Bestuursrecht
INLEIDING TOT HET PUBLIEKRECHT, LUIK
BESTUURSRECHT
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: HET BESTUURSRECHT IN KORT BESTEK....................................3
BESTUURSRECHT: DEFINITE EN INDELING.......................................................................3
POLITIEK BESTUUR.......................................................................................................... 6
A. Op federaal niveau (Koning + regering)..................................................................6
Algemene bevoegdheden:..................................................................................................... 7
De handhaving van wetten............................................................................................... 8
Bijzondere bevoegdheden..................................................................................................... 8
De benoeming van federale ambtenaren.......................................................................... 8
De staatsfianciën............................................................................................................ 10
De buitenlandse betrekkingen......................................................................................... 10
Het bevel over de gewapende macht.............................................................................. 11
Procedure............................................................................................................................ 14
Organieke besluiten........................................................................................................ 14
Reglementaire (of verordenende) besluiten....................................................................14
Individuele (of beschikkende) besluiten.......................................................................... 15
B. Op deelstatelijk niveau (deelstaatregeringen)......................................................15
Procedure............................................................................................................................ 16
C. Op lokaal niveau................................................................................................... 17
Uitvoerende organen:.......................................................................................................... 17
Alleen (algemene) toegewezen bevoegdheden...................................................................17
Burgemeester................................................................................................................. 17
College van burgemeester en schepenen........................................................................ 17
Deputatie........................................................................................................................ 18
Gouverneur..................................................................................................................... 18
Procedure............................................................................................................................ 18
NIET-POLITIEK BESTUUR................................................................................................ 18
A. Gezagspreiding..................................................................................................... 18
1. Deconcentratie................................................................................................................ 19
2. Decentralisatie................................................................................................................ 19
II.1 Territoriale decentralisatie............................................................................................. 19
II.2 Functionele decentralisatie............................................................................................ 20
B. Bevoegdheden van het niet-politieke bestuur:.....................................................20
C. Aansturing............................................................................................................ 21
Ministeriële omzendbrieven................................................................................................. 21
HOOFSTUK 2: DE BESTUURLIJKE RECHTSHANDELING......................................22
BEGRIP UITLEG.............................................................................................................. 22
Voorwaarden van bestuurlijke rechtshandelingen => constitutieve bestanddelen (3):
................................................................................................................................. 22
1. Een rechtshandeling........................................................................................................ 23
2. Eenzijdig optreden........................................................................................................... 23
3. Bestuur/ ‘administratieve overheid’................................................................................. 23
Criteria om te spreken van administatieve OH (obv rechtsspraak, er bestaat geen
algemeen geldende definitie):......................................................................................... 24
KENMERKEN.................................................................................................................. 25
‘Privileges’ van de bestuurlijke rechtshandeling:......................................................25
INDELING...................................................................................................................... 26
Gebonden vs. discretionaire bevoegdheid................................................................26
1
Emmylou Mulle
,Bestuursrecht
WERKING IN DE TIJD...................................................................................................... 28
A) Regel: voor de toekomst.......................................................................................28
B) Opheffing.............................................................................................................. 28
Definitie en kenmerken....................................................................................................... 28
Toelaatbaarheid vd opheffing?............................................................................................. 28
C) Intrekking............................................................................................................. 29
Definitie en kenmerken....................................................................................................... 29
Toelaatbaarheid?................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 3: ALGEMENE PRINCIPES EN BEGINSELEN VAN BESTUURSRECHT
(‘PREVENTIEVE RECHTSBESCHERMING’)........................................................30
LEGLITEITSBEGINSEL/ WETTIGHEIDSBEGINSEL.............................................................30
BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR......................................................................31
Zorgvuldigheidsbeginsel........................................................................................... 31
Hoorplicht................................................................................................................. 32
* Onderscheid met ‘de rechten van de verdediging’ (tegenhanger van hooplicht)..............32
Twee voorwaarden voor de hoorplicht vereist:.....................................................................32
