Arts en Maatschappij 1
Malou Van Santvoort
BA1SEM2
2025-2026
Niet echt besproken
Medische sociologie
Hoofdstuk 1: Algemene introductie
De vijf kapstokken
1. De medische situatie als menselijke ontmoeting: de arts-patiëntrelatie
2. De mens als bio psychosociaal wezen
3. De mensen is de resultante van een ontwikkeling
4. De mens is exponent van zijn cultuur
5. Medisch handelen is meer en meer interdisciplinair handelen
Leerdoelen: in begin ppt over inleiding!
Integratief perspectief:
- Biopsychosociaal interdisciplinair
handelen
Elke levensfase heeft ontwikkelingstaken bij
ziekte kan normale ontwikkeling verstoord raken op
verschillende domeinen
- Introductie in normale ontwikkeling
- Impact ziekte op normale levensloop (risico-
en protectieve factoren)
Normale biosociale ontwikkeling normale persoonlijkheid
- Introductie in verschillende persoonlijkheidsmodellen
- Pathologische vervormingen van persoonlijkheid
Hoofdstuk 2: Rioolwater als informatiebron over drugsgebruik
Kaarten met percentages van personen die drugs gebruiken, zijn meestal tot stand gekomen dmv
zogenaamde bevolkingsonderzoeken
Hierbij wordt een gedeelte van de bevolking in een land aangeschreven om een vragenlijst in te
vullen over een bepaald onderwerp geeft een schatting over het drugsgebruik in dat land
Achtergrond
Huidige methoden om druggebruik in kaart te brengen
- Directe methoden (bevolkingsonderzoeken)
- Indirecte methoden (extrapolatie van specifieke populatie) = obv data en wiskundige manieren
schattingen en voorspellingen te maken voor de toekomst of onbekend gebied.
Nadelen
- Bias (doelpopulatie vaak niet geïncludeerd)
- Over- of onderrapportage (objectiviteit/stigma?)
- Nieuwe drugs / verschillende benamingen
- Vertragingen (typisch 2 jaar)
WASTE WATER-BASED EPIDEMIOLOGY
1
, - Hypothese: rioolwater kan beschouwd worden als een verdund urinestaal vd bevolking
- Collectieve urinetest op excretieproducten van drugs
- Weerspiegelt het druggebruik in bevolking
Voordelen:
- Real time (vs. vragenlijsten)
- Trends waarnemen (tijd, plaats)
- Objectief
- Legio toepassingen (gevangenis, festival…)
Farmacodynamiek : wat doet de drugs met je lichaam (hoe bindt de drugs met receptoren, welke
enzymen zorgen ervoor dat niet alle alcohol in je bloed geraakt)
Farmacokinetiek : wat doet je lichaam met de drugs ( Absorptie, Distributie, Metabolisme, Excretie)
Staalname
⇨ We onderzoeken vaak de excretie omdat dit bij iedereen gebeurt stalen in waterzuiveringsstations
nemen deze onderzoeken op sporen van drugs
Doel: een representatief afvalwaterstaal collecteren (gewoon fles onderdompelen is NIET genoeg)
Waar: Bij de instroom (= ongezuiverd) in een
rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI):
- Afgebakend gebied
- Infrastructuur voor staalname, debietsmeting,…
Hoe: Op een 24-uurs hoeveelheid gebonden manier:
- Gedurende 24 uur wordt er in intervallen een
hoeveelheid van de afvalwaterstroom die het RWZI
binnenkomt, afgenomen
- Een gepoold staal wordt verkregen
Analyse : concentraties van uitscheidingsproducten van drugs in afvalwater meten (metabolieten)
Staalvoorbereiding: vaste fase extractie => opzuiveren en aanconcentreren (50 ml => 200 µl)
