CRIMINOLOGIE SAMENVATTING ACADEMIEJAAR 2025 – 2026
Examen: open en gesloten vragen --> via ANS
Veel examenvragen tijdens de les + linken aan de doelstellingen (zie ppt – leidraad examen)
VOORAF
LEERDOELSTELLINGEN!!
Sociaalwetenschappelijke en criminologische basisbegrippen correct definiëren en W&I
in eigen woorden uitleggen.
De invloed van sociale, culturele en structurele factoren op menselijk gedrag en W&I
maatschappelijk functioneren inzichtelijk beschrijven.
Volgen en duiden relevante actuele ontwikkelingen in forensisch sociaal werk, T
zowel nationaal als internationaal.
Analyseren actuele maatschappelijke problemen en beleidstendensen kritisch T
vanuit diverse sociaalwetenschappelijke en criminologische perspectieven
Complexe sociale vraagstukken evalueren aan de hand van duurzame en sociaal T
rechtvaardige handelingskaders.
Criminologische inzichten toepassen op casussen en praktijken binnen de T
forensische context van sociaal werk.
Bevragen en onderbouwen hun professioneel handelen met theoretische kaders uit INT
de humane en sociale wetenschappen.
Verbinden zelfreflectie aan sociaalwerk- en criminologisch-theoretische inzichten INT
om hun professioneel handelen kritisch te analyseren en verder te ontwikkelen.
STRUCTUUR SYLLABUS
Blok I: Fundamenten en kaders
• Basisbegrippen, criminaliteit als sociaal construct, rol van media en onderzoek, aansluiting
bij SDG’s
Blok II: Verklaren van criminaliteit
• Overzicht van theorieën, paradigma’s, en verklaringsniveaus
Blok III: Omgaan met/ reageren op criminaliteit
• Victimologie, straf, herstel, en de link met sociaal werk
STUDIETIPS
• Gebruik de doelstellingen aan het begin van elk hoofdstuk om jezelf nadien te toetsen.
Denk na over reflectievragen in een hoofdstuk of op het einde van de cursus en
formuleer zelfstandig hierop een onderbouwd antwoord.
• Dit opleidingsonderdeel is niet gericht op reproduceren. We verwachten van jou een
toepassingsgericht vermogen.
• Dit opleidingsonderdeel studeer je best in de diepte. Details zijn belangrijk.
1
, Deel 1: Fundamenten en kaders:
Hoofdstuk 1: Het studieobject van de criminologie: De criminologische wetenschap: inleidende
beschouwingen - wat is criminaliteit? Over het definiëren van criminaliteit
INLEIDING
Er worden elke dag misdaden gepleegd en iedereen kan slachtoffer worden van diefstal of
geweld. Misdaad is een onderwerp dat bij menigeen vragen oproept zoals:
▫ Waarom worden sommige mensen misdadiger en hebben andere geen andere behoefte
de wet te overtreden?
▫ Zijn bepaalde soorten mensen crimineler dan anderen en zoja, hoe komt dat?
▫ Is het waar dat er mensen zijn met aangeboren eigenschappen die hen crimineel
maken?
▫ Kan je aan iemand zien dat hij of zij een crimineel type is?
▫ Is het waar dat misdadigers vooral uit de laagste sociale klassen komen?
▫ Hoe is criminaliteit het beste te bestrijden?
“Criminologie is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil leveren over
criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe daar op gereageerd kan worden. Dit
betekent dat criminologen nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de zojuist
gestelde en nog veel andere vragen”
3 componenten in de definitie
- Criminaliteit
- Mensen die misdaden plegen
- Hoe daarop gereageerd wordt
= een multidisciplinaire wetenschap --> verschillende invalshoeken die linken maken vanuit
andere vakken (bv sociologie)
2
,WAT BESTUDEERT DE CRIMINOLOGIE?
Criminologie als (sociale) wetenschap = “een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis
wil leveren over criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd
kan worden”
v Interdisciplinariteit: bestudeert misdaad, afwijkend gedrag en de maatschappelijke reacties
daarop, met aandacht voor oorzaken, gevolgen en preventie in hun sociale, economische,
politieke en culturele context
Hoofdstuk 2: criminaliteitsdefinities
2.1 INLEIDING
Misdaad als centraal concept in de criminologie
• De misdaad = centraal concept in de criminologische wetenschap. Het is belangrijk
voor de criminologie om te weten wat men onder misdaad verstaat.
• Misdaad is een ‘sociaal construct’ = de handeling op zich is niet “crimineel”, maar de
manier waarop samenlevingen regels maken, labels uitdelen en macht uitoefenen
bepalen dat
• Misdaad zorgt voor angst woede + fascinatie/ geliefd als entertainment (romantische
voorstelling van misdaad en bestrijding ervan) !
