Rooms-katholieke godsdienst
Spiritualiteit als de motor van levensbeschouwelijk leren
2.2 Wat betekent het om mens te zijn?
= Een voortdurende zoektocht naar betekenis en begrip, zowel van onszelf als van de wereld om ons
heen. (existentiële vragen)
Om deze zoektocht naar BALANS te begrijpen, kunnen we kijken naar 4 aspecten van mens-zijn:
- Ons lichaam (fysiek), Fysieke verlangens (voedsel)
- Onze emoties (emotioneel), Emotionele verlangens (behoefte aan liefde)
- Ons denken (intellectueel), Intelligente verlangens (nieuwe dingen willen leren)
- Betekenisgeving (spiritueel), Spirituele verlangens (zin om doelgericht leven te leiden)
=> Werken samen en beïnvloeden elkaar. Hoe je deze 4 in balans brengt, bepaald hoe jij
betekenis geeft aan het leven.
Hoe geraken we uit balans?
- Externe invloeden: ouders, vrienden, ...
- Interne invloeden: driften, lusten (natuurlijk en noodzakelijk)
Collectieve antwoorden op gezocht door filosofen, wetenschappers,... = Politieke stromingen,
religies, kunststromingen en wetenschappelijke theorieën.
Het fysieke zijn De kracht van emoties
Ogen, oren, huid,... = toegangspoorten tot de Emoties maken je ervaringen levend , keuzes te
wereld maken en verbinden met anderen
=> Deze prikkels worden door de hersenen Emoties als brug tussen ons innerlijke en de
verwerkt en zo ontstaan ervaringen (objectieve buitenwereld
en subjectieve ervaringen) Emotie = signaal dat vertelt wat we belangrijk
Subjectiviteit: vinden => Fundament: hoe we ons verhouden
= Realiteit voor iedereen anders, daarom is tot anderen
spiritualiteit steeds hoogsteigen persoonlijke
invulling De rol van ethiek binnen emoties en
Levensbeschouwingen
Herontdekking van het lichaam binnen Ethiek = nadenken over wat goed en juist is
Levensbeschouwingen Ethisch complexe dilemma’s = antwoorden in
Christendom: bron van verleiding en zonde Levensbeschouwingen
Boeddhisme: integraal onderdeel van de
spirituele weg (Yoga)
Moderne tijd: wetenschap en rationaliteit,
lichaam = machine
Een nieuwe waardering voor het lichaam
= Het lichaam als poort naar welzijn en
, betekenisgeving, bron van wijsheid en
verbinding met de wereld om ons heen
Het lichaam als evenwaardige poort
= Het lichaam is evenwaardig aan de hersenen,
poort naar betekenis en ervaring en verbinding
Belichaamde cognitie: hoe je ademhaalt,
beweegt of zelfs hoe je je lichaam draagt, heeft
direct invloed op je emoties en hoe je jezelf en
de wereld ervaart.
Cruciale toegangspoort: helpt ons rituelen te
beleven (bidden)
=> passieve ontvanger en actief onderdeel van
hoe we levensbeschouwingen vormgeven
Een uitnodiging om lichaam en geest te
verenigen
= Door bewuster stil te staan bij wat je voelt,
hoe je lichaam reageert op prikkels kun je
nieuwe lagen van betekenis te ontdekken
Ons denken Ons spirtuele zijn
Je denkt na over wat je ziet en ervaart en geeft = Behoefte aan betekenis
daar betekenis aan
=> geen individuele bezigheid, we bouwen Persoonlijke en collectieve
verder op kennis van onze voorouders l/Levenbeschouwing
Persoonlijke levensbeschouwing: jouw kijk
Humanisme: gebruik van kritisch denken en
op leven
redelijkheid (empirische wetenschap)
Collectieve Levensbeschouwing: groter
geheel (vb. Christendom)
Islam: wetenschap belangrijk, islamitische
wetenschappers fundamentele basis voor
moderne wetenschap
2.3 Spiritualiteit
= ontstaat uit de complexe samenwerking tussen zintuigen, emoties en intellect. Het is een vorm van
betekenisgeving, geworteld in ons bewustzijn en onze hersenen
Spiritualiteit: je spiritueel instinct ontwikkelen (drang om zin te geven)
- Spirituele instinct is aangeboren, universeel, drang om zin te geven
- Ook wel de bezieling van de mens, de ziel als de kern van ons mens-zijn
- De manifestatie van spiritualiteit uit zich in ons denken, voelen en handelen (spiraal)
- Het is de zoektocht naar balans, het vinden van evenwicht tussen je fysieke, emotionele,
intellectuele en spirituele verlangens
- Het maakt ons menselijk
Metafoor van de oceaan
, - Golven: veranderlijke, dynamische identiteitskenmerken (individueel-uniek) = veranderen doorheen
heel het leven
- Bodem: diepste overtuigingen/waarden, spirituele instinct/onze kern = universeel
Te maken met ons mensbeeld, godsbeeld, wereldbeeld, zelfbeeld
Niet iedereen heeft toegang tot de bodem
Collectief gedeelte = en-en (we delen het menszijn)
Verbonden zijn met onze spiritualiteit (een spiraal)
Een weg van binnen naar buiten
1. We staan voor een transitie, contrastervaring, keuze
2. We leggen de weg af naar binnen en zoeken onze bodem met onze overtuigingen
3. We maken op basis van deze overtuiging een keuze
4. Met deze keuze keren we terug naar buiten en reageren vanuit de kern op de transitie
5. Herhaal je levenslang
De intensiteit van onze spiritualiteit
1. Hoe meer inzicht we hebben in onze diepliggende overtuigingen, hoe bewuster we hiermee kunnen
omgaan
2. Hoe vaker we de weg naar binnen afleggen, hoe meer we onze spiritualiteit ontwikkelen
= Als we dit proces regelmatig afleggen doen we onze spirituele kern groeien.
