Chapter 1: Introduction to cognitive psychology
Inhoud
Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
Basisfuncties en -processen van de menselijke cognitie, Perceptie, Aandacht, Geheugen, ….
Cognitieve psychologie
⇒ bestaat uit Verschillende gespecialiseerde subdomeinen
Cognitieve wetenschappen
= Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
Deze disciplines doen allemaal wel onderzoek naar de cognities
Psychologie, Neurowetenschappen, Linguïstiek, Computerwetenschappen, Filosofie, ….
Experimentele methode
→ Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te ontwikkelen en te toetsen
= Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
Manipulatie onafhankelijke variabelen
Effect op afhankelijke variabelen
Bv. Invloed van telefoneren op het rijgedrag
Interne validiteit verhogen o.m. door
Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
Counterbalancing (volgorde-effecten tegengaan)
Afhankelijke variabelen
Meestal:
Reactietijden
Nauwkeurigheid
Andere
Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
Oogbewegingen
Breinactivatie (bv. fMRI)
...
Theorie
Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
theorie geeft een Samenvatting van de data
Jaarlijks duizenden experimenten
Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv. power law of learning (bij een nieuwe vaardigheid aan te leren, heb je meer
leerwinst in het begin) Power law of practice, Time to complete practice, Amount of practice
Verklaring data
Experimentele methode => causaliteit!
Voorspelling data
Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
Onderzoek – theorievorming
Wisselwerking onderzoek en theorievorming;
⇒ Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
⇒ Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
Chapter 1: Introduction to cognitive psychology 1
, Chapter 2: History
Inleiding
Interesse in mentale processen is eeuwenoud
Aristoteles: “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
Socrates: “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
Eerste cognitieve psychologen
Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw →Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
Voorbeelden
Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
Eerste cognitieve psychologen
Pioniers:
1. Franciscus Donders (1868)
2. Hermann Ebbinghaus (1885)
Donders (1868)
= Vader mentale chronometrie (= tijd meten van iets)
Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoelang? - hij gaat de tijd meten van mentale processen.
Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken (hij had er verschillende ontwikkelt en ging deze vergelijken)
reactietijd: tijd tussen aanbieding stimulus en de reactie.
Enkelvoudige RT-taak Keuze RT-taak
In B-reactie zit: Hier heb je twee verschillende responsen. B
A-reactie: verwerken en reageren op de prikkel reactie; is zowel de a reactie als 2 bijkomende
processen. Stimulusdiscriminatie gerbuiken
Stimulusdiscriminatie: persoon moet een onderscheid kunnen maken ➔ we om een onderscheid te maken tussen 2
essentieel. Iemand met kleurenblind zou hier geen onderscheid kunnen maken stimuli.
tussen rood en groen
Stimulus identificatie
Stimulusidentificatie: prikkel identificeren op een gegeven trial, weten of het
Bij responsselectie moet je de juiste hendel
groen of rood is.
kunnen selecteren. Dus hiet maak je een
Responsselectie: welke respons je moet detecteren, 2 verschillende responsen: onderscheid tussen de 2 responsen.
op rode stimulus op links duwen, op groene stimulus op rechts duwen
Go-no Go RT-taak
Hier moeten enkel reageren op het rode lampje en NIET op het groene.
Chapter 2: History 1
, Substractiemethode
⇒ Hij gaat ervan uit dat dit allemaal verschillede stadia zijn die elkaar opvolgen. We gaan deze taken met elkaar vergelijken (de a, b, c
taken)
Je ziet dus bij A RT dat we enkel een perceptueel proces en een motorische reactie hebben.
Bij B RT; moet je zowel S discrimineren als R selecteren. Dan pas motorisch reageren.
Bij C RT; heb je enkel S discriminatie,
⇒ Hierna zullen we de processen van elkaar aftrekken (substracteren) ifv waarin hij geinteresseert is.
vb C - A ⇒ verschil tussen deze 2 is S discriminatie. C duurt langer dan a omdat er een extra proces bij is.
vb B - C
Duur bepalen mentale processen = mentale chronometrie
Dus, Donders: Belangrijk idee!
