Inleiding gebruik van DSM- 5
Inleiding: psychopathologie/psychiatrische stoornis
Psychopathologie= de wetenschap of studie van het geestelijk of psychisch lijden
In de term ‘Psychopathologie’ zitten 3 begrippen:
• Psyche: de geest
• Logos: de leer of studie
• Pathos: last of lijddruk
→ meest essentiële van de psychiatrische condities
Deze is vereist om überhaupt te kunnen spreken van een stoornis
Binnen de psychologie bestaan er 2 benaderingen om psychische problemen te begrijpen:
• Syndroombenadering= samenhangende gehelen van klachten en symptomen
Verschillende verschijnselen die vaak samen voorkomen, worden gegroepeerd tot een
syndroom. Zo ontstaat een diagnose die de pathologie beschrijft in termen van specifieke
stoornissen (bijvoorbeeld depressieve stoornis, angststoornis). Deze benadering focust dus op
de psychologie van het pathologische als onderscheidbare ziekte-entiteiten
De arts gaat niet meteen denken van: “dit is dé ziekte”, maar eerst
➔ Welke combinatie van klachten passen bij elkaar?
➔ Welk syndroom vormt zich hierdoor?
• Symptoombenadering= algemene psychische processen of functies die verstoord
kunnen raken
In plaats van te kijken naar clusters van symptomen die samen een syndroom vormen, wordt er
gefocust op de onderliggende processen, zoals waarneming, geheugen, denken of
affectregulatie. Deze benadering ziet pathologie dus meer als een verstoring van normale
psychische functies, in plaats van als een aparte, duidelijk afgebakende stoornis
De arts gaat per klacht afzonderlijk kijken:
➔ Wat kan de oorzaak zijn van dit ene symptoom?
➔ Welke onderzoeken of vragen zijn nodig om dat te achterhalen?
,We gaan het in de lessen van dit jaar alleen hebben over de syndroombenadering
De classificatiesysteem DSM-5 is goed voor de syndroombenadering omdat diagnoses zijn
gebaseerd op syndroomclusters (patronen). Ze is minder bruikbaar voor de
symptoombenadering want die richt zich op één enkel symptoom, en daar geeft de DSM-5 geen
directe antwoorden voor
Binnen de diagnostiek in de psychologie en psychiatrie wordt onderscheid gemaakt tussen 2
typen diagnosen:
• Syndroomdiagnose (descriptieve diagnose): deze diagnose is enkel beschrijvend en
geeft geen informatie over de redenen en manier van ontstaan
• Structuurdiagnose: deze diagnose geeft naast een beschrijving van de
symptomatologie aan, waardoor en op welke wijze het syndroom ontstaan is door
middel van 3 factoren:
o Predisponerende/ voorbeschikkende factoren: factoren die iemand kwetsbaar
maken
o Precipiterende / uitlokkende factoren: factoren die de stoornis uitlokken
o Perpetuerende/ onderhoudende factoren: factoren die de stoornis onderhouden
‘Abnormaal’ verschijnsel in de psychologie= gedrag of ervaringen die afwijken van wat in een
bepaalde samenleving of cultuur als normaal wordt beschouwd
Wat ‘normaal’ of ‘afwijkend’ is, wordt dus in belangrijke mate bepaald door sociale normen en
culturele opvattingen.
Maar ook wanneer het ongemak, lijden of bezorgdheid veroorzaakt bij betrokkene en/of
omgeving
➔ Last of lijddruk voor zichzelf/anderen/omgeving
,Het medisch model
In het medisch model staat de ziekte zelf (disease) centraal. Hier gaat het vooral om de
biologische en lichamelijke aspecten. Belangrijke onderdelen zijn:
• Etiologie: de vraag hoe de ziekte is ontstaan
o Oorzakelijke factoren (predispositie): de omstandigheden of aanleg die iemand
kwetsbaar maken
o Uitlokkende factoren (precipitatie): gebeurtenissen of prikkels die de ziekte doen
uitbreken
o In stand houdende factoren (perpetuatie): elementen die ervoor zorgen dat de
ziekte blijft bestaan of terugkeert
• Pathogenese: de manier waarop de ziekte zich ontwikkelt in het lichaam of psyche
• Prognose: het te verwachten natuurlijke beloop van de ziekte zonder behandeling
• Behandeling: hierbij horen zowel preventieve maatregelen (voorkomen van ziekte) als
therapie
Het medisch model kijkt dus sterk naar biologische oorzaken en mechanismen van ziekte
Het psychologisch model
In het psychologisch model ligt de nadruk niet zozeer op de biologische ziekte, maar op de
beleving van de ziekte (illness).
