OMT 3
Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek vs kwantitatief onderzoek
● Op een andere manier data verzamelen om kennis op te bouwen
● Bij kwantitatief onderzoek: cijfers
○ Men wilt alles samenvatten in 1 cijfer
○ Maar deze cijfers zijn vaak niet zo hard als we denken
● We gaan de sterktes van de 2 gebruiken om kennis op te bouwen
○ kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Wat is kwalitatief onderzoek?
● Een methode dat niet gebruik maakt van cijfers
● Maakt wel gebruik van taal, om een situatie te beschrijven, die interpretatief en
naturalistisch benaderd wordt
● Gebruik van taal dat we gaan interpreteren
○ Kritiek op kwantitatief onderzoek, dat gebruik maakt van cijfers
● Controverse mbt niet gebruik van cijfers → pluraliteit
○ “Ik voel me niet goed”; wat wil dit nu zeggen?
■ Interpretatie nodig
■ Met twee onderzoekers interpreteren, en kijken of er
overeenstemming is
○ Cijfers zijn wel “hard”
Methodologische pluraliteit in de psychologie
● Het ene mag het andere niet vervangen, het moet een samenkomst zijn van de twee
○ Aanvulling op elkaar
● Crisis in psychologie
○ Sommige auteurs stellen exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag
■ Kunnen we een mens reduceren tot een aantal cijfers?
● Dominantie kwantitatief/kwalitatief onderzoek in psychologie
○ Kwantitatief onderzoek voert de boventoon
○ Kwalitatief onderzoek is zeker aanwezig en niet te verwaarlozen
Cijfermateriaal in kwalitatief onderzoek?
● Er worden wel cijfers gebruikt, bvb bij het afnemen van een interview worden wel
cijfers gebruikt
● Beschrijven deelnemers en contexten te beschrijven
○ Vb aantal deelnemers, leeftijdsrange, aantal interviews/observaties, duur van
de sessies
● Beschrijven data
○ Vb “We coderen 18 interviews”/”er waren 142 pagina’s transcript”/”We deden
6 veldbezoeken”
● Om patronen te tonen zonder te “kwantificeren als bewij”
, ○ Vb Welke thema’s komen vaak voor, welke zelden, hoe verdelen thema’s zich
over groepen, cases
● Vergelijkingen tussen groepen of cases (beschrijvend)
○ Vb “In groep A kwam thema Y vaker naar voren dan in groep B” – Maar je
blijft voorzichtig met claims
● Om kwaliteit/rigo te onderbouwen (procescijfers)
○ Hoe kan ik hard maken dat mijn interpretatie juist is?
■ Kijken naar overeenstemming tussen onderzoekers
■ Proces Cijfers onderbouwen
○ Vb intercodeur-overeenkomst (met nuance), aantal codering rondes, hoeveel
data dubbel gecodeerd werd, aantal member checks
● Generaliseerbaarheid is geen doelstelling van kwalitatief onderzoek
● Saturatie?
