Samenvatting Module 1: Introductie Sociale Wetgeving
1.1 ALGEMENE ARBEIDSRECHTELIJKE BESCHOUWINGEN
I. HISTORIEK
De huidige regelgeving is het resultaat van maatschappelijke evoluties uit het verleden en historische
ontwikkelingen.
• 19de Eeuw: Laissez faire & Repressief tav werknemers
o Er heerste een laissez faire / laissez passer politiek: de wetgever (=degene die de regels maakt)
was zeer terughoudend om regelgeving uit te vaardigen over arbeidsverhoudingen en liet
werkgevers vrij om arbeidsverhoudingen zelf te regelen.
o Wanneer de regelgever toch optrad, was dit repressief ten aanzien van werknemers.
▪ Voorbeeld 1: Het samenspanningsverbod, waardoor werknemers (WN) het werk niet
mochten neerleggen (stakingsverbod).
▪ Voorbeeld 2: Het werkmansboekje. Elke WN had een boekje. Om van werkgever (WG)
te veranderen, moest men dit boekje overhandigen aan de nieuwe WG. Oude WG’s
moesten dit teruggeven, maar weigerden dit vaak af te geven (waardoor overstappen
onmogelijk was) of schreven er negatieve commentaren in over "lastige" werknemers.
o Ommekeer (als gevolg van de ‘niet-ingrijpen-van-de-regelgever’ politiek): Na de sociale
opstanden van 1886 beloofde Leopold II in te grijpen, wat leidde tot de eerste sociale
wetgeving die tot stand kwam aan het einde van de 19e E.
• 20ste Eeuw: Uitbouw, Grondrechten & Meer Bescherming
o Uitbouw: focus op sociale grondrechten, initieel met aandacht voor vrouwen- en
kinderarbeid.
o De contractvrijheid van partijen werd aan banden gelegd via de Arbeidsovereenkomstenwet
(1900: AO-wet) – die werd later opnieuw aangepast.
▪ De AO-wet beperkte vrijheid om te kiezen met wie en waarover men contracteerde
o Door internationalisering kwam er meer aandacht voor fundamentele grondrechten (bv.
privacy, vrijheid van meningsuiting) binnen de arbeidsrelatie.
▪ = grondrechten die een WN heeft en niet zomaar verliest bij sluiten AO
o Geleidelijke toename van beschermingsmaatregelen (bv. welzijns-, arbeidsduur-
reglementering) opgelegd door de regelgever ter wille van bescherming WN’s.
• 21ste Eeuw: Kluwen, Modernisering? Codificatie?
o Er is een onoverzichtelijk kluwen aan regelgeving ontstaan door de vele ingrepen in 20ste eeuw
→ moeilijker om regelgeving te vatten of goed overzicht te bewaren.
1
, o Er is een sterke vraag naar modernisering : oude wetgeving botst met nieuwe
maatschappelijke en technologische realiteiten.
▪ Vele regels stammen uit de 19e/20ste eeuw, terwijl de maatschappij,
arbeidsomstandigheden en -relaties sterk veranderd zijn (denkend aan technologische
revoluties van afgelopen jaren). → Heeft impact op de manier waarop men werk verricht
en manier waarop arbeidsovereenkomst wordt uitgevoerd.
▪ ➔ Toenemende vraag om regelgeving te gaan moderniseren = afstemmen op de noden
van deze tijd.
o Daarom is er vraag naar codificatie van regelgeving (bundeling van regels die soortgelijke
aspecten of domeinen afdekken tot één tekst).
▪ Geslaagd: Sociaal Strafwetboek. Vroeger stonden strafbepalingen verspreid, nu
gebundeld in één wetboek voor administratieve en strafrechtelijke sancties.
▪ = misdrijven bestraft die verband houden met sociaal recht.
▪ Codificatie van arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht komt moeizaam van de grond
II. TOEPASSINGSGEBIED
A. Ratione Personae (Wie?)
= op welke personen van toepassing = personele toepassingsgebied.
• Particuliere sector (~ Werknemers):
o Particulier= privésector. Vb. bedrijf, kledingwinkel, …
o Juridisch kenmerk: zij sluiten een arbeidsovereenkomst met hun WG. ➔ contractuele
arbeidsrelatie. Werken in ondergeschikt verband.
• ≠ Publieke sector (cf. Ambtenaren):
o Vb. tewerkstellingen in de overheid.
o Juridisch kenmerk: eenzijdige aanstelling (vaste benoeming) door hun WG (= overheid).
