Inleiding tot het recht
INLEIDING TOT RECHT
INTRODUCTIE
TIPS
Inhoudstafel maken
• Belangrijke zaken/ moeilijke zaken apart noteren
• Vraag over rechtbanken (belangrijk)
• Mondeling + schriftelijk
MODULE 1 -> BEGRIP RECHT
BEGRIP RECHT
= Geen algemene, éénvormige omschrijving/definitie -> niet overal hetzelfde
• context, tijd & plaats gebonden -> bv zuivere ICT ook aspect ervan
• recht is geen generieke term
• niet mogelijk een definitie te geven die een bepaalde maatschappelijke achtergrond overstijgt, maar
die anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere normsystemen
➔ Veel aspecten verbonden met recht
• bv elektronisch betalen online ticket -> achtergrond= ICT -> contract ICT
(maatschappelijk) & de lijn -> juridisering
• Bv de euro was vroeger frank -> switch voor consumenten (technologie) -> verschillende veranderingen
op Europees niveau op niveau van het recht (juridisch vlak) -> adhv andere context bekeken
• Kauwgom -> in België niet verboden MAAR in Singapore wel dus PLAATS GEBONDEN
➔ Evolutie in recht -> aanpassen van regels doorheen de tijd
• bv huwelijk zelfde geslacht mocht eerst niet van het recht nu wel -> bij ons al lang MAAR
niet overal zo -> recht op huwen met persoon naar keuze gaat boven het verbieden
➔ Juridische benadering (advies raad van state) -> contextgevoeligheid wereldwijd, ook bij ons
HET RECHT
= onderscheiden normensysteem als moraal, godsdienst & beleefdheid (opvoeding)
➔ Niet altijd in wet EN norm -> soms alleen wet (verboden & strafbaar) OF alleen norm
➔ Verschil tussen morele norm, godsdienst norm, beleefdheidsnorm & juridische norm
➔ Bv liegen -> op juridisch vlak is dan alles onwettig -> vermoeden van onschuld & recht van
verdediging wel aanwezig
• Verbod van liegen is geen juridische norm
• Rechter mag niet bestraffen om liegen, enkel om te weinig schuldbesef
CONCLUSIE
= ‘het recht’ bestaat niet = niet éénduidig (verschilt van maatschappij tot maatschappij) -> geen definitie
• Geen universele definitie ‘recht’
• Verschilt van maatschappij tot maatschappij
• Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
1
,Inleiding tot het recht
-> omschrijving adhv componenten/elementen
➔ WEL 3 elementen/bestanddelen (alle 3 aanwezig om van recht te spreken) EXAMEN!!!
• wat? = Bindende regels
• waarom? = Samenleving ordenen & in stand houden
• rechtsnorm is de voorwaarde van het maatschappelijk leven
• hoe? = Uitoefenen van gezag
1) BINDENDE REGELS: iedereen moet zich houden aan de voorschriften, zonder keuze
• Gebods, verbods & verlofbepalingen
• Rechtsregels na keuze & wilsaanvullende regels
• Ondersteunende regels
• Technische regels & formalisme
• Rechtssubject = burger (synoniem)
• Rechtsobjecten = maakt onderdeel uit van het recht (dieren of goederen)
• Rechtsfeiten = bepaald feit dat zich voordoet waaruit rechtsgevolgen bestaan (causatie)
• Bv. 18 jaar worden
• Rechtshandelingen = een handeling die gesteld wordt waarmee beoogt wordt rechtsgevolgen te
veroorzaken (gevolg)
• Handeling is een eenmalig feit
• bv diefstal= aflopend
• Gedrag is in de tijd uitgedrukt -> verschillende malen
GEBODSBEPALING = Verplicht gedrag -> negatief /positief omschreven -> JE MOET IETS DOEN
• Verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
• Positief = huwelijksplichten
• Negatief = schuldig verzuim aan iemand die in groot gevaar verkeert
VERBODSBEPALING = Verbieden van bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
• Verschil met gebodsbepaling = er is een alternatief voorzien
• Verboden opgelegd aan het rechtssubject
• verbod op iets (mag niet) = strafbaar
• handeling = verbod op bigamie of dubbel huwelijk