Aantal modaliteiten............................................................................................................. 33
Onpartijdigheidsbeginsel...........................................................................................33
Motiveringsbeginsel..................................................................................................34
Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel................................................................34
Rechtszekerheidsbeginsel:........................................................................................35
Gelijkheidsbeginsel................................................................................................... 36
FORMELE MOTIVERING VAN BESTUURSHANDELINGEN..................................................36
Uitzonderingen waar er niet formeel moet worden gemotiveerd:.............................37
VEILIGHEID VAN DE STAAT – VOORBEELD................................................................................37
RECHT OP PRIVÉLEVEN – VOORBEELD.....................................................................................38
OPENBARE ORDE – VOORBEELD............................................................................................ 38
PRINCIPE VAN OPENBAARHEID VAN BESTUUR(SDOCUMENTEN)....................................39
Actieve vs. Passieve openbaarheid:..........................................................................40
Passieve openbaarheid........................................................................................................ 40
Wat?.................................................................................................................................... 40
Begrip ‘bestuursdocument’.......................................................................................41
Toepassingsgebied bestuur:................................................................................................ 41
Toepassingsgebied: bestuurde............................................................................................ 41
Uitzonderingen.................................................................................................................... 42
Soorten uitzonderingen................................................................................................... 42
CONCREET VOORBEELD; “ALLE DOCUMENTEN OVER EEN INCIDENT WAARBIJ ER GELD WERD
VERDUISTERD IN HET GEMEENTEMAGAZIJN.”............................................................................43
Beroepsprocedure............................................................................................................... 44
HOOFDSTUK 4: BESTUURLIJKE HANDHAVING EN HET ONDERSCHEIDT MET HET
STRAFRECHT................................................................................................ 45
HANDHAVING: BEGRIP, DOEL EN VORMEN....................................................................45
Begrip ‘handhaving’.................................................................................................. 45
Doel van handhaving................................................................................................45
Vormen van handhaving........................................................................................... 46
NAAR EEN MEER ‘GEWAPEND’ BESTUUR.......................................................................48
INSTRUMENTEN VAN DE BESTUURLIJKE HANDHAVING..................................................49
Bestuurlijk handhavingsinstrumentarium..................................................................49
Bestuurlijke sanctie............................................................................................................. 49
Bestuurlijke maatregel....................................................................................................... 50
ACTOREN IN DE BESTUURLIJKE HANDHAVING...............................................................51
Fases van handhavingsproces:.................................................................................51
2
Emmylou Mulle
,Bestuursrecht
ALGEMENE PRINCIPES VAN DE BESTUURLIJKE HANDHAVIG...........................................51
A. BESTRAFFENDE BESTUURLIJKE HANDHAVING → MEESTAL WÉL ONDER ART. 6 EVRM....................53
Gevolg: art. 6-waarborgen moeten gerespecteerd worden.......................................54
B. PROBLEEMVERHELPENDE BESTUURLIJKE HANDHAVING →
MEESTAL NIET ONDER ART. 6 EVRM...............................................................54
THEMA 6.1: CURATIEVE RECHTSBESCHERMING...............................................55
INLEIDING...................................................................................................................... 55
‘Curatieve rechtsbescherming’?................................................................................55
Onderscheidt in curatieve rechtsbescherming:.........................................................55
DE RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................. 56
Begrip rechterlijke macht.......................................................................................... 56
Twee betekenissen:............................................................................................................. 56
Rechtsmachtverdeling.............................................................................................. 56
Objectief contentieux:......................................................................................................... 57
Wanneer gaat het over objectief recht en wanneer gaat het over subjectief recht?............58
CONTROLE OP DE NALEVING VH RECHT: DE HOVEN EN RECHTBANKEN.......................59
CONTROLE OP HET BESTUUR: RECHTSBESCHERMING TEGEN HET DE UITVOERDE MACHT............59
Bestuurlijk / administratief beroep............................................................................60
Begrip................................................................................................................................. 60
Kenmerken.......................................................................................................................... 60
Vormen van bestuurlijke beroepen:..................................................................................... 61
Jurisdictioneel beroep................................................................................................ 62
Beroep op de gewone rechter............................................................................................. 62
Beroep op de bestuursrechter............................................................................................. 62
Raad van State................................................................................................................ 63
Andere bestuurlijke rechtscolleges.................................................................................. 65
CONTROLE OP DE WETGEVER.......................................................................................66
EXTERNE CONTROLE OP DE RECHTER..........................................................................67
Hoofdstuk 1: Het bestuursrecht in kort bestek
BESTUURSRECHT: DEFINITE EN INDELING
Ter herinnering: onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: regelt het privaat belang
Publiek recht: regelt het algemeen belang (overstijgt het particuliere
belang)
3
Emmylou Mulle
, Bestuursrecht
Bestuursrecht?