▪ De overheid kan op eenzijdige manieren ingrijpen en arbeidsvoorwaarden aanpassen.
Hier komt geen onderhandelen aan te pas.
▪ Veel arbeidsgerechte regels gelden niet voor ambtenaren, ze vallen onder het
ambtenarenrecht.
o Nuance: De grens tussen publieke en privé tewerkstelling vervaagt omdat de overheid steeds
vaker "contractuelen in overheidsdienst" aanwerft (met een arbeidsovereenkomst) in plaats
van te benoemen. = Toenemende trend, want overheid ziet de voordelen om iemand aan te
werven op contractuele basis.
• ≠ Zelfstandigen: Sluiten geen arbeidsovereenkomst, maar een zelfstandige
samenwerkingsovereenkomst met klanten waar zij hun diensten aanbieden <-> ! focus op privésector
• Uitzondering: Verruimd toepassingsgebied voor bepaalde regelgeving: Sommige wetten gelden
ruimer dan enkel voor werknemers:
o "Onder gezag": Regels die gelden voor iedereen die onder gezag is tewerkgesteld (= zowel WN
als ambtenaar – privé en publieke sector).
o Voorbeelden:
▪ Loonbeschermingswet
▪ Arbeidsreglementenwet (WG verplicht om document op te stellen in samenspraak
met WN’s met essentiële aspecten vb. werkroosters) .
▪ Welzijnswet heeft een zeer ruim toepassingsgebied, geldt ook voor mensen die niet
onder de vorm van een AO of aanstelling zijn te werk gesteld (vb. stagiairs en mensen in
beroepsopleiding).
2
, ▪ Sociaal Strafwetboek: Geldt ook voor curatoren van ondernemingen (w aangesteld bij
aanvraag faillissement), misdrijf in kader van sociaal strafwetboek, of ouders die
misdaad zijn begaan (vnl in kader van uitvoering van kinderarbeid) .
B. Ratione Materiae (Wat?)
= materieel toepassingsgebied.
• Individueel arbeidsrecht: Verhouding individuele WN - WG → arbeidsovereenkomstenrecht
• Collectief arbeidsrecht: Verhouding werknemersgroepering(en) – 1 of meer werkgevers(organisaties)
→ CAO-recht
• Arbeidsreglementering: Beschermende regels → welzijnsreglementering
• Sociaal handhavingsrecht: Afdwinging en sanctionering → sociaal strafrecht
C. Ratione Loci (Waar?)
= territoriaal toepassingsgebied. = grondgebied. Waar is het arbeidsrecht van toepassing?
• Regel: WN met tewerkstelling in België (Belgisch recht: sociale zekerheidswet en arbeidswet) –
ongeacht de nationaliteit van de WN.
• ! Grensoverschrijdend karakter: Bij internationale situaties (bv. wonen in BE, aangeworven door FR
bedrijf, met hoofdzetel in NL) bepalen internationale instrumenten zoals de Rome I-Verordening (EU)
welk recht van toepassing is.
o = regelgevende norm die is uitgevaardigd op niveau van de Europese Unie: kijkt welk
arbeidsrecht van toepassing is wanneer iemand een internationale AO sluit.
III. RECHTSBRONNEN
= welke bronnen zijn van belang voor de sociale regelgeving en hoe verhouden die zich tot elkaar.
A. Algemeen: Hiërarchie der normen
• Alle rechtsregels en normen zijn afdwingbaar en moet men naleven.
• Probleem: Er zijn veel regelgevers (Federaal, Gewesten) – wat leidt tot
▪ ➔ tegenstrijdigheden tussen normen (op verschillende niveaus weleens tegenstrijdig
met elkaar)
▪ ➔ normen die afwijken van elkaar (door eenzelfde regelgever uitgevaardigd)
▪ Waardoor normconflicten kunnen ontstaan.
• Oplossing voor normconflict-probleem: Een strikte hiërarchie.
o ➔ Een lagere norm mag een hogere norm niet schenden. Normen die
lager staan moeten hoger liggende normen respecteren.
o Een conflict ontstaat pas als normen over exact hetzelfde
onderwerp handelen en tegenstrijdig zijn.
o bv. KB zegt minimumloon €1000, Wet zegt €2000 -> Wet wint: want is
een hogere norm en gaat over exact hetzelfde onderwerp.