• handeling = verbod op diefstal
• gedrag = verbod Gewoonlijk gebruiken van een grond
• gedrag = verbod gebruik maken van een vals stuk (diploma)
VERLOFBEPALING = Mag een bepaalde handeling stellen (toegestaan, het recht toe om dat te doen) maar is niet verplicht
• bv advocaat nemen tijdens rechtszaak (je hebt er recht op, maar is niet verplicht)
2
,Inleiding tot het recht
RECHTSREGELS TOEPASSELIJK NA KEUZE = Recht laat keuze vrij maar eens gekozen is, is die keuze BINDEND (deze weg gekozen
& deze weg blijven volgen)
• toepasselijk als een rechtssubject in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt voor bepaald gedrag
• rechtssubject heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag
• bv bij huwelijksplicht (niet verplicht maar als je kiest om te huwen vanaf dan gebonden rechtsregels
over het huwelijk) -> eerst ontbinden van de keuze (echtscheiding) vooraleer je nieuwe keuze kan
maken (niet hoppen van ene naar andere)
WILSAANVULLENDE REGELS = het vult de wil aan
Hebben een uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien. Geldt dus niet als er een
eigen regeling is
• Regels pas toepassing als er een eigen regeling ingevoerd wordt -> algemene regeling in werking
als u niet zelf een contract op stelt met eigen regeling
• bv verkoopovereenkomst -> belang bij aanvulling van regels of aanpassing zodat er minder risico’s
zijn -> andere bepalingen via contracten
ONDERSTEUNENDE REGELS = (Geen gedragsregel)
Ondersteund recht door inrichten van bepaalde instellingen
• bevat geen eigenlijke gedragsvoorschriften
• maar beidt ondersteuning aan die gedragsregels door instellingen te organiseren , begrippen te
definiëren, de werking van de gedragsregels in tijd en ruimte te omschrijven, handhaving van
conflictenrecht
• bv gasboeten zijn opgelegd door bepaalde instelling (gemeenteambtenaar) maar gebaseerd op zelfde
wet (sanctionering) -> procedures voorzien, handhaving
TECHNISCHE REGELS & FORMALISME = Aanwezig in de pers / politiek -> feit gepleegd dus moet gestraft worden
(procedurefouten afschaffen)
• Voorschriften opleggen/opstellen vooraleer een handeling rechtig/geldig is
=Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften onderworpen opdat ze
rechtsgeldig zouden zijn (bv huwelijksakte, beroepsschrift RvS, …)
• Hebben betrekking op termijnen, akten, procedures, vormvoorschriften
• rechtszekerheid & bescherming
• heel vaak verregaande gevolgen
o Nietigheid= handeling dat geacht wordt nooit te hebben bestaan (verregaande gevolgen) ->
vernietiging huwelijk/definitief worden van een handeling -> de handeling heeft ooit bestaan,
maar het wordt geacht van niet
FORMALISME (technische regels)
• recht
o bv vele procedurevoorschriften (checklist), technologie van het recht
• wilsuiting (plechtige handelingen)
o bv ja zeggen bij huwelijk op een bepaalde plaats
o bv ambt of neutrale openbare plaats
3
, Inleiding tot het recht
• bescherming personen
o bv minderjarigen beschermt vanuit procedures die steunen op regels bij koop-verkoop het
nietig verklaren
2) SAMENLEVING ORDENEN / IN STAND HOUDEN:
• Een samenleving is niet mogelijk zonder regels die verhoudingen bepalen tussen leden van een groep
onderling en tussen de leden en de groep
1. ORDE SCHEPPEN EN IN STAND HOUDEN VAN ONZE SAMENLEVING
a. Bepaalde feitelijke handelingen / toestanden tot juridische norm maken / verheffen
• = gesanctioneerde feitelijkheid: bepaald feitelijkheid in een bepaalde rechtsregel gieten die
verbindend/dwingend is voor iedereen
o Bestaande toestanden en handelingen bekrachtigen en tot juridische norm verheffen