Mentale processen kunnen niet rechtstreeks waargenomen worden, maar dienen afgeleid te worden uit gedrag
Grondslag psychologisch onderzoek
Dondersinstituut: Het Donders Instituut voor Brein, Cognitie en Gedrag is een Nederlands onderzoekscentrum dat zich richt op
neurowetenschappelijk onderzoek van menselijke cognitie en gedrag in gezondheid en ziekte.
Ebbinghaus (1885)
Eerste geheugenexperimenten
– Hoeveel vergeten we?
– Hoe snel gaat dit?
– Gaat informatie die we ons niet kunnen herinneren voorgoed verloren?
Besparingsmethode:
Hierbij heb je eerst een leerfase - je laat het even liggen - en gaat het dan herleren.
Leerfase
Reeksen zinloze lettergrepen van 3 letters (bv. DAX, QEH, LUH, ZIF, ... ) →
zinloos zodat er geen invloed is van voorafgaande kennis
Instuderen tot perfecte reproductie adhv serial recall (in dezelfde volgorde
herinneren als dat je het geleerd hebt)
Retentie-interval
Variërend van 0 min tot 31 dagen
De reeksen worden niet meer herhaald
Herleerfase
Chapter 2: History 2
, Reeksen zinloze lettergrepen van 3 letters (bv. DAX, QEH, LUH, ZIF, ... )
Instuderen tot perfecte reproductie (serial recall)
Tweede maal minder instudeerbeurten nodig tot perfecte reproductie = besparing!!!
Leerfase = 9 beurten nodig
Herleerfase = 3 beurten nodig
Besparingsformule
Zie vergeet curve op slide!
DUS: Ebbinghaus
Legde de basis voor het wetenschappelijk onderzoek naar geheugen en leren
Zijn besparingsmethode liet toe om voor het eerst de geheugenfuncties te kwantificeren en te plotten
Opkomst behaviourisme: Hoe de cognitieve psychologie op de achtergrond geraakte
Er was een periode waar er minder onderzoek werd gedaan naar mentale cognities en processen = cognitieve winter. Dit zien we ook op de
tijdlijn van tevoren. De psychologen wouden serieus genomen worden en echte dingen gaan bestuderen (dus niet cognities of innerlijke
processen) → behaviorisme was obv objectieve gegevens die je kan zien!
Behaviorisme wordt ook wel de blackbox psychologie → men wist niet wat er omging tijdens de mentale processen dus was het een soort
black box.
Watson ‘Psychology as the behaviorist views it’ (1913)
Geen vage concepten zoals mentale processen en bewustzijn
Dierlijk en menselijk gedrag beantwoorden aan dezelfde wetmatigheden
Objectieve gegevensverzameling om wetmatigheden in S-R relaties te definiëren
Alles dat tussen de S(timulus) en de R(espons) gebeurt, zit in de black box. Het behaviorisme is geïnteresseerd hoe een prikkel S leidt tot
een Respons. Men is niet geïnteresseerd in wat er tussenin plaats vind.
Eerste helft 20ste eeuw
VS
Behaviourisme dominante stroming
M.n. experimenteel onderzoek leren dieren
Weinig onderzoek menselijke cognitie
Cognitieve winter (doordat er weinig onderzoek was naar cognities)
Europa
Wel nog actieve studie mentale processen
Bv. Jean Piaget: cognitieve ontwikkeling
Bv. Gestaltpsychologie: perceptie en probleemoplossend gedrag
Over het behaviourisme: Ulrich Neisser (vader cogn psy)
→ It was what you had to learn. That was the age when it was supposed that no psychological phenomenon was real unless you could
demonstrate it in a rat.
Leerexperimenten
Aantal resultaten leerexperimenten met dieren konden niet verklaard worden zonder mentale processen
Voorbeeld
Latent leren experiment Tolman en Honzik (1930)
= Leren dat niet onmiddellijk waarneembaar is in het gedrag
Tolman en Honzik (1930)
Chapter 2: History 3
Inhoud
Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
Basisfuncties en -processen van de menselijke cognitie, Perceptie, Aandacht, Geheugen, ….
