Samenvatting Didactisch Handelen 1 | VIVES

Didactisch handelen
Het didactisch model


Beginsituatie
De beginsituatie van de leerlingen als vertrekpunt voor
een krachtige leeromgeving




Beginsituatie en doelen zijn het vertrekpunt van de les, beginsituatie als
vertrekpunt van een krachtige leeromgeving
Klas is een groep met verschillen en gelijkenissen
Leerkracht kan over elk kind wat vertellen -> goed beeld van elk kind
hebben
- Hoe het kind leert, sterkste/zwaktes …

Doelen van je les bepalen
- Belangrijk dat je weet wat de leerlingen al kennen (voorkennis)
- Welke doelen zijn al bereikt? Wat kunnen en kennen ze?
- Ook belangrijk zijn de interesses (hoe gedragen de leerlingen zich)
- In de handleiding -> doelen nieuwe leerstof, vooraf is voorkennis (deel
van de beginsituatie)

Voorkennis = geheel van feiten, begrippen, principes en procedures waar
een leerling al over beschikt
- Kapstok waar je nieuwe leerinhoud aanhangt
- Voorkennis activeren bij de start van de les (werkt motiverend)
o Verheldert het beeld van het lesonderwerp
o Versterkt de motivatie van de leerlingen
- Advanced organiser = voor de les structuur of overzicht geven
(schema, stappenplan, mindmap)
o Hoe staat de huidige les in verbinding met de vorige en volgende
lessen

, o Visualiseren bij vragen die je stelt (woorden opschrijven)
o Verkeerde linken verbreken bij het begin van de les zodat er
plaats is voor nieuwe leerstof
o Kernbegrippen op het bord plaatsen

Beginssiutatie = persoonsgebonden en situationele contextfactoren
(bepalend voor de leerprocessen)
- Factoren die aan de onderwijsleersituatie voorafgaan
- Leerlingen met veel voorkennis gaan sneller bijleren en kloof met
andere leerlingen wordt groter
o Rijkgevulde kennisschema’s waarin ze makkelijk nieuwe kennis
toevoegen
- Iemand die vanaf nul iets bijleert, moet nieuwe schema’s maken in zijn
LTG
o Als er verandering is in het lange termijn geheugen is er sprake
van leren
- Veel tijd en energie steken in gestructureerde kennisverwerking van je
leerlingen

Hoe brengt ik kinderen tot leren?
(Hoe het leerproces van kinderen begeleiden)
(Hoe kan je een krachtige leeromgeving ontwerpen, realiseren en evalueren)
- Voorkennis
- Leerlingen
o Hun interesses,
o Context
o Leefwereld
o Actua
- Rekening houden met: ontwikkelingsniveau, de leerinhouden van
vorige les, klassfeer, actuele gebeurtenissen die de leerlingen raken,
thuissituatie…
 Zo een krachtige leeromgeving geven
 Voldoende aandacht voor beginssituatie? = leerlinggerichte onderwijsvisie
- Rekening houden met alle persoonsgebonden factoren en situele
contextfactoren van alle leerlingen uit de klas

Beginsituatie bepalen door een onderzoekende houding en voldoende kennis
Onderzoekende houding = observeren, bevragen nakijken
Voldoende kennis = kennis van ontwikkeling en zicht op inhoud en opbouw
van elk leergebied
- Vooraf in kaart brengen in
o Leerlingendossier
o Gesprekken met kinderen/ ouders
o Leerresultaten

, - Is dynamisch, dus ook tijdens de les bepaalt de leerkracht de
beginsituatie
o Vragen stellen
o Observeren
 Inkijken van werkschriften/ opdrachtenbundels
o Bij verschillende leerlingen (verschillende vertrekpunten en
vorderingen)

Goede inschatting beginsituatie = maximale ontwikkelingskansen

Vygotsky -> zone van naaste ontwikkeling
Leerkracht kijkt naar wat het kind kan leren en niet allen naar wat het kan
- Actuele beginsituatie
o Wat je kan zonder hulp
- Toekomstige beginsituatie
o Wat je kan onder begeleiding, synoniem zone van naaste
ontwikkeling

Zone van naaste ontwikkeling
- Leerlingen uitdagen door het niveau net boven hun
ontwikkelingsniveau
- Te makkelijk = interesse verliezen
- Te moeilijk = frustraties en afhaken
- Recent onderzoek: makkelijker onthouden als je verband legt met al
gekende informatie, goed zicht op het kennen en kunnen

Scaffolding = aanbieden van ondersteuning en facilitering in de zone van
naaste ontwikkeling
- Coachen op maat, zorgt dat leerlingen actief kunnen en durven
deelnemen aan de klasactiviteit
- Tijdelijk ondersteunen naar het zelfstandig kunnen uitvoeren van
onderwijstaken
- Precies zoveel hulp aanbieden dat een leerling nodig heeft
- Scaffolding = differentiëren
Voorbeelden:
- Prikkelende vragen stellen
o Zicht op mogelijkheden
o Nagaan of ze het begrijpen
o Moeilijkheidsgraad aanpassen
o Antwoord is geen einddoel maar een vertrekpunt om verder door
te vragen
- Concrete feedback
o Tijdens individueel werk of groepswerk een actieve rol opnemen
bij het begeleiden van leerlingen
- Visuele ondersteuning

, Verkenning van de beginssituatie
Beginsituatie van de klasgroep
Uitwerken van een les
- Achterhalen van de beginssituatie
- Antwoord op wie zijn mijn leerlingen, wie zit er in deze groep?

Zicht krijgen op de groepsdynamiek en relevante opvallende kenmerken
Ook klasregels, gewoontes, stijl van de leerkracht, klasschikking…
Voorkennis en optimale leerkansen voor elke leerling
 Noteren in een observatiewijzer
Welke klasgewoontes zijn relevant voor het onderwerp van de les
- Specifieke verwoording?
- Kleurgebruik, afkortingen, symbolen…
 Aansluiting bij klasaanpak, zorgt voor rust en veiligheid


Beginsituatie van de individuele leerling
Optimale leerkansen creëren voor elke leerling in jouw klas =
binnenklasdifferentiatie
- Proactief, op voorhand over nadenken
- Positief
- Planmatig omgaan met verschillen tussen leerlingen
- Met het oog op het grootst mogelijk leerrendement
- Op vlak van motivatie, leerwinst en leerefficiëntie
 Leeraar past het aanbod aan, aan de noden en mogelijkheden van de
kinderen

Didactische tips om leerdoelen vlot te bereiken
- Zicht hebben op moeilijkheden die leerlingen ervaren om het doel te
bereiken
- Focussen op individuele beginsituatie, sommige leerlingen hebben
specifieke onderwijsbehoeften die belangrijk zijn om mee te nemen bij
voorbereiding

Door na te denken/ aanpassingen maken = ten goede van de hele groep
= UDL-principe (Universal Design of Learning)
- Vanaf ontwerp rekening houden met realiteit van diversiteit
o Leerstof op verschillende manieren aanbieden
o Leerstof op verschillende manieren laten verwerken -> motivatie
verhogen
o Rekening houden met de verschillende interesses van je
leerlingen