2.4 Spiritualiteit en balans in ons leven met inspiratie vanuit de
Levensbeschouwingen
Fysieke balans
= Balans tussen fysieke focus en intellectuele en emotionele aspect
▫ Christendom: lichaam als tempel van de ziel, zorg voor lichaam
▫ Boeddhisme: lichaam middel om verlichting te bereiken
▫ Islam: lichaam gave van God, verantwoordelijk om gezond en in balans te houden
Emotionele balans
= Eerlijk zijn over gevoelens en ze niet onderdrukken
▫ Humanisme: emoties begrijpen en reflecteren op eigen ervaringen
▫ Islam: emoties zoals boosheid beheerst moeten worden
▫ Christendom: vergeving en liefde centraal
Intellectuele balans
= Niet te veel nadruk leggen op prestaties en geen intellectuele ontwikkeling negeren
▫ Islam: belang van kennis vergaren
▫ Humanisme: rationeel en kritisch denken om de wereld beter te begrijpen
▫ Christendom: belang intellectuele groei, maar waarschuwing prestatiegerichtheid
Spirituele balans
= Spirituele balans zoeken met jezelf, andere of met materialistisch wereld. Spiritualiteit kan
gevonden worden in religie, natuur, kunst of persoonlijke reflectie
, ▫ Christendom: zingeving zoeken in gebed en gemeenschap van God
▫ Boeddhisme: meditatie en mindfulness om spirituele balans te bereiken
▫ Islam: 5x per dag bidden om verbinding met Allah te hebben
Balans op sociaal en ecologisch niveau
Sociaal: Te veel sociale verplichtingen leiden tot stress, langdurige isolatie kan een negatieve impact
hebben op de mentale gezondheid
Ecologisch: Bewuste keuzes maken, zoals vaker de trein nemen
▫ Christendom: zorg dragen voor aarde
▫ Boeddhisme: het belang van harmonie tussen mens en natuur
▫ Humanisme: mens verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties en de natuur
▫ Islam: aarde toevertrouwde verantwoordelijkheid van de mens
2.5 Spiritualiteit als basis van Levensbeschouwingen: 3 spilfiguren
Boeddha (Boeddhisme)
Het jonge leven van boeddha
Siddhartha Gautama (boeddha):
- Koninklijke familie, rijkdom
- Hij was niet gelukkig
- Materiële maakt niet gelukkig => Hij werd zwerver (asceet) en zocht een oplossing voor het
leed in de wereld
- Mediteert ibder de Bodhi boom en komt tot inzichten (Wedergeboorte, Karla, Balans door
uitsluiten extremen = Middenweg)
Het wiel van de 4 waarheden
1. Het lijden (Dukkha): het leven is vol lijden en ontevredenheid.
2. De oorzaak van het leiden (Samudaya): het lijden ontstaat door verlangens en gehechtheid
3. Het einde van het lijden (Nirodha): het is mogelijk om het lijden te beëindigen door het
opgeven van verlangen.
4. Het pad naar het einde van het lijden (Magga ): Het Achtvoudige Pad biedt een praktische
gids om lijden te overwinnen en balans te vinden.