Cognitieve psychologie
⇒ bestaat uit Verschillende gespecialiseerde subdomeinen
Cognitieve wetenschappen
= Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
Deze disciplines doen allemaal wel onderzoek naar de cognities
Psychologie, Neurowetenschappen, Linguïstiek, Computerwetenschappen, Filosofie, ….
Experimentele methode
→ Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te ontwikkelen en te toetsen
= Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
Manipulatie onafhankelijke variabelen
Effect op afhankelijke variabelen
Bv. Invloed van telefoneren op het rijgedrag
Interne validiteit verhogen o.m. door
Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
Counterbalancing (volgorde-effecten tegengaan)
Afhankelijke variabelen
Meestal:
Reactietijden
Nauwkeurigheid
Andere
Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
Oogbewegingen
Breinactivatie (bv. fMRI)
...
Theorie
Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
theorie geeft een Samenvatting van de data
Jaarlijks duizenden experimenten
Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv. power law of learning (bij een nieuwe vaardigheid aan te leren, heb je meer
leerwinst in het begin) Power law of practice, Time to complete practice, Amount of practice
Verklaring data
Experimentele methode => causaliteit!
Voorspelling data
Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
Onderzoek – theorievorming
Wisselwerking onderzoek en theorievorming;
⇒ Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
⇒ Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
Chapter 1: Introduction to cognitive psychology 1
, Chapter 2: History
Inleiding
Interesse in mentale processen is eeuwenoud
Aristoteles: “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
Socrates: “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
Eerste cognitieve psychologen
Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw →Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
Voorbeelden
Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
Eerste cognitieve psychologen
Pioniers:
1. Franciscus Donders (1868)
2. Hermann Ebbinghaus (1885)
Donders (1868)
= Vader mentale chronometrie (= tijd meten van iets)
Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoelang? - hij gaat de tijd meten van mentale processen.
Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken (hij had er verschillende ontwikkelt en ging deze vergelijken)
reactietijd: tijd tussen aanbieding stimulus en de reactie.
Enkelvoudige RT-taak Keuze RT-taak
In B-reactie zit: Hier heb je twee verschillende responsen. B
A-reactie: verwerken en reageren op de prikkel reactie; is zowel de a reactie als 2 bijkomende
processen. Stimulusdiscriminatie gerbuiken
Stimulusdiscriminatie: persoon moet een onderscheid kunnen maken ➔ we om een onderscheid te maken tussen 2
essentieel. Iemand met kleurenblind zou hier geen onderscheid kunnen maken stimuli.
tussen rood en groen
Stimulus identificatie
Stimulusidentificatie: prikkel identificeren op een gegeven trial, weten of het
Bij responsselectie moet je de juiste hendel
groen of rood is.
kunnen selecteren. Dus hiet maak je een
Responsselectie: welke respons je moet detecteren, 2 verschillende responsen: onderscheid tussen de 2 responsen.
op rode stimulus op links duwen, op groene stimulus op rechts duwen
Go-no Go RT-taak
Hier moeten enkel reageren op het rode lampje en NIET op het groene.
Chapter 2: History 1
, Substractiemethode
⇒ Hij gaat ervan uit dat dit allemaal verschillede stadia zijn die elkaar opvolgen. We gaan deze taken met elkaar vergelijken (de a, b, c
taken)
Je ziet dus bij A RT dat we enkel een perceptueel proces en een motorische reactie hebben.
Bij B RT; moet je zowel S discrimineren als R selecteren. Dan pas motorisch reageren.
Bij C RT; heb je enkel S discriminatie,
⇒ Hierna zullen we de processen van elkaar aftrekken (substracteren) ifv waarin hij geinteresseert is.
vb C - A ⇒ verschil tussen deze 2 is S discriminatie. C duurt langer dan a omdat er een extra proces bij is.
vb B - C
Duur bepalen mentale processen = mentale chronometrie
Dus, Donders: Belangrijk idee!