○ Als ik mensen heb geïnterviewd, en ik kom aan de 7de persoon, dat ik niets
nieuw meer hoor
○ Als ik diepere vragen stel, zal ik minder snel aan saturatie komen
■ Veel antwoorden op deze vragen zijn verschillend
● We gaan termen gebruiken zoals: “dit komt vaker voor dan dit”
○ Geen percentages
Kenmerken kwalitatief onderzoek
Rijkheid van data
Bij kwalitatief onderzoek wil je veel en diepgaande informatie verzamelen, in plaats van
enkel cijfers. (lange verhalen, emoties, voorbeelden, persoonlijke ervaringen, meer
gedetailleerd)
Verwerpen positivisme
● = verzamelen van data om wetmatigheden te maken
● Natuurwetenschappelijke benadering: zoektocht naar universele wetten
○ Fysica, chemie: experimenten doen om wetmatigheden te doen
■ Experiment, universalismen, meten, reductionisme
● In sommige wetenschappen is positivisme moeilijk
○ Biologie: bvb gedrag van dieren bestuderen, je kan niet met dieren praten,
dus je gaat ze observeren om tot kennis te komen
○ Sociologie: focus op kwalitatief onderzoek
■ Hoe komt het dat iemand tot armoede gekomen is, je moet heel het
verhaal achterhalen
■ Geen vaste wetmatigheid
Expansie positivisme
De klinische psychologie heeft deze manier van werken grotendeels overgenomen:
● Educatie
● Forensische
● Marketing
Kwantitatieve dominantie
, ● Wetenschappelijke nauwkeurigheid
○ Introductie variabele (niet gekend in kwalitatief onderzoek)
■ Wereld opgebouwd uit variabelen
○ Hypothesetesten
○ Experimenteel design (Lady Tasting Tea van Fisher)
○ Factor analyse (persoonlijkheid), regressie (gedrag), correlatie
○ Significantie: primair criterium
○ Onafhankelijke variabele en afhankelijke variabele
○ Replicatiecrisis
■ Ondanks dat het kwantitatief onderzocht werd, kan het niet
gerepliceerd worden
Grondslagen voor kritiek op positivistische benadering
● Waarom komt dat kwalitatief onderzoek nu naar boven?
○ Er was vroeger een gebrek aan kritische massa: Er waren weinig
onderzoekers die een alternatief aanboden (gebrek aan kritische massa).
Daardoor werd deze benadering nauwelijks in vraag gesteld.
○ Nu: Er zijn veel meer onderzoekers en verschillende theoretische stromingen.
Daardoor ontstaat een groeiende kritische massa die zich afvraagt: "Is alles
wat belangrijk is in de psychologie wel meetbaar?"
○ Psychologie enkel aan universiteiten ver van het individu
■ De individuele persoon en zijn unieke context kregen minder
aandacht.
■ Opkomst praktijkwerkers met kennis mbt context
● Allport:
○ Als we ons baseren op het mechanische, worden we er dan geen slaaf van
(slaaf van wat we onszelf opgelegd hebben)
○ Waarom zou psychologie niet óók andere wetenschappelijke benaderingen
mogen gebruiken?
● Brower:
○ Kwalitatief moet een natuurlijke aanvulling zijn
○ We mogen de methoden uit de fysica niet blind kopiëren
■ Loskomen object ter studie voor maximale objectiviteit
■ In psychologie: artificialisering van het onderzoeksobject doet schade
aan object
■ Introspectie nodig
Auguste Comte
Grondlegger van het positivisme, maar geen positivist in hedendaagse zin
● Frans filosoof en socioloog
● Franse revolutie = chaos
○ Verlies aan zekerheden (religie en monarchie)
○ Gebrek aan intellectueel kader
● Introductie positivisme
● Positivisme, belangrijke epistemologische stroming
○ Epistemologie = hoe wordt kennis verkregen en gevalideerd?
● 3 fasen beschrijven de maatschappelijke revolutie
○ Theologische fase:
, ■ Kennis wordt verklaard via God en religie; overtuigingen zijn sterk
gebaseerd op traditie en overerving (Theïsme)
○ Metafysische fase:
■ Nadruk op redeneren en het stellen van vragen; gebaseerd op
abstracte principes zoals universele mensenrechten (Verlichting)
○ Wetenschappelijke (positieve) fase: Maatschappelijke vraagstukken
worden beantwoord via wetenschap, los van religie en metafysica
(Wetenschap)
● Comte (1798-1857) vond dat geldige kennis gebaseerd moet zijn op
observeerbare feiten.
○ Dus niet: speculeren, vertrekken vanuit filosofische ideeën
○ Wel: kijken naar wat je kunt waarnemen
● Comte vond niet dat je alles in cijfers kunt uitdrukken
○ Hij vond dat in de natuurkunde en chemie kwantificatie perfect past, maar dat
menselijke en sociale verschijnselen niet altijd in getallen te vatten zijn.