• vb van een toestand
o op een bepaald moment in je leven word je 18 (gebeurt vanzelf, moet je niks voor doen)
MAAR is een rechtsfeit/rechtsregel -> situaties aan gekoppeld, kan bepaalde handelingen
gaan stellen
• gejuridiseerd dat je dan meerderjarig: eigen verantwoordelijkheid & aansprakelijkheid
o in andere landen 16,21 -> vroeger bij ons ook 21
• huurovereenkomst kot -> bezetten/betalen tot einde van het contract -> bestrekt tot wet/regels
o opgenomen in de wet (juridisch gemaakt)
b. Onwenselijk gedrag vermijden/ tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in de samenleving
• kijken naar de samenleving/maatschappij & daar de rechtsregels uithalen die we opnemen in het recht
• ongewenste handelingen uit het recht halen omdat het schadelijk is
o bv overspel spelen was vroeger strafbaar & ongewenst gedrag → nu eruit gehaald & niet meer als
niet-wettelijk beschouwd
• nieuwe fenomenen zoals schijnhuwelijk & schijn samenwonen & schijnerkenning
o bestond vroeger niet & zijn nu opgenomen in ons stelsel
o bv een step is een voortbewegingstoestel -> bepaalde maximaal snelheid opgelegd op bepaalde
plaatsen omdat het ongewenst gedrag is dat ze aan een hoge snelheid overal tussen rijden =
gevaarlijk -> sancties opgelegd
o bv geen gsm in de auto -> wel gebruiken is schadelijk gedrag waarvoor je gesanctioneerd wordt
o bv overeenkomst zonder dwang
4
INLEIDING TOT RECHT
INTRODUCTIE
TIPS
Inhoudstafel maken
• Belangrijke zaken/ moeilijke zaken apart noteren
• Vraag over rechtbanken (belangrijk)
• Mondeling + schriftelijk
MODULE 1 -> BEGRIP RECHT
BEGRIP RECHT
= Geen algemene, éénvormige omschrijving/definitie -> niet overal hetzelfde
• context, tijd & plaats gebonden -> bv zuivere ICT ook aspect ervan
• recht is geen generieke term
• niet mogelijk een definitie te geven die een bepaalde maatschappelijke achtergrond overstijgt, maar
die anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere normsystemen
➔ Veel aspecten verbonden met recht
• bv elektronisch betalen online ticket -> achtergrond= ICT -> contract ICT
(maatschappelijk) & de lijn -> juridisering
• Bv de euro was vroeger frank -> switch voor consumenten (technologie) -> verschillende veranderingen
op Europees niveau op niveau van het recht (juridisch vlak) -> adhv andere context bekeken
• Kauwgom -> in België niet verboden MAAR in Singapore wel dus PLAATS GEBONDEN
➔ Evolutie in recht -> aanpassen van regels doorheen de tijd
• bv huwelijk zelfde geslacht mocht eerst niet van het recht nu wel -> bij ons al lang MAAR
niet overal zo -> recht op huwen met persoon naar keuze gaat boven het verbieden
➔ Juridische benadering (advies raad van state) -> contextgevoeligheid wereldwijd, ook bij ons
HET RECHT
= onderscheiden normensysteem als moraal, godsdienst & beleefdheid (opvoeding)
➔ Niet altijd in wet EN norm -> soms alleen wet (verboden & strafbaar) OF alleen norm
➔ Verschil tussen morele norm, godsdienst norm, beleefdheidsnorm & juridische norm
➔ Bv liegen -> op juridisch vlak is dan alles onwettig -> vermoeden van onschuld & recht van
verdediging wel aanwezig
• Verbod van liegen is geen juridische norm
• Rechter mag niet bestraffen om liegen, enkel om te weinig schuldbesef
CONCLUSIE
= ‘het recht’ bestaat niet = niet éénduidig (verschilt van maatschappij tot maatschappij) -> geen definitie
• Geen universele definitie ‘recht’
• Verschilt van maatschappij tot maatschappij
• Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
1
,Inleiding tot het recht
-> omschrijving adhv componenten/elementen
➔ WEL 3 elementen/bestanddelen (alle 3 aanwezig om van recht te spreken) EXAMEN!!!