Het gaat hier om hoe iemand zijn of haar klachten ervaart, interpreteert en er psychisch mee
omgaat. Twee mensen met dezelfde aandoening kunnen dit immers heel verschillend beleven,
wat invloed heeft op hun lijden en herstel
Disease= medisch
Illness= psychologisch
Het sociologisch model
Het sociologisch model bekijkt ziekte vanuit de samenleving en spreekt over de ziekterol
Ziekte wordt dus ook gezien als een sociale positie met bijbehorende rechten en plichten
Deze modellen kunnen we samen nemen en noemt het bio-psycho-socio-cultureel model
➔ Dit is een verklaringsmodel dat zeer courant wordt gebruikt in de psychiatrie en is de
belangrijkste
, Het Bio-Psycho-Sociale model laat zien dat kwetsbaarheid ontstaat door een combinatie
van biologische, psychologische en sociale factoren. Als iemand bijvoorbeeld een
genetische aanleg heeft voor depressie (biologisch), moeite heeft met het omgaan met
emoties (psychologisch), en weinig steun ervaart van familie of vrienden (sociaal), dan is
die persoon kwetsbaarder voor stress.
Wanneer er dan een ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt—zoals een verlies, ontslag of
relatiebreuk—kan die kwetsbaarheid ervoor zorgen dat de stress niet tijdelijk is, maar
langdurig wordt. En langdurige stress kan uiteindelijk leiden tot lichamelijke klachten
(zoals hartproblemen) of psychische aandoeningen (zoals angst of depressie).
Het model helpt dus om te begrijpen waarom sommige mensen sneller ziek worden dan
anderen, afhankelijk van hun unieke mix van factoren.
Inleiding: psychopathologie/psychiatrische stoornis
Psychopathologie= de wetenschap of studie van het geestelijk of psychisch lijden
In de term ‘Psychopathologie’ zitten 3 begrippen:
• Psyche: de geest
• Logos: de leer of studie
• Pathos: last of lijddruk
→ meest essentiële van de psychiatrische condities
Deze is vereist om überhaupt te kunnen spreken van een stoornis
Binnen de psychologie bestaan er 2 benaderingen om psychische problemen te begrijpen:
• Syndroombenadering= samenhangende gehelen van klachten en symptomen
Verschillende verschijnselen die vaak samen voorkomen, worden gegroepeerd tot een
syndroom. Zo ontstaat een diagnose die de pathologie beschrijft in termen van specifieke
stoornissen (bijvoorbeeld depressieve stoornis, angststoornis). Deze benadering focust dus op
de psychologie van het pathologische als onderscheidbare ziekte-entiteiten
De arts gaat niet meteen denken van: “dit is dé ziekte”, maar eerst
➔ Welke combinatie van klachten passen bij elkaar?
➔ Welk syndroom vormt zich hierdoor?
• Symptoombenadering= algemene psychische processen of functies die verstoord
kunnen raken
In plaats van te kijken naar clusters van symptomen die samen een syndroom vormen, wordt er
gefocust op de onderliggende processen, zoals waarneming, geheugen, denken of
affectregulatie. Deze benadering ziet pathologie dus meer als een verstoring van normale
psychische functies, in plaats van als een aparte, duidelijk afgebakende stoornis
De arts gaat per klacht afzonderlijk kijken:
➔ Wat kan de oorzaak zijn van dit ene symptoom?
➔ Welke onderzoeken of vragen zijn nodig om dat te achterhalen?