• Hiërarchie der Normen:
1. Internationaal recht met directe werking (bv. EU-verordeningen). Vb. Rome-I-Vordering
2. Grondwet.
3. Wetten (federaal) / Decreten (deelstaten) – Ordonnanties (Brussels Hoofdstedelijk gewest)
➔ = alle normen uitgevaardigd door Wetgevende macht.
4. Uitvoerende normen: Koninklijke Besluiten (KB – federaal) / Ministeriële Besluiten (MB) /
Regeringsbesluiten (deelstaten) ➔ = normen uitgevoerd door Uitvoerende macht.
5. Normen van Provincies & Gemeenten ➔ = normen van plaatselijke overheden: minder
relevant in deze materie.
3
, B. Internationale rechtsbronnen: die ook voor onze nationale, Belgische wetgeving van belang zijn.
• VN (Verenigde naties):
o Bv. ECOSOC-verdrag (economische, sociale en culturele rechten ➔ garandeert oa
stakingsrecht, wat in Belgische wetgeving niet expliciet/ formeel staat → dus daar teruggrijpen
naar internationale instrumenten).
• IAO (Internationale Arbeidsorganisatie): talloze verdragen gesloten en aanbevelingen gedaan.
o bv. nr. 87: inzake vrijheid vakvereniging. – Module 3
• Raad van Europa: (! Is een ander orgaan dan ≠ Europese Raad – bevindt zich in de EU)
o EVRM – Europees Verdrag voor Rechten van de Mens (oa recht op privacy)
▪ Gezag vanuit Europees Hof voor de Rechten van de Mens – dwingende wijze
o (H)ESH – Europees Sociaal Handvest. (= Sociale Grondrechten)
▪ Gecontroleerd door het Europees Comité voor Sociale Rechten – niet bindend
• EU – Europese Unie: Oprichtingsverdragen en richtlijnen
o HGEU – Handvest van de Grondrechten van Europese Unie
o VEU – Verdrag betrekkende de Europese Unie
o VWEU – Verdrag betrekkende de Werking van de Europese Unie
▪ ➔ vrij verkeer van diensten, werknemers en vrijheid van vestiging
o Vele richtlijnen bv. Belgisch discriminatierecht is sterk geïnspireerd door een aantal EU
richtlijnen die zijn omgezet in ons Belgische recht.
➔ Meeste bepalingen van VN-verdragen, IAO verdragen en het ESH➔ hebben geen rechtstreekse werking;
deze moeten worden afgestemd op nationaal recht opdat ze effectief kunnen worden afgedwongen.
➔ Impact van de normen van de EU daarentegen is wel zeer groot. De verordeningen en sommige bepalingen
van het verdrag hebben immers horizontale, rechtstreekse werkingen. De richtlijnen daarentegen hebben tot op
heden slechts verticale, directe werking.
C. Nationale rechtsbronnen
• Grondwet (Gw.): neemt een prominente plaats in – bepalingen ook van belang voor Sociale Wetgeving.
o artt. 10-11: gelijkheidsbeginsel
o Art. 27: vrijheid van vereniging
o Art. 23: sociale grondrechten (? Rechtstreekse afdwingbaarheid → discussie → aannemen dt
dit niet rechtstreeks is, maar in combinatie met een andere bepaling uit de grondwet of ander
regelgevend instrument)
• Wet: instrumenten hoofdzakelijk uitgevaardigd door Federale Wetgevende Macht.
o Rol (invloed) van sociale gesprekspartners (sociaal overleg) bij totstandkoming van wetten
die verband houden met het arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht. Moeten zeg kunnen doen,
maar hun advies moet niet altijd worden gevolgd.
• ? Rechtspraak: vonnissen en arresten die worden uitgesproken door rechters. – kan een rol opnemen
wanneer wetgeving onduidelijk is om die onduidelijkheid weg te werken.
• ? Rechtsleer: of doctrine. = bijdragen geschreven door rechtsgeleerden die het recht beschrijven of
analyseren (= zijn morele waardeoordelen van juristen). Spelen rol als wetgeving onduidelijk of
tegenstrijdig is geformuleerd.
• ! Eigen rechtsvorming.
o Conventioneel recht: Wat WN en WG onderling overeenkomen – speelt ook belangrijke rol.
