INTERNATIONAAL RECHT
BEGRIP EN AARD VAN HET IR
WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
= Recht dat de relaties regelt tussen staten, een interstatelijk recht.
Subjecten van het IR:
Staten: Zijn de oorspronkelijk rechtssubjecten van het IR en beschikken over
de volle rechtspersoonlijkheid.
Over de jaren zijn er ook andere subjecten bijgekomen:
Internationale organisaties, volkeren, individuen, …
Dit zijn afgeleiden en beschikken maar over een aantal bevoegdheden
in de mate waarin de staten dit gewenst hebben.
o Staten hebben de rechtspersoonlijkheid aan de andere subjecten
gegeven en hebben hierbij grenzen bepaald.
Rechtspersoonlijkheid = volwaardige actor zijn in het rechtsgebeuren en over
rechten en plichten beschikken en hier iets mee kunnen doen.
Indien rechten geschonden kan je beroep doen op een internationaal forum
Indien verplichtingen niet nagekomen kan je aansprakelijk worden gesteld
voor een internationaal forum.
BV/ geen oorlogsdaden begaan, geen genocide, …
BV/ Strafhof heeft een uithoudingsmandaat uitgevaardigd voor een
aantal Israëlitische en Hamase leiders omdat volgens de openbare
aanklager misdaden tegen de mensheid begaan worden. Moest dit uit
het onderzoek blijken dat dit gebeurd kunnen ze voor het strafhof
vervolgd worden.
IR gaat over verplichtingen en rechten tussen staten!
IR is heel ruim: Recht dat iets vertelt over de staat tot het luchtrecht,
milieurecht, zeerecht, diplomatiek recht, recht van gewapende conflicten, …
IR is een omvangrijk rechtsgebied
Belang IR:
Vloeit voort uit de onderlinge afhankelijkheid tussen staten.
BV/ COVID-19, klimaatverandering, veiligheid internationale samenwerking
noodzakelijk
Sterke internationale rechtsorde biedt stabiliteit in internationale relaties,
vereenvoudigt realiseren van gemeenschappelijke belangen en beschermt
relatief zwakke staten.
1
,IR versus het nationaal recht:
Duits recht is GEEN IR. Dat is het nationaal recht van Duitsland
Het is ook niet omdat er zich een vreemde component bevindt in een
bepaalde situatie dat er meteen spraken is van IR.
BV/ Belg trouwt met een Koreaan, welk recht is dan van toepassing?
MAAR IR speelt ook op nationaal niveau een belangrijke rol. (zie verder)
Ongeveer 80% van de nationale wetgeving is geïnspireerd op wat het
IR heeft uitgewerkt. Toont aan hoe belangrijk IR vandaag de dag is.
IR recht is verdeelt tussen internationaal privaatrecht en internationaal
publiekrecht:
Internationaal privaatrecht BV/ Een Belgische vrouw trouwt met een Duitse
man. Welk recht is hier van toepassing?
Internationaal publiekrecht
Systeem van regels en principes die de internationale betrekkingen
tussen staten regelen.
Publiek element: overheid tegenover overheid en dan uitgebreid naar
organisaties. In mindere maten naar de andere actoren.
Ook een juridisch element: het is recht!
o IR is kwetsbaar en wijkt soms wel eens voor politieke belangen
maar doet gaan afbreuk aan het principieel juridisch karakter van
IR.
o We zitten in een situatie waarin vooral de grootmachten gebruik
maken van andere betrekkingen dan van het recht.
BASISKENMERKEN VAN HET IR
HORIZONTALE WIJZE
= In het IR geen centrale wetgever + geen hiërarchie tussen de bronnen
Alle staten zijn soeverein (= het hoogste gezag) Er staat niets boven de
staten, er heerst een gelijkheid.
Staat is zowel de wetgever als rechtsonderhorige.
Er is geen centrale wetgever: de staat beslist zelf wat het recht is en
waaraan ze onderworpen is.
o Staten hebben het hoogste gezag en beslissen aan welke regels
zij gaan volgen. Willen ze niet onderworpen zijn aan bepaalde
rechtsregels, dan gaat men geen partij zijn en is men niet aan
het verdrag onderworpen. Verdrag is niet door hun
geratificeerd.
o GEVOLG: IR werkt op basis van consensualisme. Staat moet
toestemming geven om erdoor gebonden te zijn.
<-> nationaal recht is verticaal: hier wel een duidelijk hiërarchie.
Wetgever maakt de wetten en rechtsonderhorige moeten deze naleven.
