Samenvatting Orthopedagogiek | Introductie verstandelijke beperking | UGent | 2020/21

ORTHOPEDAGOGIE
INTRODUCTIE

Orthopedagogiek


= Studie van methodische, integratieve, ethische en betekenisvolle sociale
interacties en de ondersteuning in opvoedkundige situaties die als problematisch
worden ervaren met als doel de leefsituatie, kwaliteit van leven en participatie in de
samenleving te verbeteren door wetenschappelijk onderbouwde kwantitatieve en
kwalitatieve onderzoeksmethoden


Theorievorming en empirisch onderzoek Praktische wetenschap
(beschrijven en verklaring) (handelingsgericht)


Algemene orthopedagogiek: Bijzondere orthopedagogiek:
Theoretische kaders 9 “doelgroepen”
1) Verstandelijke beperking
2) Fysieke beperking
3) Autisme Spectrum Stoornissen
4) Visuele handicap
5) Gedrags- en emotionele stoornissen
6) Meervoudige Beperking
7) Dubbele diagnose
8) Drughulpverlening
9) Auditieve beperking




VERSTANDELIJKE BEPERKING

1

,HISTORIEK

Geschiedenis

 Voor 1800: weinig interesse voor personen met een verstandelijke beperking
 ‘Asielen voor onaangepasten’ → overgang naar het burgerlijk tijdperk
 Schuldbeladen mens vs vrije ontwikkelde mens (humanisme)
 Dogma’s vs waarneming en experiment
 Aangeboren vs ‘maakbaar’
 Verstand, arbeid, burgerlijke ordening vs ‘onverstand’

Pioniers

 Pinel (1745-1826)
 Vader van de psychiatrie
 Start studie en observatie
 Itard (1774-1838)
 De wilde van Aveyron (1801)
 Medisch-pedagogische benadering
 Sensualisme: kennis start bij ervaring
 Séguin (1812-1880)
 Zette werk van Itard verder
 School voor ‘idioten’
 Naast sensualisme ook ‘morele training’

Eerste inrichtingen

 Ontstaan rond 1850
 Jacob Guggelbühl (1816-1863)
 Zwitserse arts
 Abendberg
 Samuel Howe (1801-1876)
 Amerikaanse arts
 Perkins Blindeninstituut
 In Vlaanderen
 Kannunik Triest (1760-1836)
 Zusters van liefde, Broeders van Liefde
 Dr. Guislain (1797-1860)
 ijverde voor een humane behandeling
 introduceerde de wetenschappelijke behandeling
 Zij stichtten samen een nieuw en modern instituut voor de verpleging
van psychisch gestoorden = Dr. Guislaininstituut



Psychometrische richting


2

,  Alfred Binet (1857-1911)
 Binet-Simon test (1905)
 Intelligentietest
 Ontwikkeld om zwakke leerlingen te kunnen ontdekken en hen extra
begeleiding aan te bieden
 Reeks van 30 vragen om de geestelijke ontwikkeling van kinderen naar
leeftijd te kunnen meten
 Terman
 Intelligentiequotiënt
 Verfijnde de Binet-Simon test → Stanford-Binet-Test
 Testbeweging nam grote vlucht

Pedagogische ideeën in de verdrukking

 Stamboomstudies/Eugenetica (= wetenschappelijk onderzoek
naar het verbeteren van de genetische samenstelling van een
populatie)
 Goddard (1912)
 Familie Kallikak (cfr. afbeelding)
 Dugdale (1874)
 The Jukes (= Een studie over Criminaliteit, Armoede,
Ziekte, en Erfelijkheid)
 Aktion T4 (1939) op bevel van Hitler
 200 000 à 250 000 mensen zijn hier slachtoffer van geworden
 Aktion T4: Duits opgezet programma om lichamelijk of verstandelijk
gehandicapte Duitsers en Oostenrijkers om te brengen of te
steriliseren

Na 1950

 Bowlby/Spitz: hospitalisatiesyndroom
 Emotionele deprivatie
 Aangeleerde hulpeloosheid
 Goffman (1961): Total Institutions
 Aantasting van persoonlijkheid
 Aantasting van persoonlijke veiligheid
 Aantasting van privacy
 Extreme sociale controle
 Verlies van mogelijkheden om autonoom te handelen




Normalisatieprincipe

 3 Founding fathers

3

,  Nirje
 Bank Mikkelsen
 Wolf Wolfensberger (1934-2011)
 Recht op
 Normaal dagritme, jaarritme, levensritme
 Normale beleving levenscyclus
 Respect voor eigen keuzes en wensen
 Leven in een biseksuele wereld
 Normale economische standaarden
 Het recht om te leven, werken en spelen in normale gemeenschappen,
toegang tot zelfde faciliteiten
 Normalisatie= De-institutionalisatie
 Desindividualisering binnen instituten
 Mensen ‘apart’ plaatsen = anderen zien hen als écht verschillend van
zichtzelf → “Afwijkende” mensen stellen steeds meer “anders en bizar”
gedrag
 Echter, mensen “volwassener” behandelen en sociaal waardevolle
rollen helpen vervullen → Mensen stellen meer “normaal” en positief
gedrag

Normalisatiedenken

 Kritiek (jaren ’80)
 Oppassen met “normaal” maken
 Nieuwe mini-instituten
 Fysieke nabijheid ≠ participatie

Het nieuwe denken

 >1992: nieuwe definitie AAIDD
 Geboorte van de “Disability Studies”
 Geen persoonskenmerk maar in relatie tot sociale context
 Een verschil, geen afwijking
 Interactie tussen individu en samenleving staat centraal
 Inclusie is een publieke verantwoordelijkheid

Burgerschapsmodel

 Mensen met een beperking zijn gewone burgers die dankzij ondersteuning
kunnen deelnemen aan alle aspecten van de samenleving.
 Geen reden tot afzonderlijke woon-, vrije tijd, werk- of relatieomgeving
 Inclusie

Het nieuwe denken

 Inclusie, QoL & gelijkheid
 Community living

4