• Antwoorden op criminologie zijn vaak tijdelijk, betrekkelijk of onzinnig
• Criminologen hanteren uiteenlopende criminaliteitsdefinities:
o Variëren van strafrechtelijke criminaliteitsdefinities (of bredere juridische
definities) tot de definitie van criminaliteit of deviantie (afwijkend gedrag) in
termen van de impact van menselijk gedrag en/of de schade die er het gevolg
van is (niet alle schadelijke handelingen zijn immers strafbaar gesteld).
3
, o Andere criminologen beschouwen criminaliteit als een inbreuk op morele
normen of zij definiëren criminaliteit in termen van inbreuken op mensenrechten
• De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de perceptie van de
criminologie als wetenschap
Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het wetenschappelijk
karakter van de criminologie, de methode, de afbakening van het studieterrein, taak en
functie, de rol van de criminoloog, …
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminaliteitsdefinitie een
criminoloog vertrekt?”
Beleidspunten en prioriteiten:
§ Beleidsprioriteiten:
o Fraudebestrijding als topprioriteit
o Aanbevelingen onderzoekscommissie seksueel misbruik
o Strijd tegen seksuele uitbuiting van kinderen
o Terreurbestrijding: berechting van terroristische strijders in het land waar de
delicten gepleegd werden + levenslang opvolgen van veroordeelde terroristen
(meer dan 2 jaar gevangenisstraf) + Europese zwarte lijst voor extremistische
haatpredikers die Europa niet meer binnen mogen
§ Wettelijke basis creëren om drugstesten te kunnen verplichten in gevangenissen,
detentiehuizen, …: komen tot drugvrije gevangenissen
§ Nultolerantie voor geweld tegen politiemensen, brandweerlui, ambulanciers en
leerkrachten
§ Biometrische controle in voetbalstadions
§ Inzagerecht voor slachtoffers verbeteren en privacy van slachtoffers beter in dossiers:
meer aandacht voor slachtoffers
Samengevat:
Criminologen gebruiken niet één maar verschillende definities van criminaliteit, en juist die
keuze bepaalt wat zij wel en niet zien, wat gemeten wordt, wie als dader of slachtoffer
verschijnt en welke beleidsantwoorden denkbaar worden. Verschillende definities geven dus
verschillende brillen om naar dezelfde werkelijkheid te kijken.
4
Examen: open en gesloten vragen --> via ANS
Veel examenvragen tijdens de les + linken aan de doelstellingen (zie ppt – leidraad examen)
VOORAF
LEERDOELSTELLINGEN!!
Sociaalwetenschappelijke en criminologische basisbegrippen correct definiëren en W&I
in eigen woorden uitleggen.
De invloed van sociale, culturele en structurele factoren op menselijk gedrag en W&I
maatschappelijk functioneren inzichtelijk beschrijven.
Volgen en duiden relevante actuele ontwikkelingen in forensisch sociaal werk, T
zowel nationaal als internationaal.
Analyseren actuele maatschappelijke problemen en beleidstendensen kritisch T
vanuit diverse sociaalwetenschappelijke en criminologische perspectieven
Complexe sociale vraagstukken evalueren aan de hand van duurzame en sociaal T
rechtvaardige handelingskaders.
Criminologische inzichten toepassen op casussen en praktijken binnen de T
forensische context van sociaal werk.
Bevragen en onderbouwen hun professioneel handelen met theoretische kaders uit INT
de humane en sociale wetenschappen.
Verbinden zelfreflectie aan sociaalwerk- en criminologisch-theoretische inzichten INT
om hun professioneel handelen kritisch te analyseren en verder te ontwikkelen.
STRUCTUUR SYLLABUS
Blok I: Fundamenten en kaders
• Basisbegrippen, criminaliteit als sociaal construct, rol van media en onderzoek, aansluiting
bij SDG’s
Blok II: Verklaren van criminaliteit
• Overzicht van theorieën, paradigma’s, en verklaringsniveaus
Blok III: Omgaan met/ reageren op criminaliteit
• Victimologie, straf, herstel, en de link met sociaal werk
STUDIETIPS
• Gebruik de doelstellingen aan het begin van elk hoofdstuk om jezelf nadien te toetsen.
Denk na over reflectievragen in een hoofdstuk of op het einde van de cursus en
formuleer zelfstandig hierop een onderbouwd antwoord.
• Dit opleidingsonderdeel is niet gericht op reproduceren. We verwachten van jou een
toepassingsgericht vermogen.
• Dit opleidingsonderdeel studeer je best in de diepte. Details zijn belangrijk.
