ACADEMISCH ONDERZOEK
examensamenvatting
Juni 2026
,DEEL 1: HET ONDERZOEKSPROCES
INLEIDING TOT SOCIAALWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
BELANG VAN ONDERZOEKSMETHODEN
• Het bestuderen van onderzoeksmethoden is cruciaal om de wereld om ons heen systematisch te
begrijpen en te verklaren.
• Het stelt ons in staat om kritisch te denken over informatie en de validiteit van beweringen te
beoordelen.
• Het biedt de tools om zelf betrouwbaar en geldig onderzoek uit te voeren.
WAT BETEKENT STUDEREN AAN EEN UNIVERSITEIT?
• Studeren aan een universiteit omvat het verwerven van diepgaande kennis en het ontwikkelen
van academische vaardigheden.
• Het gaat om kritisch denken, het stellen van onderzoeksvragen en het bijdragen aan bestaande
kennis.
• Wetenschappelijk onderzoek vormt de kern van universitair onderwijs en draagt bij aan de
maatschappij.
KENMERKEN VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
• Onderzoeksvraag: Vertrekt altijd vanuit een specifieke, onderzoekbare vraag.
• Voortbouwen op bestaande kennis: Nieuw onderzoek bouwt verder op eerder werk en
literatuur.
• Systematische methode: Maakt gebruik van gestructureerde en reproduceerbare methoden
voor dataverzameling en -analyse.
• Betrouwbaarheid en geldigheid: Streeft naar accurate en consistente resultaten die meten wat
ze beogen te meten.
• Kennisvermeerdering: Het primaire doel is het vergroten van de algemene kennis.
• Wetenschappelijk vakgebied: Is ingebed in een specifieke wetenschappelijke discipline met
eigen conventies en theorieën.
VOORBEELDEN VAN ONDERZOEK
VOORBEELD 1: SMARTPHONEGEBRUIK IN VLAANDEREN
1
, • Onderzoek van imec-mict-UGent via MobileDNA monitort smartphonegebruik van meer dan
6000 deelnemers sinds 2019.
• Bevindingen: Dagelijkse schermtijd schommelde rond 165 minuten pre-covid.
• Tijdens de covid-pandemie steeg de schermtijd tijdelijk naar 220 minuten per dag.
• Na de pandemie stabiliseerde de schermtijd op een hoger niveau van ongeveer 185, een toename
van 20 minuten vergeleken met pre-corona.
• Dit onderzoek toont aan hoe data-analyse inzicht kan geven in maatschappelijke trends.
VOORBEELD 2: ACCEPTATIE VAN LIEGENDE ROBOTS
• Onderzoek van Andres Rosero (George Mason University) naar menselijke acceptatie van robots
die liegen.
• Onderzoeksvraag: Accepteren mensen leugens van robots, en zo ja, onder welke
omstandigheden?
• Doel: Wantrouwen jegens technologieën begrijpen en manipulatie door geantropomorfiseerde
objecten onderzoeken.
• 498 proefpersonen beoordeelden verschillende scenario's van robotbedrog.
• Voorlopige conclusie: Robots die liegen om gevoelens te beschermen zijn acceptabel, maar
robots die meer kunnen dan ze laten uitschijnen niet.
VERTREKPUNTEN VOOR ONDERZOEK
• Hiaat of inconsistentie in bestaande kennis: Onderzoek vult leemtes op of lost
tegenstrijdigheden op in bestaande theorieën.
• Verbazing over de wereld: Nieuwsgierigheid naar 'waarom' dingen zijn zoals ze zijn (bijv. ethische
verwachtingen van robots versus mensen).
• Persoonlijke interesse gekoppeld aan maatschappelijke vragen: Bijv. de gevolgen van
toenemende telefoontijd.
DE WETENSCHAP ZELF BESTUDEREN (SCIENCE AND TECHNOLOGY STUDIES - STS)
• STS onderzoekt hoe wetenschappelijke 'feiten' tot stand komen, wie en wat hierbij een rol spelen,
en wat als 'wetenschappelijk' wordt beschouwd.
