Samenvatting Oriëntatie op de wereld 2 (natuur)

ORIËNTATIE OP DE
WERELD 2 (NATUUR)
David Vander Haeghen




2025-2026

VERKORT TRAJECT LAGER ONDERWIJS

, HOOFDSTUK 1: SYSTEMATIEK


1.1 TAXONOMIE, FYLOGENIE EN SYSTEMATIEK
De taxonomie en de fylogenie vormen samen de systematiek
 Systematiek = dat is de methode om soorten op basis van kenmerken te
rangschikken en in te delen op basis van hun verwantschap, geeft dus
inzicht in de evolutionaire geschiedenis van het leven op aarde
 Taxonomie = is de tak binnen de wetenschap die zich bezighoudt met het
vinden, beschrijven, tekenen, benoemen en indelen van organismen
 Fylogenie = de wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoeken van
de ontstaansgeschiedenis van een groep organismen
 Cladogram of afstammingsschema = het model die de afstamming
schematisch weergeeft


Hoe gaan we organismen indelen of classificeren?
Classificeren = betekent dus grenzen trekken tussen verschillende groepen
 Sinds de evolutietheorie van Darwin zijn ze tot het besluit gekomen dat het
belangrijk is dat je kunt afleiden welke soorten sterk verwant zijn, met
andere woorden dat de indeling de evolutionaire verwantschap tussen de
organismen weerspiegelt
 De basiseenheid in een taxonomische opdeling is een soort (species) (=
een groep van organismen die zich onder natuurlijk omstandigheden (dus
zonder ingrijpen van de mens) onderling kunnen voortplanten en waarvan
de nakomelingen ook kunnen voortplanten
 Als je een soort taxonomisch wil indelen, dan gebruiken we de
hiërarchische indeling met elk zijn eigen voorvoegsel: rijk, afdeling, klasse,
orde, familie, geslacht, soort

1.2 WETENSCHAPPELIJKE NAAMGEVING
Nomenclatuur = is het systeem van wetenschappelijke naamgeving dat wordt
toegepast op organismen
 Legt een aantal regels op bij de naamgeving:
 De soortnaam is meestal tweedelig en bestaat uit Latijnse of
gelatiniseerde woorden
 Het eerste deel is de geslachtsnaam (genus)  Vb: homo
 Het tweede deel is specifiek voor elke soort  Vb: sapiens of habilis

1.3 OP ZOEK NAAR EEN DIER, PLANT OF SCHIMMEL?
 Dankzij de systematiek en een determineertabel kun je gemakkelijk de
soort op naam brengen
 Voor elke groep van dieren, planten en schimmels bestaan
determineertabellen




1

,1.4 WAT IS LEVEN?
Kenmerken van levende wezens:
 Ze kunnen gassen uitwisselen met de omgeving
 Zich voeden
 Afvalstoffen uitscheiden
 Bewegen
 Groeien
 Waarnemen
 Zich zelfstandig voortplanten
 Evolutie vertonen


VIRUSSEN:
 Ze voeden zich niet, ademen niet, scheiden geen afvalstoffen uit en
groeien niet
 Ze infecteren cellen van levende wezens en maken nieuwe virussen door
gebruik te maken van de onderdelen van de cellen van deze levende
wezens
 Virussen zijn een hoeveelheid erfelijk materiaal (RNA of DNA) in een
omhulsel van eiwit
 Ze kunnen ons sterk ziek maken


Virusinfectie:
 Het virus hecht zich vast aan een levende cel met de
hechtharen
 Het erfelijk materiaal wordt in de cel ingespoten
 Daar zal het genetisch materiaal van het virus zich
kopiëren dankzij de celstructuren van de levende cel
 Er worden ook eiwitmantels gevormd en binnen het halfuur
kunnen zo’n tweehonderdtal nieuwe en complete virussen
ontstaan, die uit de cel vrijkomen
 Op die manier kan de infectie zeer snel verlopen


1.5 ZES RIJKEN – WOESE (1977)
 Om alle levende wezens op aarde in te delen in grote groepen heeft men
zich vooral gebaseerd op:
 De aanwezigheid van een celkern
 Een eencellige of meercellige bouw
 De manier van voeden

 De onderverdeling van alle levende wezens wordt gedaan aan de hand van
domeinen en rijken
 Een domein is de hoogste taxonomische rang, daarop volgen de
rijken
 Afhankelijk van het gebruikte systeem spreekt men van twee of drie
domeinen en drie tot zes rijken


2

,  We gebruiken het systeem van Woese (1977), hij onderscheidde zes
rijken




Kernmembraan:
 Archaea en Bacteria zijn eencellige organismen die geen kernmembraan
hebben en dus geen celkern hebben, bij deze organismen ligt het
genetische materiaal (chromosoom) vrij in de cel
 De eukaryoten zijn organismen met een kernmembraan en een celkern,
het genetische materiaal (DN1) ligt in deze celkern opgeslagen


Voedingswijze:
Autotrofen = zijn organismen die uit een anorganische koolstofbron zelf hun
eigen voedsel
Heterotrofen = voeden zich met door andere organismen opgebouwde
voedingsstoffen (suikers), ze maken zelf geen suikers aan
 Archaea, bacteriën en protisten kunnen autostroof of heterotroof zijn
 Planten zijn bijna allemaal autostroof
 Dieren en schimmels zijn heterotroof


Celwand:
 Bacteriën hebben steeds een celwand
 Archaea meestal maar niet altijd
 Cellen van planten en schimmels hebben ook
altijd een celwand
 Bij dierlijke organismen ontbreekt de celwand


Bouw:
 Archaea en bacteriën zijn steeds eencellig (= ze zijn maar één cel groot)
 Protisten en schimmels kunnen eencellig of meercellig zijn
 Planten en dieren zijn altijd meercellig



3