=> Achtvoudig Pad:
- Juist inzicht (begrip 4 waarheden)
- Juiste intentie (houding van vriendelijkheid en mededogen)
- Juist spreken (waarheidsgetrouw en respectvol communiceren)
- Juist handelen (bewustzijn en aandacht voor het huidige moment)
- Juist levensonderhoud (beroep uitoefenen dat geen schade veroorzaakt)
- Juiste inspanning (positieve mentale staten stimuleren)
- Juiste aandacht (bewustzijn en aandacht voor het huidige moment)
- Juiste concentratie (diepe meditatie en mentale focus)
De disbalans
Spiritualiteit als de motor van levensbeschouwelijk leren
2.2 Wat betekent het om mens te zijn?
= Een voortdurende zoektocht naar betekenis en begrip, zowel van onszelf als van de wereld om ons
heen. (existentiële vragen)
Om deze zoektocht naar BALANS te begrijpen, kunnen we kijken naar 4 aspecten van mens-zijn:
- Ons lichaam (fysiek), Fysieke verlangens (voedsel)
- Onze emoties (emotioneel), Emotionele verlangens (behoefte aan liefde)
- Ons denken (intellectueel), Intelligente verlangens (nieuwe dingen willen leren)
- Betekenisgeving (spiritueel), Spirituele verlangens (zin om doelgericht leven te leiden)
=> Werken samen en beïnvloeden elkaar. Hoe je deze 4 in balans brengt, bepaald hoe jij
betekenis geeft aan het leven.
Hoe geraken we uit balans?
- Externe invloeden: ouders, vrienden, ...
- Interne invloeden: driften, lusten (natuurlijk en noodzakelijk)
Collectieve antwoorden op gezocht door filosofen, wetenschappers,... = Politieke stromingen,
religies, kunststromingen en wetenschappelijke theorieën.
Het fysieke zijn De kracht van emoties
Ogen, oren, huid,... = toegangspoorten tot de Emoties maken je ervaringen levend , keuzes te
wereld maken en verbinden met anderen
=> Deze prikkels worden door de hersenen Emoties als brug tussen ons innerlijke en de
verwerkt en zo ontstaan ervaringen (objectieve buitenwereld
en subjectieve ervaringen) Emotie = signaal dat vertelt wat we belangrijk
Subjectiviteit: vinden => Fundament: hoe we ons verhouden
= Realiteit voor iedereen anders, daarom is tot anderen
spiritualiteit steeds hoogsteigen persoonlijke
invulling De rol van ethiek binnen emoties en
Levensbeschouwingen
Herontdekking van het lichaam binnen Ethiek = nadenken over wat goed en juist is
Levensbeschouwingen Ethisch complexe dilemma’s = antwoorden in
Christendom: bron van verleiding en zonde Levensbeschouwingen
Boeddhisme: integraal onderdeel van de
spirituele weg (Yoga)
Moderne tijd: wetenschap en rationaliteit,
lichaam = machine
Een nieuwe waardering voor het lichaam
= Het lichaam als poort naar welzijn en
, betekenisgeving, bron van wijsheid en
verbinding met de wereld om ons heen
Het lichaam als evenwaardige poort
= Het lichaam is evenwaardig aan de hersenen,
poort naar betekenis en ervaring en verbinding
Belichaamde cognitie: hoe je ademhaalt,
beweegt of zelfs hoe je je lichaam draagt, heeft
direct invloed op je emoties en hoe je jezelf en
de wereld ervaart.
Cruciale toegangspoort: helpt ons rituelen te
beleven (bidden)
=> passieve ontvanger en actief onderdeel van
hoe we levensbeschouwingen vormgeven
Een uitnodiging om lichaam en geest te
verenigen
= Door bewuster stil te staan bij wat je voelt,
hoe je lichaam reageert op prikkels kun je
nieuwe lagen van betekenis te ontdekken
Ons denken Ons spirtuele zijn
Je denkt na over wat je ziet en ervaart en geeft = Behoefte aan betekenis
daar betekenis aan
=> geen individuele bezigheid, we bouwen Persoonlijke en collectieve
verder op kennis van onze voorouders l/Levenbeschouwing
Persoonlijke levensbeschouwing: jouw kijk
Humanisme: gebruik van kritisch denken en
op leven
redelijkheid (empirische wetenschap)
Collectieve Levensbeschouwing: groter
geheel (vb. Christendom)
Islam: wetenschap belangrijk, islamitische
wetenschappers fundamentele basis voor
moderne wetenschap
2.3 Spiritualiteit
= ontstaat uit de complexe samenwerking tussen zintuigen, emoties en intellect. Het is een vorm van
betekenisgeving, geworteld in ons bewustzijn en onze hersenen
Spiritualiteit: je spiritueel instinct ontwikkelen (drang om zin te geven)
- Spirituele instinct is aangeboren, universeel, drang om zin te geven
- Ook wel de bezieling van de mens, de ziel als de kern van ons mens-zijn
- De manifestatie van spiritualiteit uit zich in ons denken, voelen en handelen (spiraal)
- Het is de zoektocht naar balans, het vinden van evenwicht tussen je fysieke, emotionele,
intellectuele en spirituele verlangens
- Het maakt ons menselijk
Metafoor van de oceaan
, - Golven: veranderlijke, dynamische identiteitskenmerken (individueel-uniek) = veranderen doorheen
heel het leven
- Bodem: diepste overtuigingen/waarden, spirituele instinct/onze kern = universeel
Te maken met ons mensbeeld, godsbeeld, wereldbeeld, zelfbeeld
Niet iedereen heeft toegang tot de bodem
Collectief gedeelte = en-en (we delen het menszijn)
Verbonden zijn met onze spiritualiteit (een spiraal)
Een weg van binnen naar buiten
1. We staan voor een transitie, contrastervaring, keuze
2. We leggen de weg af naar binnen en zoeken onze bodem met onze overtuigingen
3. We maken op basis van deze overtuiging een keuze
4. Met deze keuze keren we terug naar buiten en reageren vanuit de kern op de transitie
5. Herhaal je levenslang
De intensiteit van onze spiritualiteit
1. Hoe meer inzicht we hebben in onze diepliggende overtuigingen, hoe bewuster we hiermee kunnen
omgaan
2. Hoe vaker we de weg naar binnen afleggen, hoe meer we onze spiritualiteit ontwikkelen
= Als we dit proces regelmatig afleggen doen we onze spirituele kern groeien.
