak je ook keuzes
Waarden: gemeenschappelijke ideeën van leden van een groep of collectiviteit over wat zij belangrijk
en wenselijk vinden en die een richtsnoer zijn voor denken en handelen.
Normen: meer of minder bindende (ongeschreven) gedragsregels over hoe men zich (niet) moet
gedragen in concrete sociale omstandigheden (gebaseerd op een stelsel van waarden)
Institutionaliseren : proces waarbij gewoontes waarden, normen, structuren tot het algemeen
gangbare komen te behoren
Sociale structuur: geheel van posities die iedereen inneemt in een bepaalde collectiviteit, met verschillende
leden van de collectiviteit
Relatief duurzame ordening van posities en die het functioneren van de groep of collectiviteit en de
relaties tussen leden sterk beïnvloeden
Structuratie/structureren: handelen en structuur zijn onderling verbonden; normen, waarden structuren
worden in interactie gereproduceerd maar ook geproduceerd: Via socialisatie handelen we binnen bestaande
randvoorwaarden, maar door handelen (agency) en interactie treden ook veranderingen op in de sociale
structuur.
3
, 2. Medische en gezondheidssociologie
Van medische sociologie (vanaf jaren 1950-1960)
Focus op alle maatschappelijke processen gerelateerd aan ziekte, stoornis en functiebeperkingen.
Hoe gaan we in de maatschappij om met ziekte, beroepen, activiteiten etc?
Medische organisaties, instituties, professionals, “zieken” en sterke focus op (para)medische praktijk
Wat is de rol van zorgberoepen, wat zijn de verschillende beroepen, wat zijn de onderlinge relaties en
de relaties tot de patiënten?
Negatief gezondheidsbegrip, object van studie = ziekte
Naar gezondheidssociologie (vanaf jaren 1990)
Positief gezondheidsbegrip staat centraal: gezondheid is méér dan afwezigheid van ziekte.
Alle maatschappelijke processen die zich ontwikkelen rond gezondheid en gezond zijn.
Onderzoeks-agenda is verschoven: niet alleen maar focus op ziek-zijn, ook op gezond zijn, gelukkig
zijn.
een breder perspectief: sociale factoren die gezondheid en ziekte beïnvloeden. bredere
maatschappelijke kwesties zoals de sociale determinanten van gezondheid, ongelijkheden in
gezondheid, de invloed van cultuur en levensstijl op gezondheid, hoe maatschappelijke structuren de
gezondheid beïnvloeden..
Verschil tussen medische- en gezondheidssociologie is historisch verklaarbaar
Evolutie van het begrip: gezondheid
- Biomedisch concept: afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken & de mogelijkheid om fysiek te
functioneren.
Opener concept: “welbevinden”
- “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet
slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken.”
Vandaag: opentrekken naar geluk: gezondheid omvat harmonieuze relaties en veilige omgeving
We stellen het biologische gegeven van het lichaam centraal: chemische en fysiologische processen die zich in
het lichaam afspelen. Als er geen afwijkingen zijn van de biologische standaard (homeostase=
evenwichtstoestand), dan ben je niet ziek/gezond. Is vaak het eerste aspect waar we aan denken.
De ontwikkeling is dus gegaan van medische gezondheid naar gezondheidssociologie. En nog een ontwikkeling
is de stap naar geluk. Er is dus steeds een evolutie en ontwikkeling. De manier van denken over gezondheid
verandert dus steeds.
Medisch model
Ziekte = pathologie/stoornis van het biologisch object lichaam
Een specifieke etiologie: anatomisch-fysiologische processen
Symptomen zijn altijd het resultaat van deze anatomisch fysiologische stoornissen
Ziek zijn = het afwijken van een biomedische norm
Biologische norm: als je hiervan afwijkt ben je ziek (uiterlijk + biologische attributen)
Wat is de norm? Wat is normaal? Dit is afhankelijk van je subgroep ~ 'absoluut gezond' bestaat niet
Medisch model en patiënt-arts relatie
Arts focust niet op de persoon of identiteit van het individu, maar op het lichaam als biologisch object.