2
, Er is geen verschil tussen verdrag X en Y
Principe: alle bronnen bevinden zich op hetzelfde niveau door een
gebrek aan hiërarchie.
MAAR uitzonderingen: basisnormen IR (hebben een hogere status, dus
wel hiërarchie)
<-> nationaal recht heeft wel een duidelijk hiërarchie tussen de
rechtsbronnen.
AFWEZIGHEID CENTRALE RECHTER
In het IR vertrek je vanuit het idee dat er geen rechter bevoegd is om uitspraak
te doen over een bepaalde beslissing. Staten moeten zelf de beslissing nemen
wie bevoegd is.
Bv/ Internationaal gerechtshof: Men vertrekt vanuit het idee dat dit hof niet
bevoegd is. Staten kunnen het hof toch bevoegd maken aan de hand van 2
methodes:
1. Voordat er een geschil rijst.
2. Wachten tot er een geschil rijst en daarna naar het hof stappen.
Bv/ Gaza is ervan overtuigd dat er een schending plaatsvindt van het
genocideverdrag, Zuid-Afrika deelt die mening. Op basis van een clausule
in het verdrag, kunnen de partijen naar het Internationaal gerechtshof
stappen en moet de andere partij de bevoegdheid van het hof erkennen.
Israël wilt dit niet maar ze zijn een partij in het verdrag en moeten dus.
<-> Nationaal is er wel een rechter waar je bijvoorbeeld naartoe kan als je ruzie
hebt met je buur.
GEEN CENTRALE RECHTSHANDHAVER
= geen internationale politie die de staat kan verplichten
Staten zijn de rechtshandhavers zelf beslissen zelf om het recht te gaan
handhaven
<-> nationaal hebben we wel bijvoorbeeld de politie.
SAMENWERKEN NATIONAAL RECHT
IR is afzonderlijk met zijn eigen kenmerken MAAR moet samenwerken met het
nationaal recht om efficiënt te kunnen zijn.
IR heeft nationaal recht nodig om efficiënt te kunnen zijn.
Wat er tussen de staten beslist wordt moet nationaal worden toegepast om te
kunnen werken.
Wisselwerking tussen IR en nationaal recht is noodzakelijk
3
, Bv/ Er wordt beslissingen genomen in het kader van de opwarming van de
aarde. Het zou dan weinig effect hebben als dit enkel internationaal toegepast
gaat worden. Moet dus ook in het nationaal recht opgenomen worden.
GESCHIEDENIS VAN HET IR
Internationaal publiekrecht kent een lange geschiedenis.
Er traden vroege vormen van rechtsbetrekkingen tussen min of meer
autonome politieke gemeenschappen op in Mesopotamië en later tussen de
Griekse stadstaten.
Romeinse rijk/oud Egypte sloot verdragen met omliggende steden/gebieden.
De politieke organisatievormen doorheen de geschiedenis waren echter te
zwak om een gecentraliseerd publiek gezag uit te oefenen en stabiele relaties
te onderhouden met andere entiteiten.
Oorsprong? Ontstaan onafhankelijke soevereine staten in Europa
Wat zijn staten? Staten beschikken over een soevereiniteit, grondgebied,
bevolking, regering en een overheid die soeverein gezag uitoefent op dit
grondgebied.
Soevereiniteit = Staten voert over het grondgebied en de bevolking het
hoogste gezag uit.
Staten hebben dus het hoogste gezag en zijn bijgevolg onafhankelijk
van andere staten, actoren, …
Art. 1 Montevideo
Om vreedzaam naast elkaar te leven was er nood aan een systeem van
rechtsregels ie op alle staten op gelijke voet van toepassing is – het
internationaal publiekrecht
Functie: op dit moment vooral om ervoor te zorgen dat de staten
vreedzaam konden samenleven (“co-existentie”)
Midden 16de – 17de eeuw Vrede van Westfalen (1648):
Een aantal verdragen maakte een einde aan de 13- en 80-jarige oorlog.
Er werd vrede gesloten en dit werd beschouwd als het begin van het IR.
Men begon zich te onttrekken aan het gezag van het Heilig Romeinse rijk en
de Kerkelijke Staat.
Vroeger: Kerkelijk gezag nam altijd de bovenhand, er was dus geen
spraken van soevereiniteit.
Na het verdrag begonnen staten zich te onttrekken van dit kerkelijk
gezag en zo ontstonden de steden in de moderne betekenis van het
woord; met soevereiniteit.
