Focus Breed 2e semester Examen juni’26
Inzoomen op onze persoonlijkheid: psychologische verbreding
De 3 componenten van het zelfbeeld
Inleiding
Het sociaal zelf. Hoe kijk je naar jezelf?
Het geheel van psychologische processen, gedragingen, gedachten en
gevoelens die bepalen hoe je jezelf als persoon ervaart, wordt door sociaal
psychologen ‘het zelf’ genoemd. (Iemands persoonlijkheid)
We gaan het ABC van het zelf onderzoeken:
Affect Zelfbeeld
Behavior Zelfprestatie
Cognition Zelfconcept
- De emotionele dimensie:
o Hoe beoordeel je jezelf
o Hoe vorm en verdedig je je zelfbeeld?
- Gedragsaspect:
o Hoe toon je jezelf aan anderen?
o Welk beeld van jezelf wil je presenteren aan anderen?
o = de zelfprestatie
- Cognitieve luik:
o Hoe ken je jezelf?
o Hoe ontwikkel je een zelfconcept?
o Hoe verwerf je een stabiel gevoel van identiteit?
Zelfkennis = basis voor je zelfwaardegevoel en de wijze waarop je jezelf in
de wereld toont.
- Je moet weten wie je bent vooraleer je die eigenschappen als + of –
kunt ervaren en voor je dit naar de buitenwereld kunt bijschaven.
1. De cognitieve component: het zelfconcept
Het zelfconcept= geheel aan opvattingen en overtuigingen die elke
mens heeft over zijn persoonlijke kenmerken en eigenschappen.
- De cognitieve dimensie van het zelf
Zelfbewustzijn= menselijke eigenschap ook bij dieren terug te vinden
Proeven van GALLUP:
1
,Focus Breed 2e semester Examen juni’26
- Dieren een spiegel in de kooi
- Blijkt dat slechts enkele diersoorten een zelfconcept hebben
- Chimpansees, orang-oetangs, misschien ook dolfijnen
Kinderen herkennen zichzelf in de spiegel rond 2jaar
Wie ben ik?
- Jonge kinderen antwoorden meestal met lichamelijke kenmerken
- Ouder meer psychologische dimensies: gedachten gevoelens en
beschouwingen over hoe andere mensen over hun denken
Zelfconcept
Je zelfconcept omvat veel zelfschema’s
- Zijn verzamelingen van kennis die grotendeels aanwezig is zonder
dat je er bewust van bent
- Bestaan uit gedachten, gevoelens, herinneringen, beelden,
overtuigingen,..
Worden spontaan opgeroepen
- Ze bepalen hoe je over jezelf denkt
o Man/vrouw
o Afhankelijk/onafhankelijk
o Introvert/extrovert
- Waarvoor dienen ze
o Als schijnwerper: helpen je selecteren in de stroom informatie
die op je afkomt
o Als gatenvuller: vullen ontbrekende informatie aan
o Als wegwijzer: geven aan op welke manier je je best kunt
gedragen
Ze vormen en vervormen voortdurend het beeld over jezelf
1.1 Functies van het zelfconcept
2 functies van het zelfconcept:
1) Een organisatorische functie
= je gebruikt die mentale schema’s om je kennis over jezelf te organiseren
- Een soort bril waardoor je alles waarneemt, evalueert en begrijpt.
(Architecten kijken anders naar gebouwen/elk ras
(chinees/blank/zwart) benadert de werkelijkheid anders)
Je zelfconcept heeft invloed op:
2
,Focus Breed 2e semester Examen juni’26
- Wat je opmerkt
Elke persoon neemt de wereld anders waar door een
persoonlijke filter, gevormd door zijn eigen zelfconcept
- Waarover je nadenkt
- Wat je opmerkt bij anderen
Zelfschema’s zijn ook een soort lens waardoor je kijkt
naar anderen
Je eigen kenmerken en interesses vallen meer op bij
anderen
- Wat je je over jezelf herinnert
2) De uitvoerende functie
= van het zelfconcept bestaat erin dat je zelfconcept
- Je gedrag reguleert
- Je helpt keuzes te maken
- Je dingen doet plannen voor de toekomst
(Wij zijn de enige diersoort die vooruit kan plannen, kan voorspellen)
Een van de belangrijkste functies van zelfkennis: weten wat je aankan en
weten waar je grenzen liggen.
Denkschema’s zorgen voor een gevoel van identiteit en maken je het
gemakkelijk om, afh. van de situatie, zonder te veel nadenken te reageren
op een manier die je in het verleden als passend of efficiënt hebt ervaren.