• wat? = Bindende regels
• waarom? = Samenleving ordenen & in stand houden
• rechtsnorm is de voorwaarde van het maatschappelijk leven
• hoe? = Uitoefenen van gezag
1) BINDENDE REGELS: iedereen moet zich houden aan de voorschriften, zonder keuze
• Gebods, verbods & verlofbepalingen
• Rechtsregels na keuze & wilsaanvullende regels
• Ondersteunende regels
• Technische regels & formalisme
• Rechtssubject = burger (synoniem)
• Rechtsobjecten = maakt onderdeel uit van het recht (dieren of goederen)
• Rechtsfeiten = bepaald feit dat zich voordoet waaruit rechtsgevolgen bestaan (causatie)
• Bv. 18 jaar worden
• Rechtshandelingen = een handeling die gesteld wordt waarmee beoogt wordt rechtsgevolgen te
veroorzaken (gevolg)
• Handeling is een eenmalig feit
• bv diefstal= aflopend
• Gedrag is in de tijd uitgedrukt -> verschillende malen
GEBODSBEPALING = Verplicht gedrag -> negatief /positief omschreven -> JE MOET IETS DOEN
• Verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
• Positief = huwelijksplichten
• Negatief = schuldig verzuim aan iemand die in groot gevaar verkeert
VERBODSBEPALING = Verbieden van bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
• Verschil met gebodsbepaling = er is een alternatief voorzien
• Verboden opgelegd aan het rechtssubject
• verbod op iets (mag niet) = strafbaar
• handeling = verbod op bigamie of dubbel huwelijk
• handeling = verbod op diefstal
• gedrag = verbod Gewoonlijk gebruiken van een grond
• gedrag = verbod gebruik maken van een vals stuk (diploma)
VERLOFBEPALING = Mag een bepaalde handeling stellen (toegestaan, het recht toe om dat te doen) maar is niet verplicht
• bv advocaat nemen tijdens rechtszaak (je hebt er recht op, maar is niet verplicht)
2
,Inleiding tot het recht
RECHTSREGELS TOEPASSELIJK NA KEUZE = Recht laat keuze vrij maar eens gekozen is, is die keuze BINDEND (deze weg gekozen
& deze weg blijven volgen)
• toepasselijk als een rechtssubject in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt voor bepaald gedrag
• rechtssubject heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag
• bv bij huwelijksplicht (niet verplicht maar als je kiest om te huwen vanaf dan gebonden rechtsregels
over het huwelijk) -> eerst ontbinden van de keuze (echtscheiding) vooraleer je nieuwe keuze kan
maken (niet hoppen van ene naar andere)
WILSAANVULLENDE REGELS = het vult de wil aan
Hebben een uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien. Geldt dus niet als er een
eigen regeling is
• Regels pas toepassing als er een eigen regeling ingevoerd wordt -> algemene regeling in werking
als u niet zelf een contract op stelt met eigen regeling
• bv verkoopovereenkomst -> belang bij aanvulling van regels of aanpassing zodat er minder risico’s
zijn -> andere bepalingen via contracten
ONDERSTEUNENDE REGELS = (Geen gedragsregel)
Ondersteund recht door inrichten van bepaalde instellingen
• bevat geen eigenlijke gedragsvoorschriften
• maar beidt ondersteuning aan die gedragsregels door instellingen te organiseren , begrippen te
definiëren, de werking van de gedragsregels in tijd en ruimte te omschrijven, handhaving van
conflictenrecht
