RECHT & CRIMINOLOGIE
(CONSTITUTIONELE) BASISBEGINSELEN VAN HET STRAF(PROCES)RECHT
STRAFRECHT IS PUBLIEKE RECHT
Het constitutioneel strafrecht is een publiekrecht in de zin van overheidsrecht ≠ het recht in het openbaar.
Het publiek recht staat tegenover het privaat recht.
Publiek Recht Privaat Recht
o Horizontale verhouding (verhouding
o Verticale verhouding (verhouding tussen tussen burgers onderling
de overheid en burgers) o Burgers hebben meer inspraak = niet
o Overheid weegt door (voor het algemeen dwingend
belang) o Recht gaat aanvullend optreden wanneer
= mag burgers in gevangenis steken voor dat het privaat niet genoeg is
het algemeen belang → als er problemen zijn gaat het recht als
→wanneer de persoon anderen schaadt aanvulling optreden
o Dwingend recht omdat het recht wordt Vb. de trap kuisen op je kot
gezien als recht van openbare orde
= je mag er niet van afwijken
CASUSSEN: STRAFRECHT IS PUBLIEK RECHT
1. De kannibaal van Rotenberg: computer deskundige had fascinatie voor kannibalisme en had op
internet iemand ontmoet die niet verder wilde leven: ontstaat van akkoord dat er mag gedood worden
en opgegeten worden
→ maar bij ontdekking wordt dat naar boven gehaald en zegt hij dat slachtoffer er mee eens was
MAAR je kan niet met een privaat beginsel afwijken van die publieke strafrechtelijke beginselen →
fout
2. Sanda dia: vrijwillige doop en toestemming gegeven dat het een zware doop is en werd daarna door
de leden gebruikt als excuus (dwingend recht)
3. Bart de Paus en het proces dat niemand wou:
→ elektronisch belaagd: maar die vrouwelijke slachtoffers wensten geen proces die wilden dat Bart
zijn gedrag stopte en er een bemiddeling was tussen hen en de pauw maar niemand wou een
strafrechtelijk proces
MAAR zij beslissen dat niet, enkel het openbaar ministerie in naam van de maatschappij kan de keuze
maken
= het is dus de overheid die bepaalde of er vervolgt word en welke straffen er kunnen gegeven worden
1
,+ Opkomst dader slachtoffer bemiddeling waarin het slachtoffer meer te zeggen heeft in het proces en
hoe er wordt omgegaan (meer private afhandeling)
Er zijn dan ook twee takken van het publieke strafrecht:
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
• het geheel der rechtsregels waardoor • “het geheel van de procedurele
bepaalde gedragingen strafbaar worden spelregels volgens welke het materieel
gesteld en de straffen die daarop volgen strafrecht wordt toegepast”
• Misdrijven = strafbaarstellingen • Welke rechtscolleges bevoegd?
• Straffen • Hoe bewijzen verzamelen en een misdrijf
• ook: strafrechtelijke bewijzen?
verantwoordelijkheid, beginselen over • Hoe de straf vorderen? Wie vordert de
poging, deelneming, rechtvaardiging, etc. straf?
• Rechtsmiddelen van burgers
• Doelgroep: de burger, hele bevolking • Doelgroep: overheid (politie, parket,
rechters)
• Inhoudelijke “vanzelfsprekendheid”:
essentiële waarden • (constitutionele) “spelregels” om
waarheid te vinden met respect voor de
• Sanctie: straf (constitutionele beginselen
grondrechten/mensenrechten
zoals geen doodstraf)
• Als (!!) sanctie: nietigheid, onrechtmatig
bewijs, onontvankelijke strafvordering
Het verschil is belangrijk om te maken; het materieel strafrecht is gericht naar ons allen en heeft iets van
zelfsprekend wat gaat over het veilig stellen van essentiële waarden
En als je die normen overtreed is en een sanctie
+ Veel aspecten van het materiële strafrecht staat in de constitutie
vb. afschaffing van de doodstraf in de grondwet
Het formele sstrafrecht is gericht op strafrechtelijke actoren, de overheid moet extra regels volgen om
materiele strafrecht te operationaliseren en je moet dus een aantal spelregels volgen om waarheid te
vinden en iemand te doen straffen→ spelregels zijn naar overheid gericht
= niet volgen kan in voordeel zijn van burger (vb op onrechtvaardige manier iemand zijn gsm onderzoeken
kan niet in rechtbank worden gebruikt omdat politie niet zomaar iemand mag afsluiteren)
→ Sanctie strafvordering verjaren als je als overheid niets doet over een zaak
STRAFRECHT MOET LEGAAL ZIJN