1.2 Zelfconcept en culturele verschillen
In verschillende culturen bestaan verschillende visies op het zelfconcept:
Westerse culturen Niet-westerse culturen
Een onafhankelijk zelfbeeld Een onderling-afhankelijk zelfbeeld
- Ze definiëren zichzelf in - Ze definiëren zichzelf in
termen van hun eigen termen van hun relaties met
gedachten, gevoelens en anderen en erkennen zo dat
handelingen. hun gedrag bepaald wordt
- Onafhankelijkheid en uniciteit door gedachten, gevoelens
staan hoog. en handelingen van anderen.
- Je wilt anders zijn dan de - Verbondenheid en
anderen. afhankelijkheid tussen
mensen en relaties worden
gewaardeerd.
- Gedwongen huwelijken,
3
, Focus Breed 2e semester Examen juni’26
hoofddoek, solidariteit in
Zwart Afrika
Ook binnen de culturen bestaan verschillen in zelfconcept, deze nemen
toe naarmate we in een meer multiculturele samenleving komen.
1.3 Zelfconcept en genderverschillen
Ook is er een verschil tussen mannen en vrouwen:
Mannen Vrouwen
Neigen meer tot collectieve Neigen meer naar relationele
onderlinge afhankelijkheid. onderlinge afhankelijkheid.
- Ze concentreren zich meer - Ze concentreren zich meer
op hun lidmaatschappen van op hun hechte relaties,
grotere groepen. intimiteit en samenwerking
met een klein aantal.
- Meer geneigd om
persoonlijke onderwerpen te
bespreken en hun emoties te
tonen.
Maar we moeten voorzichtig zijn met die genderverschillen. De
psychologische verschillen tussen mannen en vrouwen binnen een
bepaalde cultuur zijn veel kleiner dan de overeenkomsten. => meer
overeenkomsten dan verschillen dus
1.4 Hoe komen we tot een zelfconcept?
Je zelfbeeld bouw je op doorheen je leven op basis van:
- Introspectie: je kijkt bij jezelf naar binnen
- Zelfperceptie: je kijkt van op afstand naar jezelf
- Sociale vergelijking: je kijkt naar jezelf en vergelijkt je met anderen
1.4.1 Introspectie
Je leert jezelf kennen door bij jezelf naar binnen te kijken
Introspectie= het proces waarbij je bij jezelf naar binnen kijkt om je
gedachten, gevoelens en motieven te onderzoeken.
o Bv. Je denkt na waar je naartoe wilt met je leven, wat je belangrijk
vindt. Je vraagt je af wat je van anderen vindt. Je vraagt je af of wat
je gedaan hebt egoïstisch was.
4
Inzoomen op onze persoonlijkheid: psychologische verbreding
De 3 componenten van het zelfbeeld
Inleiding
Het sociaal zelf. Hoe kijk je naar jezelf?
Het geheel van psychologische processen, gedragingen, gedachten en
gevoelens die bepalen hoe je jezelf als persoon ervaart, wordt door sociaal
psychologen ‘het zelf’ genoemd. (Iemands persoonlijkheid)
We gaan het ABC van het zelf onderzoeken:
Affect Zelfbeeld
Behavior Zelfprestatie
Cognition Zelfconcept
- De emotionele dimensie:
o Hoe beoordeel je jezelf
o Hoe vorm en verdedig je je zelfbeeld?
- Gedragsaspect:
o Hoe toon je jezelf aan anderen?
o Welk beeld van jezelf wil je presenteren aan anderen?
o = de zelfprestatie
- Cognitieve luik:
o Hoe ken je jezelf?
o Hoe ontwikkel je een zelfconcept?
o Hoe verwerf je een stabiel gevoel van identiteit?
Zelfkennis = basis voor je zelfwaardegevoel en de wijze waarop je jezelf in
de wereld toont.
- Je moet weten wie je bent vooraleer je die eigenschappen als + of –
kunt ervaren en voor je dit naar de buitenwereld kunt bijschaven.
1. De cognitieve component: het zelfconcept
Het zelfconcept= geheel aan opvattingen en overtuigingen die elke
mens heeft over zijn persoonlijke kenmerken en eigenschappen.
- De cognitieve dimensie van het zelf
Zelfbewustzijn= menselijke eigenschap ook bij dieren terug te vinden
Proeven van GALLUP:
1
,Focus Breed 2e semester Examen juni’26
- Dieren een spiegel in de kooi
- Blijkt dat slechts enkele diersoorten een zelfconcept hebben
- Chimpansees, orang-oetangs, misschien ook dolfijnen
Kinderen herkennen zichzelf in de spiegel rond 2jaar
Wie ben ik?
- Jonge kinderen antwoorden meestal met lichamelijke kenmerken
- Ouder meer psychologische dimensies: gedachten gevoelens en
beschouwingen over hoe andere mensen over hun denken
Zelfconcept
Je zelfconcept omvat veel zelfschema’s
- Zijn verzamelingen van kennis die grotendeels aanwezig is zonder
dat je er bewust van bent
- Bestaan uit gedachten, gevoelens, herinneringen, beelden,
overtuigingen,..