“Het geheel van geschreven en ongeschreven rechtsregels met
betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden, de werking en het
optreden van het bestuur van en de rechtsbescherming van de
bestuurde tegen het overheidsoptreden” bestuursrecht is de
UITVOERENDE macht
Het begrip bestuur
Heeft 2 betekenissen:
1. De activiteit (het besturen of de beleidsvoering en de
besluitvorming, d.w.z de functionele benadering van ‘het
besturen)
2. Het geheel van instellingen dat met de realisatie van die
overheidstaken belast is ( de administratieve OH, haar werking en
organen, d.w.z de organieke benadering van ‘het besturen)
vaak gebruikt synoniem is ‘overheid’ maar OH bevat in de
ruime betekenis ook de wetgevende en wettelijke macht
(dus in het kader van deze lessen best niet het synoniem
overheid gerbuiken)
- Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’
à Regelt de organisatie en werking van de ‘uitvoerende
macht’, met uitsluiting van de wetgevende en de
rechterlijke macht (principe scheiding der machten)
- Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
4
Emmylou Mulle
INLEIDING TOT HET PUBLIEKRECHT, LUIK
BESTUURSRECHT
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: HET BESTUURSRECHT IN KORT BESTEK....................................3
BESTUURSRECHT: DEFINITE EN INDELING.......................................................................3
POLITIEK BESTUUR.......................................................................................................... 6
A. Op federaal niveau (Koning + regering)..................................................................6
Algemene bevoegdheden:..................................................................................................... 7
De handhaving van wetten............................................................................................... 8
Bijzondere bevoegdheden..................................................................................................... 8
De benoeming van federale ambtenaren.......................................................................... 8
De staatsfianciën............................................................................................................ 10
De buitenlandse betrekkingen......................................................................................... 10
Het bevel over de gewapende macht.............................................................................. 11
Procedure............................................................................................................................ 14
Organieke besluiten........................................................................................................ 14
Reglementaire (of verordenende) besluiten....................................................................14
Individuele (of beschikkende) besluiten.......................................................................... 15
B. Op deelstatelijk niveau (deelstaatregeringen)......................................................15
Procedure............................................................................................................................ 16
C. Op lokaal niveau................................................................................................... 17
Uitvoerende organen:.......................................................................................................... 17
Alleen (algemene) toegewezen bevoegdheden...................................................................17
Burgemeester................................................................................................................. 17
College van burgemeester en schepenen........................................................................ 17
Deputatie........................................................................................................................ 18
Gouverneur..................................................................................................................... 18
Procedure............................................................................................................................ 18
NIET-POLITIEK BESTUUR................................................................................................ 18
A. Gezagspreiding..................................................................................................... 18
1. Deconcentratie................................................................................................................ 19
2. Decentralisatie................................................................................................................ 19
II.1 Territoriale decentralisatie............................................................................................. 19
II.2 Functionele decentralisatie............................................................................................ 20
B. Bevoegdheden van het niet-politieke bestuur:.....................................................20
C. Aansturing............................................................................................................ 21
Ministeriële omzendbrieven................................................................................................. 21
HOOFSTUK 2: DE BESTUURLIJKE RECHTSHANDELING......................................22
BEGRIP UITLEG.............................................................................................................. 22
Voorwaarden van bestuurlijke rechtshandelingen => constitutieve bestanddelen (3):
................................................................................................................................. 22