1
, Deel 1: Fundamenten en kaders:
Hoofdstuk 1: Het studieobject van de criminologie: De criminologische wetenschap: inleidende
beschouwingen - wat is criminaliteit? Over het definiëren van criminaliteit
INLEIDING
Er worden elke dag misdaden gepleegd en iedereen kan slachtoffer worden van diefstal of
geweld. Misdaad is een onderwerp dat bij menigeen vragen oproept zoals:
▫ Waarom worden sommige mensen misdadiger en hebben andere geen andere behoefte
de wet te overtreden?
▫ Zijn bepaalde soorten mensen crimineler dan anderen en zoja, hoe komt dat?
▫ Is het waar dat er mensen zijn met aangeboren eigenschappen die hen crimineel
maken?
▫ Kan je aan iemand zien dat hij of zij een crimineel type is?
▫ Is het waar dat misdadigers vooral uit de laagste sociale klassen komen?
▫ Hoe is criminaliteit het beste te bestrijden?
“Criminologie is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil leveren over
criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe daar op gereageerd kan worden. Dit
betekent dat criminologen nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de zojuist
gestelde en nog veel andere vragen”
3 componenten in de definitie
- Criminaliteit
- Mensen die misdaden plegen
- Hoe daarop gereageerd wordt
= een multidisciplinaire wetenschap --> verschillende invalshoeken die linken maken vanuit
andere vakken (bv sociologie)
2
,WAT BESTUDEERT DE CRIMINOLOGIE?
Criminologie als (sociale) wetenschap = “een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis
wil leveren over criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd
kan worden”
v Interdisciplinariteit: bestudeert misdaad, afwijkend gedrag en de maatschappelijke reacties
daarop, met aandacht voor oorzaken, gevolgen en preventie in hun sociale, economische,
politieke en culturele context
Hoofdstuk 2: criminaliteitsdefinities
2.1 INLEIDING
Misdaad als centraal concept in de criminologie
• De misdaad = centraal concept in de criminologische wetenschap. Het is belangrijk
voor de criminologie om te weten wat men onder misdaad verstaat.
• Misdaad is een ‘sociaal construct’ = de handeling op zich is niet “crimineel”, maar de
manier waarop samenlevingen regels maken, labels uitdelen en macht uitoefenen
bepalen dat
• Misdaad zorgt voor angst woede + fascinatie/ geliefd als entertainment (romantische
voorstelling van misdaad en bestrijding ervan) !
• Antwoorden op criminologie zijn vaak tijdelijk, betrekkelijk of onzinnig
• Criminologen hanteren uiteenlopende criminaliteitsdefinities:
o Variëren van strafrechtelijke criminaliteitsdefinities (of bredere juridische
definities) tot de definitie van criminaliteit of deviantie (afwijkend gedrag) in
termen van de impact van menselijk gedrag en/of de schade die er het gevolg
van is (niet alle schadelijke handelingen zijn immers strafbaar gesteld).
3
, o Andere criminologen beschouwen criminaliteit als een inbreuk op morele
normen of zij definiëren criminaliteit in termen van inbreuken op mensenrechten
• De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de perceptie van de
criminologie als wetenschap
Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het wetenschappelijk
karakter van de criminologie, de methode, de afbakening van het studieterrein, taak en
functie, de rol van de criminoloog, …
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminaliteitsdefinitie een
criminoloog vertrekt?”
Beleidspunten en prioriteiten:
§ Beleidsprioriteiten:
o Fraudebestrijding als topprioriteit
o Aanbevelingen onderzoekscommissie seksueel misbruik
o Strijd tegen seksuele uitbuiting van kinderen
o Terreurbestrijding: berechting van terroristische strijders in het land waar de
delicten gepleegd werden + levenslang opvolgen van veroordeelde terroristen
(meer dan 2 jaar gevangenisstraf) + Europese zwarte lijst voor extremistische
haatpredikers die Europa niet meer binnen mogen
§ Wettelijke basis creëren om drugstesten te kunnen verplichten in gevangenissen,
detentiehuizen, …: komen tot drugvrije gevangenissen
§ Nultolerantie voor geweld tegen politiemensen, brandweerlui, ambulanciers en
leerkrachten
§ Biometrische controle in voetbalstadions
§ Inzagerecht voor slachtoffers verbeteren en privacy van slachtoffers beter in dossiers:
meer aandacht voor slachtoffers
Samengevat:
Criminologen gebruiken niet één maar verschillende definities van criminaliteit, en juist die
keuze bepaalt wat zij wel en niet zien, wat gemeten wordt, wie als dader of slachtoffer
verschijnt en welke beleidsantwoorden denkbaar worden. Verschillende definities geven dus
verschillende brillen om naar dezelfde werkelijkheid te kijken.
4