▪ Als er geen dwingbare regelgeving is, kunnen WG en WN onderling zaken overeenkomen
vb. over werktijden.
o Eigen rechtsvorming van reglementaire aard:
4
1.1 ALGEMENE ARBEIDSRECHTELIJKE BESCHOUWINGEN
I. HISTORIEK
De huidige regelgeving is het resultaat van maatschappelijke evoluties uit het verleden en historische
ontwikkelingen.
• 19de Eeuw: Laissez faire & Repressief tav werknemers
o Er heerste een laissez faire / laissez passer politiek: de wetgever (=degene die de regels maakt)
was zeer terughoudend om regelgeving uit te vaardigen over arbeidsverhoudingen en liet
werkgevers vrij om arbeidsverhoudingen zelf te regelen.
o Wanneer de regelgever toch optrad, was dit repressief ten aanzien van werknemers.
▪ Voorbeeld 1: Het samenspanningsverbod, waardoor werknemers (WN) het werk niet
mochten neerleggen (stakingsverbod).
▪ Voorbeeld 2: Het werkmansboekje. Elke WN had een boekje. Om van werkgever (WG)
te veranderen, moest men dit boekje overhandigen aan de nieuwe WG. Oude WG’s
moesten dit teruggeven, maar weigerden dit vaak af te geven (waardoor overstappen
onmogelijk was) of schreven er negatieve commentaren in over "lastige" werknemers.
o Ommekeer (als gevolg van de ‘niet-ingrijpen-van-de-regelgever’ politiek): Na de sociale
opstanden van 1886 beloofde Leopold II in te grijpen, wat leidde tot de eerste sociale
wetgeving die tot stand kwam aan het einde van de 19e E.
• 20ste Eeuw: Uitbouw, Grondrechten & Meer Bescherming
o Uitbouw: focus op sociale grondrechten, initieel met aandacht voor vrouwen- en
kinderarbeid.
o De contractvrijheid van partijen werd aan banden gelegd via de Arbeidsovereenkomstenwet
(1900: AO-wet) – die werd later opnieuw aangepast.
▪ De AO-wet beperkte vrijheid om te kiezen met wie en waarover men contracteerde
o Door internationalisering kwam er meer aandacht voor fundamentele grondrechten (bv.
privacy, vrijheid van meningsuiting) binnen de arbeidsrelatie.
▪ = grondrechten die een WN heeft en niet zomaar verliest bij sluiten AO
o Geleidelijke toename van beschermingsmaatregelen (bv. welzijns-, arbeidsduur-
reglementering) opgelegd door de regelgever ter wille van bescherming WN’s.
• 21ste Eeuw: Kluwen, Modernisering? Codificatie?
o Er is een onoverzichtelijk kluwen aan regelgeving ontstaan door de vele ingrepen in 20ste eeuw
→ moeilijker om regelgeving te vatten of goed overzicht te bewaren.
1
, o Er is een sterke vraag naar modernisering : oude wetgeving botst met nieuwe
maatschappelijke en technologische realiteiten.
▪ Vele regels stammen uit de 19e/20ste eeuw, terwijl de maatschappij,
arbeidsomstandigheden en -relaties sterk veranderd zijn (denkend aan technologische
revoluties van afgelopen jaren). → Heeft impact op de manier waarop men werk verricht
en manier waarop arbeidsovereenkomst wordt uitgevoerd.
▪ ➔ Toenemende vraag om regelgeving te gaan moderniseren = afstemmen op de noden
van deze tijd.
o Daarom is er vraag naar codificatie van regelgeving (bundeling van regels die soortgelijke
aspecten of domeinen afdekken tot één tekst).
▪ Geslaagd: Sociaal Strafwetboek. Vroeger stonden strafbepalingen verspreid, nu
gebundeld in één wetboek voor administratieve en strafrechtelijke sancties.
▪ = misdrijven bestraft die verband houden met sociaal recht.
▪ Codificatie van arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht komt moeizaam van de grond
II. TOEPASSINGSGEBIED
A. Ratione Personae (Wie?)
= op welke personen van toepassing = personele toepassingsgebied.
• Particuliere sector (~ Werknemers):
o Particulier= privésector. Vb. bedrijf, kledingwinkel, …
o Juridisch kenmerk: zij sluiten een arbeidsovereenkomst met hun WG. ➔ contractuele
arbeidsrelatie. Werken in ondergeschikt verband.
• ≠ Publieke sector (cf. Ambtenaren):
o Vb. tewerkstellingen in de overheid.
o Juridisch kenmerk: eenzijdige aanstelling (vaste benoeming) door hun WG (= overheid).