2.4 Spiritualiteit en balans in ons leven met inspiratie vanuit de
Levensbeschouwingen
Fysieke balans
= Balans tussen fysieke focus en intellectuele en emotionele aspect
▫ Christendom: lichaam als tempel van de ziel, zorg voor lichaam
▫ Boeddhisme: lichaam middel om verlichting te bereiken
▫ Islam: lichaam gave van God, verantwoordelijk om gezond en in balans te houden
Emotionele balans
= Eerlijk zijn over gevoelens en ze niet onderdrukken
▫ Humanisme: emoties begrijpen en reflecteren op eigen ervaringen
▫ Islam: emoties zoals boosheid beheerst moeten worden
▫ Christendom: vergeving en liefde centraal
Intellectuele balans
= Niet te veel nadruk leggen op prestaties en geen intellectuele ontwikkeling negeren
▫ Islam: belang van kennis vergaren
▫ Humanisme: rationeel en kritisch denken om de wereld beter te begrijpen
▫ Christendom: belang intellectuele groei, maar waarschuwing prestatiegerichtheid
Spirituele balans
= Spirituele balans zoeken met jezelf, andere of met materialistisch wereld. Spiritualiteit kan
gevonden worden in religie, natuur, kunst of persoonlijke reflectie
, ▫ Christendom: zingeving zoeken in gebed en gemeenschap van God
▫ Boeddhisme: meditatie en mindfulness om spirituele balans te bereiken
▫ Islam: 5x per dag bidden om verbinding met Allah te hebben
Balans op sociaal en ecologisch niveau
Sociaal: Te veel sociale verplichtingen leiden tot stress, langdurige isolatie kan een negatieve impact
hebben op de mentale gezondheid
Ecologisch: Bewuste keuzes maken, zoals vaker de trein nemen
▫ Christendom: zorg dragen voor aarde
▫ Boeddhisme: het belang van harmonie tussen mens en natuur
▫ Humanisme: mens verantwoordelijkheid tegenover toekomstige generaties en de natuur
▫ Islam: aarde toevertrouwde verantwoordelijkheid van de mens
2.5 Spiritualiteit als basis van Levensbeschouwingen: 3 spilfiguren
Boeddha (Boeddhisme)
Het jonge leven van boeddha
Siddhartha Gautama (boeddha):
- Koninklijke familie, rijkdom
- Hij was niet gelukkig
- Materiële maakt niet gelukkig => Hij werd zwerver (asceet) en zocht een oplossing voor het
leed in de wereld
- Mediteert ibder de Bodhi boom en komt tot inzichten (Wedergeboorte, Karla, Balans door
uitsluiten extremen = Middenweg)
Het wiel van de 4 waarheden
1. Het lijden (Dukkha): het leven is vol lijden en ontevredenheid.
2. De oorzaak van het leiden (Samudaya): het lijden ontstaat door verlangens en gehechtheid
3. Het einde van het lijden (Nirodha): het is mogelijk om het lijden te beëindigen door het
opgeven van verlangen.
4. Het pad naar het einde van het lijden (Magga ): Het Achtvoudige Pad biedt een praktische
gids om lijden te overwinnen en balans te vinden.
=> Achtvoudig Pad:
- Juist inzicht (begrip 4 waarheden)
- Juiste intentie (houding van vriendelijkheid en mededogen)
- Juist spreken (waarheidsgetrouw en respectvol communiceren)
- Juist handelen (bewustzijn en aandacht voor het huidige moment)
- Juist levensonderhoud (beroep uitoefenen dat geen schade veroorzaakt)
- Juiste inspanning (positieve mentale staten stimuleren)
- Juiste aandacht (bewustzijn en aandacht voor het huidige moment)
- Juiste concentratie (diepe meditatie en mentale focus)
De disbalans