Het belang van het legaliteitsbeginsel (of wettigheidsbeginsel): “Geen straf, geen misdrijf, zonder wet” (art
12 en 14)
Straffen moeten bij de wet geregeld zijn → gedrag kan alleen strafbaar zijn als het in de wet voorzien is en
een straf kan enkel ingevoerd worden als een wet dat bepaald → als je dingen doen zonder dat er
wettelijke basis is dan heb je geen een probleem
2
, menselijk
gedrag
afwijkend
gedrag
onwettig
gedrag
strafbaar
gedrag
1. we vertonen allemaal gedrag: het principe is dat we vrij zijn en we mogen het menselijk
gedrag vertonen dat we willen
vb. als iemand nu uit te les vertrekt kan je niets doen
2. Het deel van menselijk gedrag kan als afwijkend worden gezien maar is daardoor nog niet
strafbaar
3. Onwettig gedrag is gedrag dat tegen bepaalde gedragsregels in de wet ingaat
Vb. contract met huisbaas en je betaald je huur voor een maand niet en volgens de wet
moet dat wel elke maand doen (maar nog altijd geen strafbaar gedrag) als je blijft
weigeren dan ga je naar vrede rechter
4. Als je onwettig gedrag ook nog eens een strafwetregel overtreed (moet gaan over een wet
dat ook in het strafwetboek staat
Het zelfde onderscheid kunnen we maken met normen en strafrecht:
"straf" - Gedragsregels zijn regels die bepalen hoe je u
rechts- hoort te gedragen (sociale normen) die zijn
aangeleerd
regels
- Rechtsregels zijn gedragsregels opgelegd door
het recht
rechtsregels vb. als iemand een kamer verhuurt
moet je daarvoor betalen
Strafrechtsregels wanneer die rechtsregels in het
gedragsregels strafrecht is opgenomen
= Strafrecht gaat maar een beperkt deel van het menselijk gedrag gaat strafbaar stellen → we zijn vrije
mensen en kunnen eigen gedrag stellen
De relatie tussen de sociale normen/regels en de strafrechtsnormen/regels:
❖ Een rechtsnorm is niet altijd een sociale norm
3
, ❖ Een sociale norm is niet altijd een rechtsnorm
❖ Een rechtsnorm is niet altijd een strafrechtsnorm
❖ Een stafrechtsnorm is niet altijd constitutioneel
❖ Kenmerkend aan een strafrechtsnorm is dat de overtreding van de rechtsnorm aanleiding
geeft tot een negatieve reactie (= STRAF)
= het strafrecht is dus normhandhaving recht die essentiële normen gaat beschermen door het strafrecht
(vb. fysieke integriteit en bezit)
MAAR het strafrecht gaat bij overtreding nooit werken met expliciet die norm te zeggen ( in het
strafrecht vinden we niet ‘je mag niet doden’
→ het strafrecht gaan nauwkeurig het gedrag dat
strafbaar is omschrijven
DEFENITIE VAN MISDRIJF:
Een gedrag of verzuim waar de wet een straf voor voorziet
wet
= dit is van belang zodat je als burger beschermt bent
tegen de willekeur van de overheid (Nullum crimen, nulla
poena, sine lege = legaliteisbeginsel)
gedrag straf
Vb. waneer je iets neemt kan het gezien worden als stelen
maar volgens de wet moet je iets bedrieglijk wegnemen misdrijf
(dilemma mat joyriding)
ART 461 in strafwetboek:
Delict omschrijving: Hij die een zaak die hem niet
toebehoort, bedrieglijk wegneemt, is schuldig aan
diefstal.
Straf: Diefstallen worden gestraft met gevangenisstraf van een maand tot vijf jaar en met een geldboete
van 26 euro tot 500 euro.
BELANGRIJKE GEVOLGEN VAN LEGALITEITS BEGINSEL
1. Niet retro-activiteit van de strafwet:
Een strafwet geldt altijd voor in de toekomst en niet het verleden, er is dus geen terugwerkende kracht
= een burger wordt geacht de wet te kennen wanneer het gepubliceerd wordt dus het kan niet in
terugwerkende gang inwerken
2. Wetgevende macht beslist
Het is de wet die bepaald wat voor gedrag strafbaar is, de wet wordt bepaald door de wetgevende macht
(wetgever) → deze zijn de parlementen: zitten vol volksvertegenwoordigers (idee is dat wij bepalen welk
gedrag strafbaar is en welke straf daaruit moet volgen)
→ Wij gaan als burgers zelf bepalen wat ons strafwet is
→ Enkel de wetgevende macht en niet de uitvoerende macht (ministers en regeringen) = hebben wel
initiatief recht (wetsontwerp)
4
(CONSTITUTIONELE) BASISBEGINSELEN VAN HET STRAF(PROCES)RECHT
STRAFRECHT IS PUBLIEKE RECHT
Het constitutioneel strafrecht is een publiekrecht in de zin van overheidsrecht ≠ het recht in het openbaar.