Arts moet neutraal reageren op lichamelijke problemen zonder oordeel
De diagnose wordt vooral gesteld op basis van de klachten en verschijnselen bij de patiënt/
biomedische symptomen.
Ziektes hebben eigen etiologie en kunnen worden gediagnosticeerd op basis van objectieve
tekenen en symptomen.
Niet in elke cultuur wordt een symptoom op dezelfde manier beschreven
Zorgverstrekker (arts) wordt gezien als de autoriteit die de diagnose stelt en de behandeling
voorschrijft.
Van patiënt wordt verwacht dat die de klachten en verschijnselen kan “beschrijven”, kan
“verwoorden” aan de hand van biologische symptomen.
o De arts zal die interpreteren en “objectief” duiden
4
• Democratie en rechtsstaat:
democratische systemen, burgers kiezen vertegenwoordigers , onafhankelijk rechtssysteem gelijke behandeling
voor de wet.
• Kapitalisme en markteconomie & consumptie:
het privébezit van productiemiddelen en markteconomie en concurrentie wordt gezien als een belangrijk
element van welvaart en innovatie.
• Secularisatie:
afname van de invloed van religie in publieke sfeer op het dagelijks leven en beleid
(maar ook diversiteit).
• Rationalisatie en bureaucratisering;
moderne samenlevingen steeds meer gebaseerd zijn op rationele structuren, zoals bureaucratische
organisaties.
• Sociale stratificatie en ongelijkheid:
Hoewel westerse samenlevingen veel nadruk leggen op gelijkheid en rechten, blijvende sociale en economische
ongelijkheid.
• Individuele autonomie en vrijheid:
veel nadruk op individuele rechten en persoonlijke vrijheid ( zoals beroep, geloof, levensstijl,
gezondheidskeuzes
• Veranderende gezinsstructuren:
meer diversiteit gezinsvormen (alleenstaande ouders, samengestelde gezinnen, en homoseksuele koppels)
veranderende genderrollen binnen het gezin.
• Wetenschap en technologie:
wetenschappelijke vooruitgang en technologische innovatie.
• Multiculturalisme:
Veel westerse samenlevingen, zijn door verstedelijking multinationaal en multicultureel.
= een groeiende diversiteit van etnische, culturele, religieuze groepen die samenleven
let op: multiculturalisme en diversiteit houden verband, maar zijn niet hetzelfde
Diversiteit
• Diversiteit : verschillen in de maatschappij gebaseerd op kenmerken zoals ras, etniciteit, leeftijd,
geslacht, seksualiteit, leeftijd, sociale klasse, religie, handicap, culturele achtergrond etc...
• Diversiteit is multidimensioneel
– mensen en groepen onderscheiden zich op basis van kenmerken tezelfdertijd (intersectionaliteit)
– relatie met (sociale constructie van) identiteit
• In een (meer) homogene samenleving zijn de meeste mensen overwegend gelijk in termen van culturele
achtergrond, etniciteit, taal, religie, waarden, en normen.Er zijn weinig verschillen in identiteitskenmerken
– dominante cultuur, waarden en normen zijn relatief uniform en worden door de meerderheid van de
samenleving gedeeld.
• In een diverse samenleving is er sprake van een breed scala aan verschillen en is de maatschappij complexer
gestructureerd
– Oorzaken: globalisering, mobiliteit, migratie (en kolonialisme)
• Er ligt een agenda open om stil te staan bij
– Het beschrijven hoe en in welke mate maatschappijen structureel en cultureel diverser worden (en wat
de invloed is op gezondheid)
– de vraag hoe sociale normen, waarden en verwachtingen van verschillende collectiviteiten invloed
hebben op de manier waarop samenlevingen omgaan met verschillen en hie met egzondheid en ziekte
• Hoe deze verschillen invloed hebben op de interacties, sociale structuren, machtsverhoudingen, belangen,
ervaringen… in dit geval op het vlak van ziekte, gezondheid en (gebruik van) gezondheidszorg.