1. Een rechtshandeling........................................................................................................ 23
2. Eenzijdig optreden........................................................................................................... 23
3. Bestuur/ ‘administratieve overheid’................................................................................. 23
Criteria om te spreken van administatieve OH (obv rechtsspraak, er bestaat geen
algemeen geldende definitie):......................................................................................... 24
KENMERKEN.................................................................................................................. 25
‘Privileges’ van de bestuurlijke rechtshandeling:......................................................25
INDELING...................................................................................................................... 26
Gebonden vs. discretionaire bevoegdheid................................................................26
1
Emmylou Mulle
,Bestuursrecht
WERKING IN DE TIJD...................................................................................................... 28
A) Regel: voor de toekomst.......................................................................................28
B) Opheffing.............................................................................................................. 28
Definitie en kenmerken....................................................................................................... 28
Toelaatbaarheid vd opheffing?............................................................................................. 28
C) Intrekking............................................................................................................. 29
Definitie en kenmerken....................................................................................................... 29
Toelaatbaarheid?................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 3: ALGEMENE PRINCIPES EN BEGINSELEN VAN BESTUURSRECHT
(‘PREVENTIEVE RECHTSBESCHERMING’)........................................................30
LEGLITEITSBEGINSEL/ WETTIGHEIDSBEGINSEL.............................................................30
BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR......................................................................31
Zorgvuldigheidsbeginsel........................................................................................... 31
Hoorplicht................................................................................................................. 32
* Onderscheid met ‘de rechten van de verdediging’ (tegenhanger van hooplicht)..............32
Twee voorwaarden voor de hoorplicht vereist:.....................................................................32
Aantal modaliteiten............................................................................................................. 33
Onpartijdigheidsbeginsel...........................................................................................33
Motiveringsbeginsel..................................................................................................34
Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel................................................................34
Rechtszekerheidsbeginsel:........................................................................................35
Gelijkheidsbeginsel................................................................................................... 36
FORMELE MOTIVERING VAN BESTUURSHANDELINGEN..................................................36
Uitzonderingen waar er niet formeel moet worden gemotiveerd:.............................37
VEILIGHEID VAN DE STAAT – VOORBEELD................................................................................37
RECHT OP PRIVÉLEVEN – VOORBEELD.....................................................................................38
OPENBARE ORDE – VOORBEELD............................................................................................ 38
PRINCIPE VAN OPENBAARHEID VAN BESTUUR(SDOCUMENTEN)....................................39
Actieve vs. Passieve openbaarheid:..........................................................................40
Passieve openbaarheid........................................................................................................ 40
Wat?.................................................................................................................................... 40
Begrip ‘bestuursdocument’.......................................................................................41
Toepassingsgebied bestuur:................................................................................................ 41
Toepassingsgebied: bestuurde............................................................................................ 41
Uitzonderingen.................................................................................................................... 42
Soorten uitzonderingen................................................................................................... 42
CONCREET VOORBEELD; “ALLE DOCUMENTEN OVER EEN INCIDENT WAARBIJ ER GELD WERD
VERDUISTERD IN HET GEMEENTEMAGAZIJN.”............................................................................43
Beroepsprocedure............................................................................................................... 44
HOOFDSTUK 4: BESTUURLIJKE HANDHAVING EN HET ONDERSCHEIDT MET HET
STRAFRECHT................................................................................................ 45