Het publiek recht staat tegenover het privaat recht.
Publiek Recht Privaat Recht
o Horizontale verhouding (verhouding
o Verticale verhouding (verhouding tussen tussen burgers onderling
de overheid en burgers) o Burgers hebben meer inspraak = niet
o Overheid weegt door (voor het algemeen dwingend
belang) o Recht gaat aanvullend optreden wanneer
= mag burgers in gevangenis steken voor dat het privaat niet genoeg is
het algemeen belang → als er problemen zijn gaat het recht als
→wanneer de persoon anderen schaadt aanvulling optreden
o Dwingend recht omdat het recht wordt Vb. de trap kuisen op je kot
gezien als recht van openbare orde
= je mag er niet van afwijken
CASUSSEN: STRAFRECHT IS PUBLIEK RECHT
1. De kannibaal van Rotenberg: computer deskundige had fascinatie voor kannibalisme en had op
internet iemand ontmoet die niet verder wilde leven: ontstaat van akkoord dat er mag gedood worden
en opgegeten worden
→ maar bij ontdekking wordt dat naar boven gehaald en zegt hij dat slachtoffer er mee eens was
MAAR je kan niet met een privaat beginsel afwijken van die publieke strafrechtelijke beginselen →
fout
2. Sanda dia: vrijwillige doop en toestemming gegeven dat het een zware doop is en werd daarna door
de leden gebruikt als excuus (dwingend recht)
3. Bart de Paus en het proces dat niemand wou:
→ elektronisch belaagd: maar die vrouwelijke slachtoffers wensten geen proces die wilden dat Bart
zijn gedrag stopte en er een bemiddeling was tussen hen en de pauw maar niemand wou een
strafrechtelijk proces
MAAR zij beslissen dat niet, enkel het openbaar ministerie in naam van de maatschappij kan de keuze
maken
= het is dus de overheid die bepaalde of er vervolgt word en welke straffen er kunnen gegeven worden
1
,+ Opkomst dader slachtoffer bemiddeling waarin het slachtoffer meer te zeggen heeft in het proces en
hoe er wordt omgegaan (meer private afhandeling)
Er zijn dan ook twee takken van het publieke strafrecht:
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
• het geheel der rechtsregels waardoor • “het geheel van de procedurele
bepaalde gedragingen strafbaar worden spelregels volgens welke het materieel
gesteld en de straffen die daarop volgen strafrecht wordt toegepast”
• Misdrijven = strafbaarstellingen • Welke rechtscolleges bevoegd?
• Straffen • Hoe bewijzen verzamelen en een misdrijf
• ook: strafrechtelijke bewijzen?
verantwoordelijkheid, beginselen over • Hoe de straf vorderen? Wie vordert de
poging, deelneming, rechtvaardiging, etc. straf?
• Rechtsmiddelen van burgers
• Doelgroep: de burger, hele bevolking • Doelgroep: overheid (politie, parket,
rechters)
• Inhoudelijke “vanzelfsprekendheid”:
essentiële waarden • (constitutionele) “spelregels” om
waarheid te vinden met respect voor de
• Sanctie: straf (constitutionele beginselen
grondrechten/mensenrechten
zoals geen doodstraf)
• Als (!!) sanctie: nietigheid, onrechtmatig
bewijs, onontvankelijke strafvordering
Het verschil is belangrijk om te maken; het materieel strafrecht is gericht naar ons allen en heeft iets van
zelfsprekend wat gaat over het veilig stellen van essentiële waarden
En als je die normen overtreed is en een sanctie
+ Veel aspecten van het materiële strafrecht staat in de constitutie
vb. afschaffing van de doodstraf in de grondwet
Het formele sstrafrecht is gericht op strafrechtelijke actoren, de overheid moet extra regels volgen om
materiele strafrecht te operationaliseren en je moet dus een aantal spelregels volgen om waarheid te
vinden en iemand te doen straffen→ spelregels zijn naar overheid gericht
= niet volgen kan in voordeel zijn van burger (vb op onrechtvaardige manier iemand zijn gsm onderzoeken
kan niet in rechtbank worden gebruikt omdat politie niet zomaar iemand mag afsluiteren)
→ Sanctie strafvordering verjaren als je als overheid niets doet over een zaak
STRAFRECHT MOET LEGAAL ZIJN