Analyse en kwantificatie: vloeistofchromatografie gekoppeld aan massaspectrometrie
Terugrekening
- Concentraties (mg/l) omzetten in hoeveelheid gebruikte drug (mg/dag/1000 inwoners):
o Hoeveelheid afvalwaterstroom (RWZI)
o Excretiepatroon drugs => correctiefactor
o # inwoners dat correspondeert met een RWZI
COWAT-project : cocaïne in afvalwater gemeten op verschillende momenten (Antwerpen cocaïne stad)
Gebaseerd op benzoylecgonineconcentraties
Resultaten : meer in weekend en in steden (piekavonden op bv oudejaarsavond)
- Gemiddeld gebruik = 522 mg/dag per 1000 inwoners
- ~ 5 doses/dag per 1000 inwoners
Studieopzet druggebruik in Brussel
- RWZI Brussel-Noord
o -Grootste RWZI in België
o Ontwerpcap.: 1,1 miljoen inw
o Ontvangt afvalwater van grootste deel van Brussel + klein deel Vlaanderen
- Staalname:
2
, o 24-h debietsgebonden stalen
o Elke dag gedurende 2 opeenvolgende maanden
o Herhalen in elk seizoen (totaal: 245 stalen)
o In 2009
o Voor alle drugs
Cocaïne
- Duidelijke verschillen week vs weekend
- Piek rond Oudejaarsavond (1641 mg/dag per 100 inw)
- Ook verhoogd gebruik tijdens paasvakantie en kerstmis
- Gemiddeld gebruik = 522 mg/dag per 1000 inwoners
- Ongeveer 5 doses/dag per 1000 inwoners
MDMA (XTC)
- Vergelijkbare trend met cocaïne
- Duidelijke verschillen week vs. weekend
- Laag gebruik tijdens week (< 5 mg/dag per 1000 inw)
- Piek rond Oudejaarsavond (269 mg/dag per 1000 inw)
- Gemiddeld gebruik = 14 mg/dag per 1000 inwoners
- < 1 dosis/dag per 1000 inwoners
Heroïne
- Grote variaties, geen trend
- Heroïne is geen recreationele drug
- Gemiddeld gebruik= 390 mg/dag per 1000 inwoners
- ~ 4 doses/dag per 1000 inwoners
- Gebaseerd op 6-MAM concentraties: is maar een mineure (maar exclusieve!) metaboliet => hoge
correctiefactor: onzekerheid
Europese vergelijking
⇨ Eind 2010: Europees consortium opgestart
Doel:
- Een gelijktijdige staalnamecampagne (1 week) in verschillende Europese steden
- Om druggebruik over Europa te kunnen vergelijken
- Opstellen ‘best practice protocol’
- Interlaboratory exercise
- België: Brussel en Antwerpen (A’pen-Zuid en Deurne)
Staalname:
- 24-h hoeveelheidsgebonden stalen
- Elke dag gedurende 1 week in Maart 2011, 2012, 2013, 2014 en 2015,…
- Analyse voor cocaïne, methamfetamine, amfetamine, ecstasy, THC-COOH
Resultaten op foto’s in powerpoint les 2
China: zogezegd geen data
Resultaten:
- Zeer laag tot verwaarloosbaar gebruik van cocaïne, cannabis, XTC en speed!
- Opmerkelijk: laag heroïnegebruik (ook methadon) gedetecteerd!
- Wijdverspreid gebruik van ketamine & methampehtamine
- Geografische focus in druggebruik ?! (Shenzhen & Guangzhou)
3
, Later nog een gelijkaardig onderzoek in Lier
- Vraag: hoe accuraat is rioolwateranalyse?
- Koppeling vragenlijsten aan
rioolwateranalyses
- September-December 2014
- Uniek onderzoek!
- Ook indicaties over alcoholgebruik,
nicotinegebruik,…
- Goed beeld over druggebruik in Lier =>
aanpassing drugsbeleid?
welke drugs, hoeveel gebruikt men en hoe vaak, hoe gebruiken ze drugs, is er sprake van drugs misbruik
(bv zoals rilatine)
Wekelijks een vragenlijst uitgestuurd:
- Wat heeft u deze week gebruikt, hoeveel en hoe ?