Rode draad: Normaliteit en diversiteit
• "normaliteit" is geen universeel, natuurlijk gegeven maar is sociaal en cultureel bepaald.
– Wat als "normaal" wordt gezien in een samenleving is afhankelijk van de heersende/dominante sociale
normen, waarden en overtuigingen.
– wat in de ene cultuur of groep als normaal wordt gezien, kan als afwijkend of niet-normaal worden
beschouwd door een andere groep
• "normaliteit" hoedt verband met sociale controle
• wat we als "normaal" beschouwen verandert in de loop van de tijd
Relatie met diversiteit
1
, • niet iedereen dezelfde culturele achtergrond, overtuigingen, waarden, gewoonten
• Relatie met cultuur, subcultuur en tegencultuur
Gezondheidssociologie
In algemene/abstracte termen antwoorden geven op de vraag niet met bv.
1. Sociologie
Sociologie = wetenschapsveld van collectiviteit
Het systematisch vergaren van kennis en inzicht over de werkelijkheid
Het bestuderen (het beschrijven, analyseren en verklaren) hoe die collectiviteit werkt.
Theorie: een geheel van samenhangende uitspraken die een redenering weerspiegelt
Empirie: op systematische manier waarnemen
Focus op collectiviteiten, groepen, samenlevingsverbanden
Centraal staat sociale relaties en menselijk gedrag en de patronen en mechanismen die zich daar in
uiten (structuur, cultuur, macht...)
Macht: het vermogen van personen of groepen om andere personen of groepen hun wil op te leggen, zelfs
tegen de wensen of belangen van die anderen in (is verbonden met posities).
Een collectiviteit = een geheel/entiteit van actoren of mensen samen, deze is herkenbaar als geheel.
Hierbinnen is interactie, waardoor de sociale wereld gemaakt wordt (geconstrueerd). Bij de interactie komt
vanalles kijken: cultuur, voorkeuren, omkadering, kennis, waarden, normen, ... De collectiviteit wordt
gecreëerd door zijn leden, door de dynamiek en interactie. De leden interageren: “sociale werkelijkheid”. De
kenmerken van die groep zijn eigen aan de collectiviteit én aan de leden die er deel van uitmaken.
Groepen
Organisatiegroepen
Het is een sociale constructie want het is door de mens gedaan
Sociologen bestuderen het dagelijkse leven van mensen in sociale verbanden (groepen):
Willen de concrete, dagelijkse manier van leven begrijpen en verklaren
Verklaren hoe de collectiviteit werkt
(Sociale) rol = bundel van verwachtingen die gekoppeld is aan een positie en een context/sociale situaite
waarin gehandeld wordt.
- In familie heb je vaderrol ect en deze hangen elk af van verwachtingen. Niet in elke familie zijn deze
rollen dezelfde. De verwachtingen zijn niet altijd hetzelfde. Ze zijn niet altijd expliciet. Een bundel van
verwachtingen is niet puur deterministisch: het zit niet vast. Iedereen neemt die rol aan op zijn eigen
manier: iedereen gaat anders om met de verschillende functies. Mensen gaan hun collectiviteit sociaal
construeren.
- We hebben rollen aangeleerd en aangenomen door verschillende settings (bv school: leerkracht zit
voor de klas en student in het midden, achter de bank. Deze functies en posities hebben wij niet zelf
aangeleerd maar aangeleerd door omgeving.)
= Socialisatie van sociale controle
- Verwachtingspatroon bepaalt hoe we omgaan met deze rollen. Het is ook situationeel: hoe wij ons
gedragen met die aangeleerde rollen hangt af van situatie tot situatie.
Sociale controle: Maatschappelijk proces van gedragsbeïnvloeding. Zodat mensen zich aanpassen aan gedrag
dat van hen in de groep in bepaalde omstandigheden verwacht wordt.