,We gaan het in de lessen van dit jaar alleen hebben over de syndroombenadering
De classificatiesysteem DSM-5 is goed voor de syndroombenadering omdat diagnoses zijn
gebaseerd op syndroomclusters (patronen). Ze is minder bruikbaar voor de
symptoombenadering want die richt zich op één enkel symptoom, en daar geeft de DSM-5 geen
directe antwoorden voor
Binnen de diagnostiek in de psychologie en psychiatrie wordt onderscheid gemaakt tussen 2
typen diagnosen:
• Syndroomdiagnose (descriptieve diagnose): deze diagnose is enkel beschrijvend en
geeft geen informatie over de redenen en manier van ontstaan
• Structuurdiagnose: deze diagnose geeft naast een beschrijving van de
symptomatologie aan, waardoor en op welke wijze het syndroom ontstaan is door
middel van 3 factoren:
o Predisponerende/ voorbeschikkende factoren: factoren die iemand kwetsbaar
maken
o Precipiterende / uitlokkende factoren: factoren die de stoornis uitlokken
o Perpetuerende/ onderhoudende factoren: factoren die de stoornis onderhouden
‘Abnormaal’ verschijnsel in de psychologie= gedrag of ervaringen die afwijken van wat in een
bepaalde samenleving of cultuur als normaal wordt beschouwd
Wat ‘normaal’ of ‘afwijkend’ is, wordt dus in belangrijke mate bepaald door sociale normen en
culturele opvattingen.
Maar ook wanneer het ongemak, lijden of bezorgdheid veroorzaakt bij betrokkene en/of
omgeving
➔ Last of lijddruk voor zichzelf/anderen/omgeving
,Het medisch model
In het medisch model staat de ziekte zelf (disease) centraal. Hier gaat het vooral om de
biologische en lichamelijke aspecten. Belangrijke onderdelen zijn:
• Etiologie: de vraag hoe de ziekte is ontstaan
o Oorzakelijke factoren (predispositie): de omstandigheden of aanleg die iemand
kwetsbaar maken
o Uitlokkende factoren (precipitatie): gebeurtenissen of prikkels die de ziekte doen
uitbreken
o In stand houdende factoren (perpetuatie): elementen die ervoor zorgen dat de
ziekte blijft bestaan of terugkeert
• Pathogenese: de manier waarop de ziekte zich ontwikkelt in het lichaam of psyche
• Prognose: het te verwachten natuurlijke beloop van de ziekte zonder behandeling
• Behandeling: hierbij horen zowel preventieve maatregelen (voorkomen van ziekte) als
therapie
Het medisch model kijkt dus sterk naar biologische oorzaken en mechanismen van ziekte
Het psychologisch model
In het psychologisch model ligt de nadruk niet zozeer op de biologische ziekte, maar op de
beleving van de ziekte (illness).
Het gaat hier om hoe iemand zijn of haar klachten ervaart, interpreteert en er psychisch mee
omgaat. Twee mensen met dezelfde aandoening kunnen dit immers heel verschillend beleven,
wat invloed heeft op hun lijden en herstel
Disease= medisch
Illness= psychologisch
Het sociologisch model
Het sociologisch model bekijkt ziekte vanuit de samenleving en spreekt over de ziekterol
Ziekte wordt dus ook gezien als een sociale positie met bijbehorende rechten en plichten
Deze modellen kunnen we samen nemen en noemt het bio-psycho-socio-cultureel model
➔ Dit is een verklaringsmodel dat zeer courant wordt gebruikt in de psychiatrie en is de
belangrijkste
, Het Bio-Psycho-Sociale model laat zien dat kwetsbaarheid ontstaat door een combinatie
van biologische, psychologische en sociale factoren. Als iemand bijvoorbeeld een
genetische aanleg heeft voor depressie (biologisch), moeite heeft met het omgaan met
emoties (psychologisch), en weinig steun ervaart van familie of vrienden (sociaal), dan is
die persoon kwetsbaarder voor stress.
Wanneer er dan een ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt—zoals een verlies, ontslag of
relatiebreuk—kan die kwetsbaarheid ervoor zorgen dat de stress niet tijdelijk is, maar
langdurig wordt. En langdurige stress kan uiteindelijk leiden tot lichamelijke klachten
(zoals hartproblemen) of psychische aandoeningen (zoals angst of depressie).
Het model helpt dus om te begrijpen waarom sommige mensen sneller ziek worden dan
anderen, afhankelijk van hun unieke mix van factoren.