- Brief werd naar inwoners gestuurd en rioolwater werd wekelijks afgenomen
Statistische analyses : kruksal-wallis, spearman’s rank correlaties
Resultaten : powerpoint foto’s les 2 rond die 60
Besluit :
- Weten niet hoe effectief de bevraging was (weinig respondenten)
- Afvalwateranalyse ging wel goed
- Hebben ranking van welke drugs meest wordt gebruikt
- Bevestiging van week vs weekend gebruik
- WBE is geen vervanging van huidige methode(n)
- Kan belangrijke additionele informatie opleveren die gebruikt kan worden om het beleid efficiënter
te maken:
o Snel trends waarnemen
o Op kleine of grote schaal (stedelijk vs. Europees)
o ‘Supply indicator’ => hoe groot is de markt? (vs. inbeslagnames)
o Nieuwe drugs (?): ketamine, mephedrone, MDPV,…
- Uitgevoerd onderzoek => toont potentieel van wastewater-based epidemiology aan
- Steeds meer wetenschappelijke aandacht => internationalisering is aan de gang
- Nieuw onderzoek => verdere evaluatie, optimalisatie, validatie en standaardisatie is noodzakelijk!
Wat kan er nog meer gedaan worden met afvalwater ?
Coronavirus, PFAS
Doping
- WBE om gerichte dopingcontroles uit te voeren
Hoofdstuk 3: Rilatine gebruik bij studenten
Rilatine:
- Wordt gegeven bij mensen met ADHD-symptomen
- Methylfenidaat is actieve stof in medicatie
Wordt vooral gebruikt bij studenten: stimulerende medicatie om langer wakker en fit te blijven en
leerprestaties te bevorderen
Literatuur : Laatste jaren tussen de 5-11% gebruik
Waarvoor?
4
Malou Van Santvoort
BA1SEM2
2025-2026
Niet echt besproken
Medische sociologie
Hoofdstuk 1: Algemene introductie
De vijf kapstokken
1. De medische situatie als menselijke ontmoeting: de arts-patiëntrelatie
2. De mens als bio psychosociaal wezen
3. De mensen is de resultante van een ontwikkeling
4. De mens is exponent van zijn cultuur
5. Medisch handelen is meer en meer interdisciplinair handelen
Leerdoelen: in begin ppt over inleiding!
Integratief perspectief:
- Biopsychosociaal interdisciplinair
handelen
Elke levensfase heeft ontwikkelingstaken bij
ziekte kan normale ontwikkeling verstoord raken op
verschillende domeinen
- Introductie in normale ontwikkeling
- Impact ziekte op normale levensloop (risico-
en protectieve factoren)
Normale biosociale ontwikkeling normale persoonlijkheid
- Introductie in verschillende persoonlijkheidsmodellen
- Pathologische vervormingen van persoonlijkheid
Hoofdstuk 2: Rioolwater als informatiebron over drugsgebruik
Kaarten met percentages van personen die drugs gebruiken, zijn meestal tot stand gekomen dmv
zogenaamde bevolkingsonderzoeken
Hierbij wordt een gedeelte van de bevolking in een land aangeschreven om een vragenlijst in te
vullen over een bepaald onderwerp geeft een schatting over het drugsgebruik in dat land
Achtergrond
Huidige methoden om druggebruik in kaart te brengen
- Directe methoden (bevolkingsonderzoeken)
- Indirecte methoden (extrapolatie van specifieke populatie) = obv data en wiskundige manieren
schattingen en voorspellingen te maken voor de toekomst of onbekend gebied.
Nadelen
- Bias (doelpopulatie vaak niet geïncludeerd)
- Over- of onderrapportage (objectiviteit/stigma?)