Verwachtingen
In de maatschappij ontwikkelen wij verwachtingen over ons handelen/ gedrag (bepaald gedrag is evident in
bepaalde situatie). Er wordt verwacht dat je je aan bepaalde ‘codes’ houdt. Dit is zeer afhankelijk van de sociale
situatie/setting waar je je in bevindt. Deze verwachtingen zijn in elke sociale interactie waarin je je bevindt. Het
hangt af van welke groep, welk werelddeel, tijdsgeest je je bevindt.
Verwachtingen zijn niet altijd expliciet
2
, Bundel van verwachtingen zijn niet deterministisch en zijn sociale regels
We krijgen deze verwachtingen aangeleerd via interactie; socialisatieproces
o Elk leerproces is collectief en niet alleen cognitief: het zorgt ook ervoor hoe jij u gedraagt
Verwachtingspatroon is situationeel
o Situationeel is niet alleen een plaats
o Situaties die bepalen hoe we ons gedragen en die zijn ons aangeleerd, we zijn daarin
gesocialiseerd
- Gedragscode is een formalisering: we leren altijd door iemand
- Bij gelijkaardige achtergrond generatie/cultuur etc. zal de raarheid anders zijn dan als er helemaal
andere culturele codes zijn bv. rauwgedrag kan in de gezondheidszorg heel veel verschillen.
Sociale posities
Uw plaats binnen een sociale structuur van de maatschappij. Deze structuur is de organisatie/kader van de
maatschappij hoe dat mensen tegenover elkaar staan. Hoe zijn de mensen gepositioneerd tegenover elkaar.
Duidt aan hoe personen zich verhouden tot anderen in een collectiviteit
Dit heeft als consequentie dat je de macht van een persoon kan afleiden, in welke mate kan je je wil aan
anderen opleggen. Uit je positie haal je bepaalde rechten en plichten, ook bepalend voor je mogelijkheden tot
inbreng (wat je kan en mag binnen de interactie) in de collectiviteit. Aan je positie zijn heel vaak
rolverwachtingen gekoppeld.
Rol en positie is niet hetzelfde
Aan de posities zijn ook rollen vervuld, maar niet iedereen vervult de rol op dezelfde manier uit
Handelen continu met elkaar dat zorgt voor verandering in de wereld
Wat is “normaal” zijn?
Normaliteit: wat beantwoordt aan een norm of verwachtingen, hoe jij u moet gedragen in bepaalde situaties
tov personen. Die norm geldt bewust of onbewust, is uitgesproken of stilzwijgend. Normaliteit is groeps-, tijd-
en situatie gebonden.
Sociale controle: Maatschappelijk proces van gedragsbeïnvloeding. Zodat mensen zich aanpassen aan gedrag
dat van hen in de groep in bepaalde omstandigheden verwacht wordt.
Cultuur: het min of meer samenhangende geheel van voorstellingen, opvattingen, waarden en normen in een
collectiviteit die verworven worden door socialisatie.
(Sub)culturen: zijn niet alleen over religie maar ook over bourgeois, elite, arme cultuur etc.
Socialisatie: Het aanleren van waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen die nodig zijn om deel te
nemen aan een samenlevingsverband.
o Gesocialiseerd en niet iets individueel (gezin, school, land), maar de groep determineert niet alles
individueel maak je ook keuzes
Waarden: gemeenschappelijke ideeën van leden van een groep of collectiviteit over wat zij belangrijk
en wenselijk vinden en die een richtsnoer zijn voor denken en handelen.
Normen: meer of minder bindende (ongeschreven) gedragsregels over hoe men zich (niet) moet
gedragen in concrete sociale omstandigheden (gebaseerd op een stelsel van waarden)
Institutionaliseren : proces waarbij gewoontes waarden, normen, structuren tot het algemeen
gangbare komen te behoren
Sociale structuur: geheel van posities die iedereen inneemt in een bepaalde collectiviteit, met verschillende
leden van de collectiviteit
Relatief duurzame ordening van posities en die het functioneren van de groep of collectiviteit en de
relaties tussen leden sterk beïnvloeden
Structuratie/structureren: handelen en structuur zijn onderling verbonden; normen, waarden structuren
worden in interactie gereproduceerd maar ook geproduceerd: Via socialisatie handelen we binnen bestaande
randvoorwaarden, maar door handelen (agency) en interactie treden ook veranderingen op in de sociale
structuur.