Het belang van het legaliteitsbeginsel (of wettigheidsbeginsel): “Geen straf, geen misdrijf, zonder wet” (art
12 en 14)
Straffen moeten bij de wet geregeld zijn → gedrag kan alleen strafbaar zijn als het in de wet voorzien is en
een straf kan enkel ingevoerd worden als een wet dat bepaald → als je dingen doen zonder dat er
wettelijke basis is dan heb je geen een probleem
2
, menselijk
gedrag
afwijkend
gedrag
onwettig
gedrag
strafbaar
gedrag
1. we vertonen allemaal gedrag: het principe is dat we vrij zijn en we mogen het menselijk
gedrag vertonen dat we willen
vb. als iemand nu uit te les vertrekt kan je niets doen
2. Het deel van menselijk gedrag kan als afwijkend worden gezien maar is daardoor nog niet
strafbaar
3. Onwettig gedrag is gedrag dat tegen bepaalde gedragsregels in de wet ingaat
Vb. contract met huisbaas en je betaald je huur voor een maand niet en volgens de wet
moet dat wel elke maand doen (maar nog altijd geen strafbaar gedrag) als je blijft
weigeren dan ga je naar vrede rechter
4. Als je onwettig gedrag ook nog eens een strafwetregel overtreed (moet gaan over een wet
dat ook in het strafwetboek staat
Het zelfde onderscheid kunnen we maken met normen en strafrecht:
"straf" - Gedragsregels zijn regels die bepalen hoe je u
rechts- hoort te gedragen (sociale normen) die zijn
aangeleerd
regels
- Rechtsregels zijn gedragsregels opgelegd door
het recht
rechtsregels vb. als iemand een kamer verhuurt
moet je daarvoor betalen
Strafrechtsregels wanneer die rechtsregels in het
gedragsregels strafrecht is opgenomen
= Strafrecht gaat maar een beperkt deel van het menselijk gedrag gaat strafbaar stellen → we zijn vrije
mensen en kunnen eigen gedrag stellen
De relatie tussen de sociale normen/regels en de strafrechtsnormen/regels:
❖ Een rechtsnorm is niet altijd een sociale norm
3
, ❖ Een sociale norm is niet altijd een rechtsnorm
❖ Een rechtsnorm is niet altijd een strafrechtsnorm
❖ Een stafrechtsnorm is niet altijd constitutioneel
❖ Kenmerkend aan een strafrechtsnorm is dat de overtreding van de rechtsnorm aanleiding
geeft tot een negatieve reactie (= STRAF)
= het strafrecht is dus normhandhaving recht die essentiële normen gaat beschermen door het strafrecht
(vb. fysieke integriteit en bezit)
MAAR het strafrecht gaat bij overtreding nooit werken met expliciet die norm te zeggen ( in het
strafrecht vinden we niet ‘je mag niet doden’
→ het strafrecht gaan nauwkeurig het gedrag dat
strafbaar is omschrijven
DEFENITIE VAN MISDRIJF:
Een gedrag of verzuim waar de wet een straf voor voorziet
wet
= dit is van belang zodat je als burger beschermt bent
tegen de willekeur van de overheid (Nullum crimen, nulla
poena, sine lege = legaliteisbeginsel)
gedrag straf
Vb. waneer je iets neemt kan het gezien worden als stelen
maar volgens de wet moet je iets bedrieglijk wegnemen misdrijf
(dilemma mat joyriding)
ART 461 in strafwetboek:
Delict omschrijving: Hij die een zaak die hem niet
toebehoort, bedrieglijk wegneemt, is schuldig aan
diefstal.
Straf: Diefstallen worden gestraft met gevangenisstraf van een maand tot vijf jaar en met een geldboete
van 26 euro tot 500 euro.
BELANGRIJKE GEVOLGEN VAN LEGALITEITS BEGINSEL
1. Niet retro-activiteit van de strafwet:
Een strafwet geldt altijd voor in de toekomst en niet het verleden, er is dus geen terugwerkende kracht
= een burger wordt geacht de wet te kennen wanneer het gepubliceerd wordt dus het kan niet in
terugwerkende gang inwerken
2. Wetgevende macht beslist
Het is de wet die bepaald wat voor gedrag strafbaar is, de wet wordt bepaald door de wetgevende macht
(wetgever) → deze zijn de parlementen: zitten vol volksvertegenwoordigers (idee is dat wij bepalen welk
gedrag strafbaar is en welke straf daaruit moet volgen)
→ Wij gaan als burgers zelf bepalen wat ons strafwet is
→ Enkel de wetgevende macht en niet de uitvoerende macht (ministers en regeringen) = hebben wel
initiatief recht (wetsontwerp)
4