● Voor Comte was het belangrijkste criterium: Is het gebaseerd op observeerbare
feiten?
○ Kwantitatief: IQ-scores meten, aantal symptomen tellen, reactietijd meten
○ Kwalitatief: Interview, gedrag observeren, gesprek analyseren
■ Ook die observaties zijn empirische (waarneembare) feiten.
● Belangrijk: Vaak hoor je dat positivisme recht tegenover kwalitatief onderzoek staat,
maar volgens Comte klopt dit niet
● Het positivisme van Comte was dus NIET is strijd met kwalitatief onderzoek
Aannames postmodernisme
Postmodernisme als reactie op het positivisme: het stelt dat de werkelijkheid veel
complexer is dan één objectieve waarheid.
● Twijfel aan 1 waarheid
○ Wat als waarheid wordt gezien, hangt af van context, taal en perspectief.
● Kritiek op grote verhalen (meta-narratieven)
○ Wantrouwen tegenover allesomvattende verklaringen
○ De werkelijkheid is te complex om door één theorie uitgelegd te
worden.
● Taal en betekenis zijn instabiel
○ Woorden hebben geen vaste betekenis. De betekenis ontstaat door
interpretatie en situatie.
● Meervoudigheid en fragmentatie
○ Volgens het postmodernisme bestaat er geen vaste identiteit. Welke identiteit
belangrijk is, hangt af van de situatie. Je bent dus geen "één geheel", maar
een verzameling van verschillende rollen en identiteiten.
● Kennis is sociaal geconstrueerd
○ Wat wij als "waar" of "normaal" beschouwen, wordt mee bepaald door de
samenleving.
○ Homoseksualiteit was tot de jaren 70 een item in DSM
■ Nu kijken we er anders naar
● Macht en kennis hangen samen
○ Niet iedereen bepaalt evenveel wat als waarheid geldt.
Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek vs kwantitatief onderzoek
● Op een andere manier data verzamelen om kennis op te bouwen
● Bij kwantitatief onderzoek: cijfers
○ Men wilt alles samenvatten in 1 cijfer
○ Maar deze cijfers zijn vaak niet zo hard als we denken
● We gaan de sterktes van de 2 gebruiken om kennis op te bouwen
○ kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Wat is kwalitatief onderzoek?
● Een methode dat niet gebruik maakt van cijfers
● Maakt wel gebruik van taal, om een situatie te beschrijven, die interpretatief en
naturalistisch benaderd wordt
● Gebruik van taal dat we gaan interpreteren
○ Kritiek op kwantitatief onderzoek, dat gebruik maakt van cijfers
● Controverse mbt niet gebruik van cijfers → pluraliteit
○ “Ik voel me niet goed”; wat wil dit nu zeggen?
■ Interpretatie nodig
■ Met twee onderzoekers interpreteren, en kijken of er
overeenstemming is
○ Cijfers zijn wel “hard”
Methodologische pluraliteit in de psychologie
● Het ene mag het andere niet vervangen, het moet een samenkomst zijn van de twee
○ Aanvulling op elkaar
● Crisis in psychologie
○ Sommige auteurs stellen exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag
■ Kunnen we een mens reduceren tot een aantal cijfers?
● Dominantie kwantitatief/kwalitatief onderzoek in psychologie
○ Kwantitatief onderzoek voert de boventoon
○ Kwalitatief onderzoek is zeker aanwezig en niet te verwaarlozen
Cijfermateriaal in kwalitatief onderzoek?