3
, 2. Medische en gezondheidssociologie
Van medische sociologie (vanaf jaren 1950-1960)
Focus op alle maatschappelijke processen gerelateerd aan ziekte, stoornis en functiebeperkingen.
Hoe gaan we in de maatschappij om met ziekte, beroepen, activiteiten etc?
Medische organisaties, instituties, professionals, “zieken” en sterke focus op (para)medische praktijk
Wat is de rol van zorgberoepen, wat zijn de verschillende beroepen, wat zijn de onderlinge relaties en
de relaties tot de patiënten?
Negatief gezondheidsbegrip, object van studie = ziekte
Naar gezondheidssociologie (vanaf jaren 1990)
Positief gezondheidsbegrip staat centraal: gezondheid is méér dan afwezigheid van ziekte.
Alle maatschappelijke processen die zich ontwikkelen rond gezondheid en gezond zijn.
Onderzoeks-agenda is verschoven: niet alleen maar focus op ziek-zijn, ook op gezond zijn, gelukkig
zijn.
een breder perspectief: sociale factoren die gezondheid en ziekte beïnvloeden. bredere
maatschappelijke kwesties zoals de sociale determinanten van gezondheid, ongelijkheden in
gezondheid, de invloed van cultuur en levensstijl op gezondheid, hoe maatschappelijke structuren de
gezondheid beïnvloeden..
Verschil tussen medische- en gezondheidssociologie is historisch verklaarbaar
Evolutie van het begrip: gezondheid
- Biomedisch concept: afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken & de mogelijkheid om fysiek te
functioneren.
Opener concept: “welbevinden”
- “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet
slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijk gebreken.”
Vandaag: opentrekken naar geluk: gezondheid omvat harmonieuze relaties en veilige omgeving
We stellen het biologische gegeven van het lichaam centraal: chemische en fysiologische processen die zich in
het lichaam afspelen. Als er geen afwijkingen zijn van de biologische standaard (homeostase=
evenwichtstoestand), dan ben je niet ziek/gezond. Is vaak het eerste aspect waar we aan denken.
De ontwikkeling is dus gegaan van medische gezondheid naar gezondheidssociologie. En nog een ontwikkeling
is de stap naar geluk. Er is dus steeds een evolutie en ontwikkeling. De manier van denken over gezondheid
verandert dus steeds.
Medisch model
Ziekte = pathologie/stoornis van het biologisch object lichaam
Een specifieke etiologie: anatomisch-fysiologische processen
Symptomen zijn altijd het resultaat van deze anatomisch fysiologische stoornissen
Ziek zijn = het afwijken van een biomedische norm
Biologische norm: als je hiervan afwijkt ben je ziek (uiterlijk + biologische attributen)
Wat is de norm? Wat is normaal? Dit is afhankelijk van je subgroep ~ 'absoluut gezond' bestaat niet
Medisch model en patiënt-arts relatie
Arts focust niet op de persoon of identiteit van het individu, maar op het lichaam als biologisch object.
Arts moet neutraal reageren op lichamelijke problemen zonder oordeel
De diagnose wordt vooral gesteld op basis van de klachten en verschijnselen bij de patiënt/
biomedische symptomen.
Ziektes hebben eigen etiologie en kunnen worden gediagnosticeerd op basis van objectieve
tekenen en symptomen.
Niet in elke cultuur wordt een symptoom op dezelfde manier beschreven
Zorgverstrekker (arts) wordt gezien als de autoriteit die de diagnose stelt en de behandeling
voorschrijft.
Van patiënt wordt verwacht dat die de klachten en verschijnselen kan “beschrijven”, kan
“verwoorden” aan de hand van biologische symptomen.
o De arts zal die interpreteren en “objectief” duiden
4
