WETENSCHAP ALS SLINGERBEWEGING: VERLICHTING, HUMANISME & POSTMODERNITEIT ........... 4
VOORAFGAANDE KRITISCHE REFLECTIE ...................................................................................................... 4
VAN MODERNITEIT… NAAR POSTMODERNITEIT.............................................................................................. 4
Moderniteit: als historische fase ................................................................................................... 5
Sociologische processen binnen de moderniteit ........................................................................... 5
Moderniteit: cognitief denkkader .................................................................................................. 7
Moderniteit: artistieke stroming .................................................................................................... 8
Kritische stemmen in/over moderniteit ......................................................................................... 9
Postmoderniteit: historische fase ................................................................................................10
Postmoderniteit: cognitief denkkader ..........................................................................................11
Lyotard: deconstructivistisch postmodernisme............................................................................12
Jameson: pessimistisch t.a.v. postmoderniteit .............................................................................13
Baudrillard: pessimistisch t.a.v. postmoderniteit ..........................................................................15
Hutcheon: productief postmodernisme .......................................................................................15
Postmoderniteit: artistieke stroming ............................................................................................16
THEORIE(-) & PARADIGMAVORMING ............................................................................................. 17
DOELSTELLINGEN ............................................................................................................................... 17
WAT IS THEORIE? - ALLEDAAGSE VERSUS ACADEMISCHE THEORIEVORMING ....................................................... 17
Alledaags theoriegebruik ............................................................................................................17
Een poging tot definiëring ............................................................................................................18
Academische theorie..................................................................................................................25
Toepassing: ELM model ..............................................................................................................26
Toepassing: ELM model… en het HSM model ...............................................................................28
Doel academische theorie ..........................................................................................................29
Theorie in context .......................................................................................................................29
Academisch lezen ......................................................................................................................30
PARADIGMA’S BINNEN DE CW - ONDERLIGGENDE ASSUMPTIES & BREDERE CONTEXTEN ...................................... 30
Onderliggende assumpties .........................................................................................................30
Paradigma’s in de communicatiewetenschappen ........................................................................33
HEURISTIEK VAN DE COMPLEXITEIT ............................................................................................. 38
DOELSTELLINGEN ............................................................................................................................... 38
PLEIDOOI BINNEN SOCIALE WETENSCHAPPEN ............................................................................................ 40
1. Interdisciplinair en complex causaliteitsbeginsel .................................................................40
2. Einde van dichotomisch denken ..............................................................................................42
3. Concept de départ i.p.v. concept de terminus...........................................................................44
4. Zelfkritiek & reflectie ...............................................................................................................52
MASSAMEDIA, MANIPULATIE & CULTUURINDUSTRIE ..................................................................... 52
................................................................................................................................................... 52
BREDERE CONTEXT ............................................................................................................................. 53
WALTER BENJAMIN - THE WORK OF ART IN THE AGE OF MECHANICAL REPRODUCTION ........................................ 54
Reproductie & authenticiteit .......................................................................................................54
Verlies van het “aura” .................................................................................................................56
1
, “Cult value” vs. “exhibition value” ...............................................................................................57
Democratiserend gevolg .............................................................................................................59
Politieke implicaties van reproductie ...........................................................................................60
Walter Benjamin… en sociale media? ..........................................................................................64
MAX HORKHEIMER & THEODOR ADORNO - THE CULTURE INDUSTRY: ENLIGHTENMENT AS MASS DECEPTION ............ 67
Paradox/dialectiek van de Verlichting...........................................................................................67
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..............................................................................68
Massamedia als controlemechanisme ........................................................................................69
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..............................................................................72
De illusie van keuze & pseudo-individualiteit ................................................................................73
Horkheimer & Adorno… en Netflix ...............................................................................................77
MEDIA EN TECHNOLOGISCH DETERMINISME ............................................................................... 79
BREDERE CONTEXT ............................................................................................................................. 79
MARSHALL MCLUHAN - THE MEDIUM IS THE MESSAGE ................................................................................ 80
Het medium is de boodschap .....................................................................................................80
De media als verlengde van de mens ...........................................................................................82
Inhoud medium = ander medium ................................................................................................84
Mediawijsheid ............................................................................................................................86
McLuhan… sociale media en aandacht .......................................................................................86