• Voorbeeld: Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts (1986) van Bruno Latour & Steve
Woolgar.
• Dit antropologische onderzoek observeerde wetenschappers in een laboratorium en beschreef
hun dagelijkse praktijken van 'coderen, markeren, wijzigen, corrigeren, lezen en schrijven'.
• De 'desk' werd geïdentificeerd als het centrale punt waar nieuwe concepten werden
geconstrueerd door externe literatuur en interne laboratoriumgeneratie te combineren.
2
, SOCIAALWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
KENMERKEN
• Bestudeert menselijk gedrag, sociale structuren en maatschappelijke fenomenen.
• Maakt gebruik van wetenschappelijke methoden om geldige en betrouwbare kennis te
produceren.
• Typische disciplines: Communicatiewetenschappen, Sociologie, Mediastudies, Antropologie,
Politicologie, Criminologie, Sociolinguïstiek.
DOELSTELLING
• Kennis produceren over de sociale realiteit.
• Deze kennis moet geldig en betrouwbaar zijn.
• Combineert theorie en empirie.
• Gebaseerd op methodologische principes.
METHODEN VERSUS METHODOLOGIE
• Methoden: De specifieke tools en technieken die onderzoekers gebruiken om informatie (data) te
verzamelen en te analyseren (bijv. enquêtes, interviews).
• Methodologie: De algemene aanpak van het onderzoek, de redenering achter die aanpak en de
keuze voor bepaalde onderzoeksmethoden. Het is de studie van hoe onderzoek moet worden
uitgevoerd.
BOUWSTENEN VAN ONDERZOEK: THEORIE EN EMPIRIE
THEORIE
• Een theorie is een verzameling ideeën die fenomenen probeert te verklaren.
• Bestaat uit concepten en de verbanden daartussen.
• Wetenschappelijke theorieën verklaren terugkerende patronen of regelmatigheden.
GOEDE WETENSCHAPPELIJKE THEORIEËN
• Logisch samenhangend: Intern consistent en vrij van contradicties.
• Veralgemeenbaarheid: Toepasbaar op een breder scala aan situaties of populaties.
3
examensamenvatting
Juni 2026
,DEEL 1: HET ONDERZOEKSPROCES
INLEIDING TOT SOCIAALWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
BELANG VAN ONDERZOEKSMETHODEN
• Het bestuderen van onderzoeksmethoden is cruciaal om de wereld om ons heen systematisch te
begrijpen en te verklaren.
• Het stelt ons in staat om kritisch te denken over informatie en de validiteit van beweringen te
beoordelen.
• Het biedt de tools om zelf betrouwbaar en geldig onderzoek uit te voeren.
WAT BETEKENT STUDEREN AAN EEN UNIVERSITEIT?
• Studeren aan een universiteit omvat het verwerven van diepgaande kennis en het ontwikkelen
van academische vaardigheden.
• Het gaat om kritisch denken, het stellen van onderzoeksvragen en het bijdragen aan bestaande
kennis.
• Wetenschappelijk onderzoek vormt de kern van universitair onderwijs en draagt bij aan de
maatschappij.
KENMERKEN VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
• Onderzoeksvraag: Vertrekt altijd vanuit een specifieke, onderzoekbare vraag.
• Voortbouwen op bestaande kennis: Nieuw onderzoek bouwt verder op eerder werk en
literatuur.
• Systematische methode: Maakt gebruik van gestructureerde en reproduceerbare methoden
voor dataverzameling en -analyse.
• Betrouwbaarheid en geldigheid: Streeft naar accurate en consistente resultaten die meten wat
ze beogen te meten.
• Kennisvermeerdering: Het primaire doel is het vergroten van de algemene kennis.
• Wetenschappelijk vakgebied: Is ingebed in een specifieke wetenschappelijke discipline met
eigen conventies en theorieën.
VOORBEELDEN VAN ONDERZOEK
VOORBEELD 1: SMARTPHONEGEBRUIK IN VLAANDEREN
1
, • Onderzoek van imec-mict-UGent via MobileDNA monitort smartphonegebruik van meer dan
6000 deelnemers sinds 2019.