▪ De overheid kan op eenzijdige manieren ingrijpen en arbeidsvoorwaarden aanpassen.
Hier komt geen onderhandelen aan te pas.
▪ Veel arbeidsgerechte regels gelden niet voor ambtenaren, ze vallen onder het
ambtenarenrecht.
o Nuance: De grens tussen publieke en privé tewerkstelling vervaagt omdat de overheid steeds
vaker "contractuelen in overheidsdienst" aanwerft (met een arbeidsovereenkomst) in plaats
van te benoemen. = Toenemende trend, want overheid ziet de voordelen om iemand aan te
werven op contractuele basis.
• ≠ Zelfstandigen: Sluiten geen arbeidsovereenkomst, maar een zelfstandige
samenwerkingsovereenkomst met klanten waar zij hun diensten aanbieden <-> ! focus op privésector
• Uitzondering: Verruimd toepassingsgebied voor bepaalde regelgeving: Sommige wetten gelden
ruimer dan enkel voor werknemers:
o "Onder gezag": Regels die gelden voor iedereen die onder gezag is tewerkgesteld (= zowel WN
als ambtenaar – privé en publieke sector).
o Voorbeelden:
▪ Loonbeschermingswet
▪ Arbeidsreglementenwet (WG verplicht om document op te stellen in samenspraak
met WN’s met essentiële aspecten vb. werkroosters) .
▪ Welzijnswet heeft een zeer ruim toepassingsgebied, geldt ook voor mensen die niet
onder de vorm van een AO of aanstelling zijn te werk gesteld (vb. stagiairs en mensen in
beroepsopleiding).
2
, ▪ Sociaal Strafwetboek: Geldt ook voor curatoren van ondernemingen (w aangesteld bij
aanvraag faillissement), misdrijf in kader van sociaal strafwetboek, of ouders die
misdaad zijn begaan (vnl in kader van uitvoering van kinderarbeid) .
B. Ratione Materiae (Wat?)
= materieel toepassingsgebied.
• Individueel arbeidsrecht: Verhouding individuele WN - WG → arbeidsovereenkomstenrecht
• Collectief arbeidsrecht: Verhouding werknemersgroepering(en) – 1 of meer werkgevers(organisaties)
→ CAO-recht
• Arbeidsreglementering: Beschermende regels → welzijnsreglementering
• Sociaal handhavingsrecht: Afdwinging en sanctionering → sociaal strafrecht
C. Ratione Loci (Waar?)
= territoriaal toepassingsgebied. = grondgebied. Waar is het arbeidsrecht van toepassing?
• Regel: WN met tewerkstelling in België (Belgisch recht: sociale zekerheidswet en arbeidswet) –
ongeacht de nationaliteit van de WN.
• ! Grensoverschrijdend karakter: Bij internationale situaties (bv. wonen in BE, aangeworven door FR
bedrijf, met hoofdzetel in NL) bepalen internationale instrumenten zoals de Rome I-Verordening (EU)
welk recht van toepassing is.
o = regelgevende norm die is uitgevaardigd op niveau van de Europese Unie: kijkt welk
arbeidsrecht van toepassing is wanneer iemand een internationale AO sluit.
III. RECHTSBRONNEN
= welke bronnen zijn van belang voor de sociale regelgeving en hoe verhouden die zich tot elkaar.
A. Algemeen: Hiërarchie der normen
• Alle rechtsregels en normen zijn afdwingbaar en moet men naleven.
• Probleem: Er zijn veel regelgevers (Federaal, Gewesten) – wat leidt tot
▪ ➔ tegenstrijdigheden tussen normen (op verschillende niveaus weleens tegenstrijdig
met elkaar)
▪ ➔ normen die afwijken van elkaar (door eenzelfde regelgever uitgevaardigd)
▪ Waardoor normconflicten kunnen ontstaan.
• Oplossing voor normconflict-probleem: Een strikte hiërarchie.
o ➔ Een lagere norm mag een hogere norm niet schenden. Normen die
lager staan moeten hoger liggende normen respecteren.
o Een conflict ontstaat pas als normen over exact hetzelfde
onderwerp handelen en tegenstrijdig zijn.
o bv. KB zegt minimumloon €1000, Wet zegt €2000 -> Wet wint: want is
een hogere norm en gaat over exact hetzelfde onderwerp.