● Er worden wel cijfers gebruikt, bvb bij het afnemen van een interview worden wel
cijfers gebruikt
● Beschrijven deelnemers en contexten te beschrijven
○ Vb aantal deelnemers, leeftijdsrange, aantal interviews/observaties, duur van
de sessies
● Beschrijven data
○ Vb “We coderen 18 interviews”/”er waren 142 pagina’s transcript”/”We deden
6 veldbezoeken”
● Om patronen te tonen zonder te “kwantificeren als bewij”
, ○ Vb Welke thema’s komen vaak voor, welke zelden, hoe verdelen thema’s zich
over groepen, cases
● Vergelijkingen tussen groepen of cases (beschrijvend)
○ Vb “In groep A kwam thema Y vaker naar voren dan in groep B” – Maar je
blijft voorzichtig met claims
● Om kwaliteit/rigo te onderbouwen (procescijfers)
○ Hoe kan ik hard maken dat mijn interpretatie juist is?
■ Kijken naar overeenstemming tussen onderzoekers
■ Proces Cijfers onderbouwen
○ Vb intercodeur-overeenkomst (met nuance), aantal codering rondes, hoeveel
data dubbel gecodeerd werd, aantal member checks
● Generaliseerbaarheid is geen doelstelling van kwalitatief onderzoek
● Saturatie?
○ Als ik mensen heb geïnterviewd, en ik kom aan de 7de persoon, dat ik niets
nieuw meer hoor
○ Als ik diepere vragen stel, zal ik minder snel aan saturatie komen
■ Veel antwoorden op deze vragen zijn verschillend
● We gaan termen gebruiken zoals: “dit komt vaker voor dan dit”
○ Geen percentages
Kenmerken kwalitatief onderzoek
Rijkheid van data
Bij kwalitatief onderzoek wil je veel en diepgaande informatie verzamelen, in plaats van
enkel cijfers. (lange verhalen, emoties, voorbeelden, persoonlijke ervaringen, meer
gedetailleerd)
Verwerpen positivisme
● = verzamelen van data om wetmatigheden te maken
● Natuurwetenschappelijke benadering: zoektocht naar universele wetten
○ Fysica, chemie: experimenten doen om wetmatigheden te doen
■ Experiment, universalismen, meten, reductionisme
● In sommige wetenschappen is positivisme moeilijk
○ Biologie: bvb gedrag van dieren bestuderen, je kan niet met dieren praten,
dus je gaat ze observeren om tot kennis te komen
○ Sociologie: focus op kwalitatief onderzoek
■ Hoe komt het dat iemand tot armoede gekomen is, je moet heel het
verhaal achterhalen
■ Geen vaste wetmatigheid
Expansie positivisme
De klinische psychologie heeft deze manier van werken grotendeels overgenomen:
● Educatie
● Forensische
● Marketing
Kwantitatieve dominantie
, ● Wetenschappelijke nauwkeurigheid
○ Introductie variabele (niet gekend in kwalitatief onderzoek)
■ Wereld opgebouwd uit variabelen
○ Hypothesetesten
○ Experimenteel design (Lady Tasting Tea van Fisher)
○ Factor analyse (persoonlijkheid), regressie (gedrag), correlatie
○ Significantie: primair criterium
○ Onafhankelijke variabele en afhankelijke variabele
○ Replicatiecrisis
■ Ondanks dat het kwantitatief onderzocht werd, kan het niet
gerepliceerd worden
Grondslagen voor kritiek op positivistische benadering
● Waarom komt dat kwalitatief onderzoek nu naar boven?
○ Er was vroeger een gebrek aan kritische massa: Er waren weinig
onderzoekers die een alternatief aanboden (gebrek aan kritische massa).
Daardoor werd deze benadering nauwelijks in vraag gesteld.
○ Nu: Er zijn veel meer onderzoekers en verschillende theoretische stromingen.
Daardoor ontstaat een groeiende kritische massa die zich afvraagt: "Is alles
wat belangrijk is in de psychologie wel meetbaar?"
○ Psychologie enkel aan universiteiten ver van het individu
■ De individuele persoon en zijn unieke context kregen minder
aandacht.