- Nieuwe drugs / verschillende benamingen
- Vertragingen (typisch 2 jaar)
WASTE WATER-BASED EPIDEMIOLOGY
1
, - Hypothese: rioolwater kan beschouwd worden als een verdund urinestaal vd bevolking
- Collectieve urinetest op excretieproducten van drugs
- Weerspiegelt het druggebruik in bevolking
Voordelen:
- Real time (vs. vragenlijsten)
- Trends waarnemen (tijd, plaats)
- Objectief
- Legio toepassingen (gevangenis, festival…)
Farmacodynamiek : wat doet de drugs met je lichaam (hoe bindt de drugs met receptoren, welke
enzymen zorgen ervoor dat niet alle alcohol in je bloed geraakt)
Farmacokinetiek : wat doet je lichaam met de drugs ( Absorptie, Distributie, Metabolisme, Excretie)
Staalname
⇨ We onderzoeken vaak de excretie omdat dit bij iedereen gebeurt stalen in waterzuiveringsstations
nemen deze onderzoeken op sporen van drugs
Doel: een representatief afvalwaterstaal collecteren (gewoon fles onderdompelen is NIET genoeg)
Waar: Bij de instroom (= ongezuiverd) in een
rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI):
- Afgebakend gebied
- Infrastructuur voor staalname, debietsmeting,…
Hoe: Op een 24-uurs hoeveelheid gebonden manier:
- Gedurende 24 uur wordt er in intervallen een
hoeveelheid van de afvalwaterstroom die het RWZI
binnenkomt, afgenomen
- Een gepoold staal wordt verkregen
Analyse : concentraties van uitscheidingsproducten van drugs in afvalwater meten (metabolieten)
Staalvoorbereiding: vaste fase extractie => opzuiveren en aanconcentreren (50 ml => 200 µl)
Analyse en kwantificatie: vloeistofchromatografie gekoppeld aan massaspectrometrie
Terugrekening
- Concentraties (mg/l) omzetten in hoeveelheid gebruikte drug (mg/dag/1000 inwoners):
o Hoeveelheid afvalwaterstroom (RWZI)
o Excretiepatroon drugs => correctiefactor
o # inwoners dat correspondeert met een RWZI
COWAT-project : cocaïne in afvalwater gemeten op verschillende momenten (Antwerpen cocaïne stad)
Gebaseerd op benzoylecgonineconcentraties
Resultaten : meer in weekend en in steden (piekavonden op bv oudejaarsavond)
- Gemiddeld gebruik = 522 mg/dag per 1000 inwoners
- ~ 5 doses/dag per 1000 inwoners
Studieopzet druggebruik in Brussel
- RWZI Brussel-Noord
o -Grootste RWZI in België
o Ontwerpcap.: 1,1 miljoen inw
o Ontvangt afvalwater van grootste deel van Brussel + klein deel Vlaanderen
- Staalname:
2
, o 24-h debietsgebonden stalen
o Elke dag gedurende 2 opeenvolgende maanden
o Herhalen in elk seizoen (totaal: 245 stalen)
o In 2009
o Voor alle drugs
Cocaïne
- Duidelijke verschillen week vs weekend
- Piek rond Oudejaarsavond (1641 mg/dag per 100 inw)
- Ook verhoogd gebruik tijdens paasvakantie en kerstmis
- Gemiddeld gebruik = 522 mg/dag per 1000 inwoners
- Ongeveer 5 doses/dag per 1000 inwoners
MDMA (XTC)
- Vergelijkbare trend met cocaïne
- Duidelijke verschillen week vs. weekend
- Laag gebruik tijdens week (< 5 mg/dag per 1000 inw)
- Piek rond Oudejaarsavond (269 mg/dag per 1000 inw)
- Gemiddeld gebruik = 14 mg/dag per 1000 inwoners
- < 1 dosis/dag per 1000 inwoners
Heroïne
- Grote variaties, geen trend
- Heroïne is geen recreationele drug