Consolidatie van het bestuur bevoegdheden steeds meer
gecentraliseerd, entiteiten trekken meer macht naar zich toe
4
BEGRIP EN AARD VAN HET IR
WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
= Recht dat de relaties regelt tussen staten, een interstatelijk recht.
Subjecten van het IR:
Staten: Zijn de oorspronkelijk rechtssubjecten van het IR en beschikken over
de volle rechtspersoonlijkheid.
Over de jaren zijn er ook andere subjecten bijgekomen:
Internationale organisaties, volkeren, individuen, …
Dit zijn afgeleiden en beschikken maar over een aantal bevoegdheden
in de mate waarin de staten dit gewenst hebben.
o Staten hebben de rechtspersoonlijkheid aan de andere subjecten
gegeven en hebben hierbij grenzen bepaald.
Rechtspersoonlijkheid = volwaardige actor zijn in het rechtsgebeuren en over
rechten en plichten beschikken en hier iets mee kunnen doen.
Indien rechten geschonden kan je beroep doen op een internationaal forum
Indien verplichtingen niet nagekomen kan je aansprakelijk worden gesteld
voor een internationaal forum.
BV/ geen oorlogsdaden begaan, geen genocide, …
BV/ Strafhof heeft een uithoudingsmandaat uitgevaardigd voor een
aantal Israëlitische en Hamase leiders omdat volgens de openbare
aanklager misdaden tegen de mensheid begaan worden. Moest dit uit
het onderzoek blijken dat dit gebeurd kunnen ze voor het strafhof
vervolgd worden.
IR gaat over verplichtingen en rechten tussen staten!
IR is heel ruim: Recht dat iets vertelt over de staat tot het luchtrecht,
milieurecht, zeerecht, diplomatiek recht, recht van gewapende conflicten, …
IR is een omvangrijk rechtsgebied
Belang IR:
Vloeit voort uit de onderlinge afhankelijkheid tussen staten.
BV/ COVID-19, klimaatverandering, veiligheid internationale samenwerking
noodzakelijk
Sterke internationale rechtsorde biedt stabiliteit in internationale relaties,
vereenvoudigt realiseren van gemeenschappelijke belangen en beschermt
relatief zwakke staten.
1
,IR versus het nationaal recht:
Duits recht is GEEN IR. Dat is het nationaal recht van Duitsland
Het is ook niet omdat er zich een vreemde component bevindt in een
bepaalde situatie dat er meteen spraken is van IR.
BV/ Belg trouwt met een Koreaan, welk recht is dan van toepassing?
MAAR IR speelt ook op nationaal niveau een belangrijke rol. (zie verder)
Ongeveer 80% van de nationale wetgeving is geïnspireerd op wat het
IR heeft uitgewerkt. Toont aan hoe belangrijk IR vandaag de dag is.
IR recht is verdeelt tussen internationaal privaatrecht en internationaal
publiekrecht:
Internationaal privaatrecht BV/ Een Belgische vrouw trouwt met een Duitse
man. Welk recht is hier van toepassing?
Internationaal publiekrecht
Systeem van regels en principes die de internationale betrekkingen
tussen staten regelen.
Publiek element: overheid tegenover overheid en dan uitgebreid naar
organisaties. In mindere maten naar de andere actoren.
Ook een juridisch element: het is recht!
o IR is kwetsbaar en wijkt soms wel eens voor politieke belangen
maar doet gaan afbreuk aan het principieel juridisch karakter van
IR.
o We zitten in een situatie waarin vooral de grootmachten gebruik
maken van andere betrekkingen dan van het recht.
BASISKENMERKEN VAN HET IR
HORIZONTALE WIJZE
= In het IR geen centrale wetgever + geen hiërarchie tussen de bronnen
Alle staten zijn soeverein (= het hoogste gezag) Er staat niets boven de
staten, er heerst een gelijkheid.
Staat is zowel de wetgever als rechtsonderhorige.
Er is geen centrale wetgever: de staat beslist zelf wat het recht is en
waaraan ze onderworpen is.
o Staten hebben het hoogste gezag en beslissen aan welke regels
zij gaan volgen. Willen ze niet onderworpen zijn aan bepaalde
rechtsregels, dan gaat men geen partij zijn en is men niet aan
het verdrag onderworpen. Verdrag is niet door hun
geratificeerd.
o GEVOLG: IR werkt op basis van consensualisme. Staat moet
toestemming geven om erdoor gebonden te zijn.
<-> nationaal recht is verticaal: hier wel een duidelijk hiërarchie.
Wetgever maakt de wetten en rechtsonderhorige moeten deze naleven.