■ Opkomst praktijkwerkers met kennis mbt context
● Allport:
○ Als we ons baseren op het mechanische, worden we er dan geen slaaf van
(slaaf van wat we onszelf opgelegd hebben)
○ Waarom zou psychologie niet óók andere wetenschappelijke benaderingen
mogen gebruiken?
● Brower:
○ Kwalitatief moet een natuurlijke aanvulling zijn
○ We mogen de methoden uit de fysica niet blind kopiëren
■ Loskomen object ter studie voor maximale objectiviteit
■ In psychologie: artificialisering van het onderzoeksobject doet schade
aan object
■ Introspectie nodig
Auguste Comte
Grondlegger van het positivisme, maar geen positivist in hedendaagse zin
● Frans filosoof en socioloog
● Franse revolutie = chaos
○ Verlies aan zekerheden (religie en monarchie)
○ Gebrek aan intellectueel kader
● Introductie positivisme
● Positivisme, belangrijke epistemologische stroming
○ Epistemologie = hoe wordt kennis verkregen en gevalideerd?
● 3 fasen beschrijven de maatschappelijke revolutie
○ Theologische fase:
, ■ Kennis wordt verklaard via God en religie; overtuigingen zijn sterk
gebaseerd op traditie en overerving (Theïsme)
○ Metafysische fase:
■ Nadruk op redeneren en het stellen van vragen; gebaseerd op
abstracte principes zoals universele mensenrechten (Verlichting)
○ Wetenschappelijke (positieve) fase: Maatschappelijke vraagstukken
worden beantwoord via wetenschap, los van religie en metafysica
(Wetenschap)
● Comte (1798-1857) vond dat geldige kennis gebaseerd moet zijn op
observeerbare feiten.
○ Dus niet: speculeren, vertrekken vanuit filosofische ideeën
○ Wel: kijken naar wat je kunt waarnemen
● Comte vond niet dat je alles in cijfers kunt uitdrukken
○ Hij vond dat in de natuurkunde en chemie kwantificatie perfect past, maar dat
menselijke en sociale verschijnselen niet altijd in getallen te vatten zijn.
● Voor Comte was het belangrijkste criterium: Is het gebaseerd op observeerbare
feiten?
○ Kwantitatief: IQ-scores meten, aantal symptomen tellen, reactietijd meten
○ Kwalitatief: Interview, gedrag observeren, gesprek analyseren
■ Ook die observaties zijn empirische (waarneembare) feiten.
● Belangrijk: Vaak hoor je dat positivisme recht tegenover kwalitatief onderzoek staat,
maar volgens Comte klopt dit niet
● Het positivisme van Comte was dus NIET is strijd met kwalitatief onderzoek
Aannames postmodernisme
Postmodernisme als reactie op het positivisme: het stelt dat de werkelijkheid veel
complexer is dan één objectieve waarheid.
● Twijfel aan 1 waarheid
○ Wat als waarheid wordt gezien, hangt af van context, taal en perspectief.
● Kritiek op grote verhalen (meta-narratieven)
○ Wantrouwen tegenover allesomvattende verklaringen
○ De werkelijkheid is te complex om door één theorie uitgelegd te
worden.
● Taal en betekenis zijn instabiel
○ Woorden hebben geen vaste betekenis. De betekenis ontstaat door
interpretatie en situatie.
● Meervoudigheid en fragmentatie
○ Volgens het postmodernisme bestaat er geen vaste identiteit. Welke identiteit
belangrijk is, hangt af van de situatie. Je bent dus geen "één geheel", maar
een verzameling van verschillende rollen en identiteiten.
● Kennis is sociaal geconstrueerd
○ Wat wij als "waar" of "normaal" beschouwen, wordt mee bepaald door de
samenleving.
○ Homoseksualiteit was tot de jaren 70 een item in DSM
■ Nu kijken we er anders naar
● Macht en kennis hangen samen
○ Niet iedereen bepaalt evenveel wat als waarheid geldt.