HANDHAVING: BEGRIP, DOEL EN VORMEN....................................................................45
Begrip ‘handhaving’.................................................................................................. 45
Doel van handhaving................................................................................................45
Vormen van handhaving........................................................................................... 46
NAAR EEN MEER ‘GEWAPEND’ BESTUUR.......................................................................48
INSTRUMENTEN VAN DE BESTUURLIJKE HANDHAVING..................................................49
Bestuurlijk handhavingsinstrumentarium..................................................................49
Bestuurlijke sanctie............................................................................................................. 49
Bestuurlijke maatregel....................................................................................................... 50
ACTOREN IN DE BESTUURLIJKE HANDHAVING...............................................................51
Fases van handhavingsproces:.................................................................................51
2
Emmylou Mulle
,Bestuursrecht
ALGEMENE PRINCIPES VAN DE BESTUURLIJKE HANDHAVIG...........................................51
A. BESTRAFFENDE BESTUURLIJKE HANDHAVING → MEESTAL WÉL ONDER ART. 6 EVRM....................53
Gevolg: art. 6-waarborgen moeten gerespecteerd worden.......................................54
B. PROBLEEMVERHELPENDE BESTUURLIJKE HANDHAVING →
MEESTAL NIET ONDER ART. 6 EVRM...............................................................54
THEMA 6.1: CURATIEVE RECHTSBESCHERMING...............................................55
INLEIDING...................................................................................................................... 55
‘Curatieve rechtsbescherming’?................................................................................55
Onderscheidt in curatieve rechtsbescherming:.........................................................55
DE RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................. 56
Begrip rechterlijke macht.......................................................................................... 56
Twee betekenissen:............................................................................................................. 56
Rechtsmachtverdeling.............................................................................................. 56
Objectief contentieux:......................................................................................................... 57
Wanneer gaat het over objectief recht en wanneer gaat het over subjectief recht?............58
CONTROLE OP DE NALEVING VH RECHT: DE HOVEN EN RECHTBANKEN.......................59
CONTROLE OP HET BESTUUR: RECHTSBESCHERMING TEGEN HET DE UITVOERDE MACHT............59
Bestuurlijk / administratief beroep............................................................................60
Begrip................................................................................................................................. 60
Kenmerken.......................................................................................................................... 60
Vormen van bestuurlijke beroepen:..................................................................................... 61
Jurisdictioneel beroep................................................................................................ 62
Beroep op de gewone rechter............................................................................................. 62
Beroep op de bestuursrechter............................................................................................. 62
Raad van State................................................................................................................ 63
Andere bestuurlijke rechtscolleges.................................................................................. 65
CONTROLE OP DE WETGEVER.......................................................................................66
EXTERNE CONTROLE OP DE RECHTER..........................................................................67
Hoofdstuk 1: Het bestuursrecht in kort bestek
BESTUURSRECHT: DEFINITE EN INDELING
Ter herinnering: onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: regelt het privaat belang
Publiek recht: regelt het algemeen belang (overstijgt het particuliere
belang)
3
Emmylou Mulle
, Bestuursrecht
Bestuursrecht?
“Het geheel van geschreven en ongeschreven rechtsregels met
betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden, de werking en het
optreden van het bestuur van en de rechtsbescherming van de
bestuurde tegen het overheidsoptreden” bestuursrecht is de
UITVOERENDE macht
Het begrip bestuur
Heeft 2 betekenissen:
1. De activiteit (het besturen of de beleidsvoering en de
besluitvorming, d.w.z de functionele benadering van ‘het
besturen)
2. Het geheel van instellingen dat met de realisatie van die
overheidstaken belast is ( de administratieve OH, haar werking en
organen, d.w.z de organieke benadering van ‘het besturen)
vaak gebruikt synoniem is ‘overheid’ maar OH bevat in de
ruime betekenis ook de wetgevende en wettelijke macht
(dus in het kader van deze lessen best niet het synoniem
overheid gerbuiken)
- Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’
à Regelt de organisatie en werking van de ‘uitvoerende
macht’, met uitsluiting van de wetgevende en de
rechterlijke macht (principe scheiding der machten)
- Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
4
Emmylou Mulle