• bv gasboeten zijn opgelegd door bepaalde instelling (gemeenteambtenaar) maar gebaseerd op zelfde
wet (sanctionering) -> procedures voorzien, handhaving
TECHNISCHE REGELS & FORMALISME = Aanwezig in de pers / politiek -> feit gepleegd dus moet gestraft worden
(procedurefouten afschaffen)
• Voorschriften opleggen/opstellen vooraleer een handeling rechtig/geldig is
=Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en procedurevoorschriften onderworpen opdat ze
rechtsgeldig zouden zijn (bv huwelijksakte, beroepsschrift RvS, …)
• Hebben betrekking op termijnen, akten, procedures, vormvoorschriften
• rechtszekerheid & bescherming
• heel vaak verregaande gevolgen
o Nietigheid= handeling dat geacht wordt nooit te hebben bestaan (verregaande gevolgen) ->
vernietiging huwelijk/definitief worden van een handeling -> de handeling heeft ooit bestaan,
maar het wordt geacht van niet
FORMALISME (technische regels)
• recht
o bv vele procedurevoorschriften (checklist), technologie van het recht
• wilsuiting (plechtige handelingen)
o bv ja zeggen bij huwelijk op een bepaalde plaats
o bv ambt of neutrale openbare plaats
3
, Inleiding tot het recht
• bescherming personen
o bv minderjarigen beschermt vanuit procedures die steunen op regels bij koop-verkoop het
nietig verklaren
2) SAMENLEVING ORDENEN / IN STAND HOUDEN:
• Een samenleving is niet mogelijk zonder regels die verhoudingen bepalen tussen leden van een groep
onderling en tussen de leden en de groep
1. ORDE SCHEPPEN EN IN STAND HOUDEN VAN ONZE SAMENLEVING
a. Bepaalde feitelijke handelingen / toestanden tot juridische norm maken / verheffen
• = gesanctioneerde feitelijkheid: bepaald feitelijkheid in een bepaalde rechtsregel gieten die
verbindend/dwingend is voor iedereen
o Bestaande toestanden en handelingen bekrachtigen en tot juridische norm verheffen
• vb van een toestand
o op een bepaald moment in je leven word je 18 (gebeurt vanzelf, moet je niks voor doen)
MAAR is een rechtsfeit/rechtsregel -> situaties aan gekoppeld, kan bepaalde handelingen
gaan stellen
• gejuridiseerd dat je dan meerderjarig: eigen verantwoordelijkheid & aansprakelijkheid
o in andere landen 16,21 -> vroeger bij ons ook 21
• huurovereenkomst kot -> bezetten/betalen tot einde van het contract -> bestrekt tot wet/regels
o opgenomen in de wet (juridisch gemaakt)
b. Onwenselijk gedrag vermijden/ tenietdoen: gedrag dat schadelijk wordt geacht in de samenleving
• kijken naar de samenleving/maatschappij & daar de rechtsregels uithalen die we opnemen in het recht
• ongewenste handelingen uit het recht halen omdat het schadelijk is
o bv overspel spelen was vroeger strafbaar & ongewenst gedrag → nu eruit gehaald & niet meer als
niet-wettelijk beschouwd
• nieuwe fenomenen zoals schijnhuwelijk & schijn samenwonen & schijnerkenning
o bestond vroeger niet & zijn nu opgenomen in ons stelsel
o bv een step is een voortbewegingstoestel -> bepaalde maximaal snelheid opgelegd op bepaalde
plaatsen omdat het ongewenst gedrag is dat ze aan een hoge snelheid overal tussen rijden =
gevaarlijk -> sancties opgelegd
o bv geen gsm in de auto -> wel gebruiken is schadelijk gedrag waarvoor je gesanctioneerd wordt
o bv overeenkomst zonder dwang
4