- Gemiddeld gebruik= 390 mg/dag per 1000 inwoners
- ~ 4 doses/dag per 1000 inwoners
- Gebaseerd op 6-MAM concentraties: is maar een mineure (maar exclusieve!) metaboliet => hoge
correctiefactor: onzekerheid
Europese vergelijking
⇨ Eind 2010: Europees consortium opgestart
Doel:
- Een gelijktijdige staalnamecampagne (1 week) in verschillende Europese steden
- Om druggebruik over Europa te kunnen vergelijken
- Opstellen ‘best practice protocol’
- Interlaboratory exercise
- België: Brussel en Antwerpen (A’pen-Zuid en Deurne)
Staalname:
- 24-h hoeveelheidsgebonden stalen
- Elke dag gedurende 1 week in Maart 2011, 2012, 2013, 2014 en 2015,…
- Analyse voor cocaïne, methamfetamine, amfetamine, ecstasy, THC-COOH
Resultaten op foto’s in powerpoint les 2
China: zogezegd geen data
Resultaten:
- Zeer laag tot verwaarloosbaar gebruik van cocaïne, cannabis, XTC en speed!
- Opmerkelijk: laag heroïnegebruik (ook methadon) gedetecteerd!
- Wijdverspreid gebruik van ketamine & methampehtamine
- Geografische focus in druggebruik ?! (Shenzhen & Guangzhou)
3
, Later nog een gelijkaardig onderzoek in Lier
- Vraag: hoe accuraat is rioolwateranalyse?
- Koppeling vragenlijsten aan
rioolwateranalyses
- September-December 2014
- Uniek onderzoek!
- Ook indicaties over alcoholgebruik,
nicotinegebruik,…
- Goed beeld over druggebruik in Lier =>
aanpassing drugsbeleid?
welke drugs, hoeveel gebruikt men en hoe vaak, hoe gebruiken ze drugs, is er sprake van drugs misbruik
(bv zoals rilatine)
Wekelijks een vragenlijst uitgestuurd:
- Wat heeft u deze week gebruikt, hoeveel en hoe ?
- Brief werd naar inwoners gestuurd en rioolwater werd wekelijks afgenomen
Statistische analyses : kruksal-wallis, spearman’s rank correlaties
Resultaten : powerpoint foto’s les 2 rond die 60
Besluit :
- Weten niet hoe effectief de bevraging was (weinig respondenten)
- Afvalwateranalyse ging wel goed
- Hebben ranking van welke drugs meest wordt gebruikt
- Bevestiging van week vs weekend gebruik
- WBE is geen vervanging van huidige methode(n)
- Kan belangrijke additionele informatie opleveren die gebruikt kan worden om het beleid efficiënter
te maken:
o Snel trends waarnemen
o Op kleine of grote schaal (stedelijk vs. Europees)
o ‘Supply indicator’ => hoe groot is de markt? (vs. inbeslagnames)
o Nieuwe drugs (?): ketamine, mephedrone, MDPV,…
- Uitgevoerd onderzoek => toont potentieel van wastewater-based epidemiology aan
- Steeds meer wetenschappelijke aandacht => internationalisering is aan de gang
- Nieuw onderzoek => verdere evaluatie, optimalisatie, validatie en standaardisatie is noodzakelijk!
Wat kan er nog meer gedaan worden met afvalwater ?
Coronavirus, PFAS
Doping
- WBE om gerichte dopingcontroles uit te voeren
Hoofdstuk 3: Rilatine gebruik bij studenten
Rilatine:
- Wordt gegeven bij mensen met ADHD-symptomen
- Methylfenidaat is actieve stof in medicatie
Wordt vooral gebruikt bij studenten: stimulerende medicatie om langer wakker en fit te blijven en
leerprestaties te bevorderen
Literatuur : Laatste jaren tussen de 5-11% gebruik
Waarvoor?
4