• Hiërarchie der Normen:
1. Internationaal recht met directe werking (bv. EU-verordeningen). Vb. Rome-I-Vordering
2. Grondwet.
3. Wetten (federaal) / Decreten (deelstaten) – Ordonnanties (Brussels Hoofdstedelijk gewest)
➔ = alle normen uitgevaardigd door Wetgevende macht.
4. Uitvoerende normen: Koninklijke Besluiten (KB – federaal) / Ministeriële Besluiten (MB) /
Regeringsbesluiten (deelstaten) ➔ = normen uitgevoerd door Uitvoerende macht.
5. Normen van Provincies & Gemeenten ➔ = normen van plaatselijke overheden: minder
relevant in deze materie.
3
, B. Internationale rechtsbronnen: die ook voor onze nationale, Belgische wetgeving van belang zijn.
• VN (Verenigde naties):
o Bv. ECOSOC-verdrag (economische, sociale en culturele rechten ➔ garandeert oa
stakingsrecht, wat in Belgische wetgeving niet expliciet/ formeel staat → dus daar teruggrijpen
naar internationale instrumenten).
• IAO (Internationale Arbeidsorganisatie): talloze verdragen gesloten en aanbevelingen gedaan.
o bv. nr. 87: inzake vrijheid vakvereniging. – Module 3
• Raad van Europa: (! Is een ander orgaan dan ≠ Europese Raad – bevindt zich in de EU)
o EVRM – Europees Verdrag voor Rechten van de Mens (oa recht op privacy)
▪ Gezag vanuit Europees Hof voor de Rechten van de Mens – dwingende wijze
o (H)ESH – Europees Sociaal Handvest. (= Sociale Grondrechten)
▪ Gecontroleerd door het Europees Comité voor Sociale Rechten – niet bindend
• EU – Europese Unie: Oprichtingsverdragen en richtlijnen
o HGEU – Handvest van de Grondrechten van Europese Unie
o VEU – Verdrag betrekkende de Europese Unie
o VWEU – Verdrag betrekkende de Werking van de Europese Unie
▪ ➔ vrij verkeer van diensten, werknemers en vrijheid van vestiging
o Vele richtlijnen bv. Belgisch discriminatierecht is sterk geïnspireerd door een aantal EU
richtlijnen die zijn omgezet in ons Belgische recht.
➔ Meeste bepalingen van VN-verdragen, IAO verdragen en het ESH➔ hebben geen rechtstreekse werking;
deze moeten worden afgestemd op nationaal recht opdat ze effectief kunnen worden afgedwongen.
➔ Impact van de normen van de EU daarentegen is wel zeer groot. De verordeningen en sommige bepalingen
van het verdrag hebben immers horizontale, rechtstreekse werkingen. De richtlijnen daarentegen hebben tot op
heden slechts verticale, directe werking.
C. Nationale rechtsbronnen
• Grondwet (Gw.): neemt een prominente plaats in – bepalingen ook van belang voor Sociale Wetgeving.
o artt. 10-11: gelijkheidsbeginsel
o Art. 27: vrijheid van vereniging
o Art. 23: sociale grondrechten (? Rechtstreekse afdwingbaarheid → discussie → aannemen dt
dit niet rechtstreeks is, maar in combinatie met een andere bepaling uit de grondwet of ander
regelgevend instrument)
• Wet: instrumenten hoofdzakelijk uitgevaardigd door Federale Wetgevende Macht.
o Rol (invloed) van sociale gesprekspartners (sociaal overleg) bij totstandkoming van wetten
die verband houden met het arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht. Moeten zeg kunnen doen,
maar hun advies moet niet altijd worden gevolgd.
• ? Rechtspraak: vonnissen en arresten die worden uitgesproken door rechters. – kan een rol opnemen
wanneer wetgeving onduidelijk is om die onduidelijkheid weg te werken.
• ? Rechtsleer: of doctrine. = bijdragen geschreven door rechtsgeleerden die het recht beschrijven of
analyseren (= zijn morele waardeoordelen van juristen). Spelen rol als wetgeving onduidelijk of
tegenstrijdig is geformuleerd.
• ! Eigen rechtsvorming.
o Conventioneel recht: Wat WN en WG onderling overeenkomen – speelt ook belangrijke rol.
▪ Als er geen dwingbare regelgeving is, kunnen WG en WN onderling zaken overeenkomen
vb. over werktijden.
o Eigen rechtsvorming van reglementaire aard:
4