Mentale processen kunnen niet rechtstreeks waargenomen worden, maar dienen afgeleid te worden uit gedrag
Grondslag psychologisch onderzoek
Dondersinstituut: Het Donders Instituut voor Brein, Cognitie en Gedrag is een Nederlands onderzoekscentrum dat zich richt op
neurowetenschappelijk onderzoek van menselijke cognitie en gedrag in gezondheid en ziekte.
Ebbinghaus (1885)
Eerste geheugenexperimenten
– Hoeveel vergeten we?
– Hoe snel gaat dit?
– Gaat informatie die we ons niet kunnen herinneren voorgoed verloren?
Besparingsmethode:
Hierbij heb je eerst een leerfase - je laat het even liggen - en gaat het dan herleren.
Leerfase
Reeksen zinloze lettergrepen van 3 letters (bv. DAX, QEH, LUH, ZIF, ... ) →
zinloos zodat er geen invloed is van voorafgaande kennis
Instuderen tot perfecte reproductie adhv serial recall (in dezelfde volgorde
herinneren als dat je het geleerd hebt)
Retentie-interval
Variërend van 0 min tot 31 dagen
De reeksen worden niet meer herhaald
Herleerfase
Chapter 2: History 2
, Reeksen zinloze lettergrepen van 3 letters (bv. DAX, QEH, LUH, ZIF, ... )
Instuderen tot perfecte reproductie (serial recall)
Tweede maal minder instudeerbeurten nodig tot perfecte reproductie = besparing!!!
Leerfase = 9 beurten nodig
Herleerfase = 3 beurten nodig
Besparingsformule
Zie vergeet curve op slide!
DUS: Ebbinghaus
Legde de basis voor het wetenschappelijk onderzoek naar geheugen en leren
Zijn besparingsmethode liet toe om voor het eerst de geheugenfuncties te kwantificeren en te plotten
Opkomst behaviourisme: Hoe de cognitieve psychologie op de achtergrond geraakte
Er was een periode waar er minder onderzoek werd gedaan naar mentale cognities en processen = cognitieve winter. Dit zien we ook op de
tijdlijn van tevoren. De psychologen wouden serieus genomen worden en echte dingen gaan bestuderen (dus niet cognities of innerlijke
processen) → behaviorisme was obv objectieve gegevens die je kan zien!
Behaviorisme wordt ook wel de blackbox psychologie → men wist niet wat er omging tijdens de mentale processen dus was het een soort
black box.
Watson ‘Psychology as the behaviorist views it’ (1913)
Geen vage concepten zoals mentale processen en bewustzijn
Dierlijk en menselijk gedrag beantwoorden aan dezelfde wetmatigheden
Objectieve gegevensverzameling om wetmatigheden in S-R relaties te definiëren
Alles dat tussen de S(timulus) en de R(espons) gebeurt, zit in de black box. Het behaviorisme is geïnteresseerd hoe een prikkel S leidt tot
een Respons. Men is niet geïnteresseerd in wat er tussenin plaats vind.
Eerste helft 20ste eeuw
VS
Behaviourisme dominante stroming
M.n. experimenteel onderzoek leren dieren
Weinig onderzoek menselijke cognitie
Cognitieve winter (doordat er weinig onderzoek was naar cognities)
Europa
Wel nog actieve studie mentale processen
Bv. Jean Piaget: cognitieve ontwikkeling
Bv. Gestaltpsychologie: perceptie en probleemoplossend gedrag
Over het behaviourisme: Ulrich Neisser (vader cogn psy)
→ It was what you had to learn. That was the age when it was supposed that no psychological phenomenon was real unless you could
demonstrate it in a rat.
Leerexperimenten
Aantal resultaten leerexperimenten met dieren konden niet verklaard worden zonder mentale processen
Voorbeeld
Latent leren experiment Tolman en Honzik (1930)
= Leren dat niet onmiddellijk waarneembaar is in het gedrag
Tolman en Honzik (1930)
Chapter 2: History 3