• Bevindingen: Dagelijkse schermtijd schommelde rond 165 minuten pre-covid.
• Tijdens de covid-pandemie steeg de schermtijd tijdelijk naar 220 minuten per dag.
• Na de pandemie stabiliseerde de schermtijd op een hoger niveau van ongeveer 185, een toename
van 20 minuten vergeleken met pre-corona.
• Dit onderzoek toont aan hoe data-analyse inzicht kan geven in maatschappelijke trends.
VOORBEELD 2: ACCEPTATIE VAN LIEGENDE ROBOTS
• Onderzoek van Andres Rosero (George Mason University) naar menselijke acceptatie van robots
die liegen.
• Onderzoeksvraag: Accepteren mensen leugens van robots, en zo ja, onder welke
omstandigheden?
• Doel: Wantrouwen jegens technologieën begrijpen en manipulatie door geantropomorfiseerde
objecten onderzoeken.
• 498 proefpersonen beoordeelden verschillende scenario's van robotbedrog.
• Voorlopige conclusie: Robots die liegen om gevoelens te beschermen zijn acceptabel, maar
robots die meer kunnen dan ze laten uitschijnen niet.
VERTREKPUNTEN VOOR ONDERZOEK
• Hiaat of inconsistentie in bestaande kennis: Onderzoek vult leemtes op of lost
tegenstrijdigheden op in bestaande theorieën.
• Verbazing over de wereld: Nieuwsgierigheid naar 'waarom' dingen zijn zoals ze zijn (bijv. ethische
verwachtingen van robots versus mensen).
• Persoonlijke interesse gekoppeld aan maatschappelijke vragen: Bijv. de gevolgen van
toenemende telefoontijd.
DE WETENSCHAP ZELF BESTUDEREN (SCIENCE AND TECHNOLOGY STUDIES - STS)
• STS onderzoekt hoe wetenschappelijke 'feiten' tot stand komen, wie en wat hierbij een rol spelen,
en wat als 'wetenschappelijk' wordt beschouwd.
• Voorbeeld: Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts (1986) van Bruno Latour & Steve
Woolgar.
• Dit antropologische onderzoek observeerde wetenschappers in een laboratorium en beschreef
hun dagelijkse praktijken van 'coderen, markeren, wijzigen, corrigeren, lezen en schrijven'.
• De 'desk' werd geïdentificeerd als het centrale punt waar nieuwe concepten werden
geconstrueerd door externe literatuur en interne laboratoriumgeneratie te combineren.
2
, SOCIAALWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
KENMERKEN
• Bestudeert menselijk gedrag, sociale structuren en maatschappelijke fenomenen.
• Maakt gebruik van wetenschappelijke methoden om geldige en betrouwbare kennis te
produceren.
• Typische disciplines: Communicatiewetenschappen, Sociologie, Mediastudies, Antropologie,
Politicologie, Criminologie, Sociolinguïstiek.
DOELSTELLING
• Kennis produceren over de sociale realiteit.
• Deze kennis moet geldig en betrouwbaar zijn.
• Combineert theorie en empirie.
• Gebaseerd op methodologische principes.
METHODEN VERSUS METHODOLOGIE
• Methoden: De specifieke tools en technieken die onderzoekers gebruiken om informatie (data) te
verzamelen en te analyseren (bijv. enquêtes, interviews).
• Methodologie: De algemene aanpak van het onderzoek, de redenering achter die aanpak en de
keuze voor bepaalde onderzoeksmethoden. Het is de studie van hoe onderzoek moet worden
uitgevoerd.
BOUWSTENEN VAN ONDERZOEK: THEORIE EN EMPIRIE
THEORIE
• Een theorie is een verzameling ideeën die fenomenen probeert te verklaren.
• Bestaat uit concepten en de verbanden daartussen.
• Wetenschappelijke theorieën verklaren terugkerende patronen of regelmatigheden.
GOEDE WETENSCHAPPELIJKE THEORIEËN
• Logisch samenhangend: Intern consistent en vrij van contradicties.
• Veralgemeenbaarheid: Toepasbaar op een breder scala aan situaties of populaties.
3