Worden spontaan opgeroepen
- Ze bepalen hoe je over jezelf denkt
o Man/vrouw
o Afhankelijk/onafhankelijk
o Introvert/extrovert
- Waarvoor dienen ze
o Als schijnwerper: helpen je selecteren in de stroom informatie
die op je afkomt
o Als gatenvuller: vullen ontbrekende informatie aan
o Als wegwijzer: geven aan op welke manier je je best kunt
gedragen
Ze vormen en vervormen voortdurend het beeld over jezelf
1.1 Functies van het zelfconcept
2 functies van het zelfconcept:
1) Een organisatorische functie
= je gebruikt die mentale schema’s om je kennis over jezelf te organiseren
- Een soort bril waardoor je alles waarneemt, evalueert en begrijpt.
(Architecten kijken anders naar gebouwen/elk ras
(chinees/blank/zwart) benadert de werkelijkheid anders)
Je zelfconcept heeft invloed op:
2
,Focus Breed 2e semester Examen juni’26
- Wat je opmerkt
Elke persoon neemt de wereld anders waar door een
persoonlijke filter, gevormd door zijn eigen zelfconcept
- Waarover je nadenkt
- Wat je opmerkt bij anderen
Zelfschema’s zijn ook een soort lens waardoor je kijkt
naar anderen
Je eigen kenmerken en interesses vallen meer op bij
anderen
- Wat je je over jezelf herinnert
2) De uitvoerende functie
= van het zelfconcept bestaat erin dat je zelfconcept
- Je gedrag reguleert
- Je helpt keuzes te maken
- Je dingen doet plannen voor de toekomst
(Wij zijn de enige diersoort die vooruit kan plannen, kan voorspellen)
Een van de belangrijkste functies van zelfkennis: weten wat je aankan en
weten waar je grenzen liggen.
Denkschema’s zorgen voor een gevoel van identiteit en maken je het
gemakkelijk om, afh. van de situatie, zonder te veel nadenken te reageren
op een manier die je in het verleden als passend of efficiënt hebt ervaren.
1.2 Zelfconcept en culturele verschillen
In verschillende culturen bestaan verschillende visies op het zelfconcept:
Westerse culturen Niet-westerse culturen
Een onafhankelijk zelfbeeld Een onderling-afhankelijk zelfbeeld
- Ze definiëren zichzelf in - Ze definiëren zichzelf in
termen van hun eigen termen van hun relaties met
gedachten, gevoelens en anderen en erkennen zo dat
handelingen. hun gedrag bepaald wordt
- Onafhankelijkheid en uniciteit door gedachten, gevoelens
staan hoog. en handelingen van anderen.
- Je wilt anders zijn dan de - Verbondenheid en
anderen. afhankelijkheid tussen
mensen en relaties worden
gewaardeerd.
- Gedwongen huwelijken,
3
, Focus Breed 2e semester Examen juni’26
hoofddoek, solidariteit in
Zwart Afrika
Ook binnen de culturen bestaan verschillen in zelfconcept, deze nemen
toe naarmate we in een meer multiculturele samenleving komen.
1.3 Zelfconcept en genderverschillen
Ook is er een verschil tussen mannen en vrouwen:
Mannen Vrouwen
Neigen meer tot collectieve Neigen meer naar relationele
onderlinge afhankelijkheid. onderlinge afhankelijkheid.
- Ze concentreren zich meer - Ze concentreren zich meer
op hun lidmaatschappen van op hun hechte relaties,
grotere groepen. intimiteit en samenwerking
met een klein aantal.
- Meer geneigd om
persoonlijke onderwerpen te
bespreken en hun emoties te
tonen.
Maar we moeten voorzichtig zijn met die genderverschillen. De
psychologische verschillen tussen mannen en vrouwen binnen een
bepaalde cultuur zijn veel kleiner dan de overeenkomsten. => meer
overeenkomsten dan verschillen dus
1.4 Hoe komen we tot een zelfconcept?
Je zelfbeeld bouw je op doorheen je leven op basis van:
- Introspectie: je kijkt bij jezelf naar binnen
- Zelfperceptie: je kijkt van op afstand naar jezelf
- Sociale vergelijking: je kijkt naar jezelf en vergelijkt je met anderen
1.4.1 Introspectie
Je leert jezelf kennen door bij jezelf naar binnen te kijken
Introspectie= het proces waarbij je bij jezelf naar binnen kijkt om je
gedachten, gevoelens en motieven te onderzoeken.
o Bv. Je denkt na waar je naartoe wilt met je leven, wat je belangrijk
vindt. Je vraagt je af wat je van anderen vindt. Je vraagt je af of wat
je gedaan hebt egoïstisch was.
4