McLuhan… en ChatGPT ..............................................................................................................87
RAYMOND WILLIAMS - THE TECHNOLOGY AND THE SOCIETY.......................................................................... 88
Technologie en de samenleving ...................................................................................................88
Een sociale geschiedenis van televisie.........................................................................................90
Oorzaak en gevolg ......................................................................................................................91
Williams… en clickbait journalistiek ............................................................................................94
Williams… en (generatieve) AI .....................................................................................................95
MEDIA EN DE PUBLIEKE SFEER ..................................................................................................... 97
KORTE GESCHIEDENIS ......................................................................................................................... 97
JÜRGEN HABERMAS ............................................................................................................................ 98
Ontstaan “publieke sfeer” ...........................................................................................................99
Transformatie “publieke sfeer” .................................................................................................. 102
BENEDICT ANDERSON ....................................................................................................................... 108
De natie als “verbeelde gemeenschap” ..................................................................................... 108
Printkapitalisme & nationale identiteit ....................................................................................... 113
HET ACTIEVE PUBLIEK EN BETEKENISGEVING IN/VIA MEDIA ........................................................ 117
KORTE GESCHIEDENIS ....................................................................................................................... 117
STUART HALL .................................................................................................................................. 119
Nieuw communicatiemodel: kritiek op… ................................................................................... 119
Relatieve autonomie................................................................................................................. 120
Nieuw communicatiemodel: 4 fases ......................................................................................... 121
(Gebrek aan) equivalentie ......................................................................................................... 125
Decoderingsposities................................................................................................................. 126
Stuart Hall en… het framen van migratie .................................................................................... 128
Stuart Hall en… filmanalyses .................................................................................................... 129
IEN ANG ........................................................................................................................................ 130
Dallas (1978-1991) ................................................................................................................... 130
“Ideologie van massacultuur” ................................................................................................... 131
2
, Verbeelding & plezier ................................................................................................................ 133
Denotatie vs. Connotatie .......................................................................................................... 134
“Emotional realism” ................................................................................................................. 135
“Tragic structure of feeling” ....................................................................................................... 136
“Melodramatic imagination”… ................................................................................................... 138
… versus “ironic pleasure” ........................................................................................................ 139
MEDIA EN DE CONSTRUCTIE VAN SMAAK EN SOCIALE IDENTITEITEN ........................................... 141
KORTE GESCHIEDENIS ....................................................................................................................... 141
ERVING GOFFMAN ............................................................................................................................ 142
Dramaturgische metafoor ......................................................................................................... 143
Frontstage .............................................................................................................................. 146
Backstage ............................................................................................................................... 146
Offstage (impliciet) ................................................................................................................. 146
Impression management .......................................................................................................... 146
Gedeelde definitie .................................................................................................................... 148
Gedeelde definitie handhaven................................................................................................... 148
Niet in lijn met de gedeelde definitie .......................................................................................... 150
Discrepant roles ....................................................................................................................... 150
PIERRE BOURDIEU ............................................................................................................................ 153
Habitus .................................................................................................................................... 154
Velden ..................................................................................................................................... 156
Kapitaal ................................................................................................................................... 158
Sociale ongelijkheid: doxa, symbolisch geweld .......................................................................... 162
Sociale ongelijkheid: smaak ...................................................................................................... 165
3
, Communicatiewetenschappen II
Wetenschap als slingerbeweging: Verlichting,
humanisme & postmoderniteit
Voorafgaande kritische reflectie
• Deze les/dit vak: gesitueerd perspectief
• … een Westers/Eurocentrisch
perspectief -> vormt de basis voor dit vak
• Geschiedenis van het veld
= Europa en VSA (Thussu, 2009; Waisbord &
Mellado, 2014)
è Kritisch zijn!
• Geen universele waarheden
• Ingebed in historische en
koloniale contexten
• Bewustzijn hierrond, maar nodig
voor begrip van (ontwikkeling) veld
Van moderniteit… naar postmoderniteit
• Moderniteit
• … als historische fase
• … als cognitief denkkader
• … als artistieke stroming
• Kritische stemmen in/over moderniteit
• Postmoderniteit
• … als historische fase
• … als cognitief denkkader
=> stromingen binnen postmodern denken
• … als artistieke stroming
4