2
, Er is geen verschil tussen verdrag X en Y
Principe: alle bronnen bevinden zich op hetzelfde niveau door een
gebrek aan hiërarchie.
MAAR uitzonderingen: basisnormen IR (hebben een hogere status, dus
wel hiërarchie)
<-> nationaal recht heeft wel een duidelijk hiërarchie tussen de
rechtsbronnen.
AFWEZIGHEID CENTRALE RECHTER
In het IR vertrek je vanuit het idee dat er geen rechter bevoegd is om uitspraak
te doen over een bepaalde beslissing. Staten moeten zelf de beslissing nemen
wie bevoegd is.
Bv/ Internationaal gerechtshof: Men vertrekt vanuit het idee dat dit hof niet
bevoegd is. Staten kunnen het hof toch bevoegd maken aan de hand van 2
methodes:
1. Voordat er een geschil rijst.
2. Wachten tot er een geschil rijst en daarna naar het hof stappen.
Bv/ Gaza is ervan overtuigd dat er een schending plaatsvindt van het
genocideverdrag, Zuid-Afrika deelt die mening. Op basis van een clausule
in het verdrag, kunnen de partijen naar het Internationaal gerechtshof
stappen en moet de andere partij de bevoegdheid van het hof erkennen.
Israël wilt dit niet maar ze zijn een partij in het verdrag en moeten dus.
<-> Nationaal is er wel een rechter waar je bijvoorbeeld naartoe kan als je ruzie
hebt met je buur.
GEEN CENTRALE RECHTSHANDHAVER
= geen internationale politie die de staat kan verplichten
Staten zijn de rechtshandhavers zelf beslissen zelf om het recht te gaan
handhaven
<-> nationaal hebben we wel bijvoorbeeld de politie.
SAMENWERKEN NATIONAAL RECHT
IR is afzonderlijk met zijn eigen kenmerken MAAR moet samenwerken met het
nationaal recht om efficiënt te kunnen zijn.
IR heeft nationaal recht nodig om efficiënt te kunnen zijn.
Wat er tussen de staten beslist wordt moet nationaal worden toegepast om te
kunnen werken.
Wisselwerking tussen IR en nationaal recht is noodzakelijk
3
, Bv/ Er wordt beslissingen genomen in het kader van de opwarming van de
aarde. Het zou dan weinig effect hebben als dit enkel internationaal toegepast
gaat worden. Moet dus ook in het nationaal recht opgenomen worden.
GESCHIEDENIS VAN HET IR
Internationaal publiekrecht kent een lange geschiedenis.
Er traden vroege vormen van rechtsbetrekkingen tussen min of meer
autonome politieke gemeenschappen op in Mesopotamië en later tussen de
Griekse stadstaten.
Romeinse rijk/oud Egypte sloot verdragen met omliggende steden/gebieden.
De politieke organisatievormen doorheen de geschiedenis waren echter te
zwak om een gecentraliseerd publiek gezag uit te oefenen en stabiele relaties
te onderhouden met andere entiteiten.
Oorsprong? Ontstaan onafhankelijke soevereine staten in Europa
Wat zijn staten? Staten beschikken over een soevereiniteit, grondgebied,
bevolking, regering en een overheid die soeverein gezag uitoefent op dit
grondgebied.
Soevereiniteit = Staten voert over het grondgebied en de bevolking het
hoogste gezag uit.
Staten hebben dus het hoogste gezag en zijn bijgevolg onafhankelijk
van andere staten, actoren, …
Art. 1 Montevideo
Om vreedzaam naast elkaar te leven was er nood aan een systeem van
rechtsregels ie op alle staten op gelijke voet van toepassing is – het
internationaal publiekrecht
Functie: op dit moment vooral om ervoor te zorgen dat de staten
vreedzaam konden samenleven (“co-existentie”)
Midden 16de – 17de eeuw Vrede van Westfalen (1648):
Een aantal verdragen maakte een einde aan de 13- en 80-jarige oorlog.
Er werd vrede gesloten en dit werd beschouwd als het begin van het IR.
Men begon zich te onttrekken aan het gezag van het Heilig Romeinse rijk en
de Kerkelijke Staat.
Vroeger: Kerkelijk gezag nam altijd de bovenhand, er was dus geen
spraken van soevereiniteit.
Na het verdrag begonnen staten zich te onttrekken van dit kerkelijk
gezag en zo ontstonden de steden in de moderne betekenis van het
woord; met soevereiniteit.
Consolidatie van het bestuur bevoegdheden steeds meer
gecentraliseerd, entiteiten trekken meer macht naar zich toe
4
