PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
1
,Inhoudsopgave
KLASSIEKE THEORTEISCHE ORIËNTATIES............................................................................... 7
H1: INLEIDING TOT PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN ............................................................. 8
OVERZICHT ................................................................................................................................. 8
Wat is persoonlijkheid? .............................................................................................................. 9
Wat is een theorie? .................................................................................................................... 9
Waarom bestaan er meerdere theorieën? ............................................................................... 11
Wat maakt een theorie zinvol: criteria voor het evalueren/beoordelen van een theorie .......... 11
Dimensies voor een ‘concept’ over de mensheid.................................................................... 12
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën............................................................................. 12
Niet-Westerse benaderingen ................................................................................................... 13
H2: FREUD..................................................................................................................................... 15
Freud: wetenschappelijke basis voor onderdrukking ................................................................. 15
van herinneringen uit de kindertijd? ............................................................................................ 15
OVERZICHT ............................................................................................................................... 16
PSYCHODYNAMISCHE THEORIEËN ...................................................................................... 16
Overzicht psychoanalytische theorie ....................................................................................... 16
Biografie van Freud ................................................................................................................. 17
Freud’s model van de geest .................................................................................................... 18
Niveaus van het mentale leven ............................................................................................... 18
Niveaus van bewustzijn ........................................................................................................... 18
Freud’s onbewuste niveau ...................................................................................................... 19
Structuren van de geest .......................................................................................................... 19
Metafoor van de kranen........................................................................................................... 20
Fundamentele assumptie ........................................................................................................ 20
Dynamische krachten van persoonlijkheid .............................................................................. 20
2
, Driften of drijfveren .................................................................................................................. 21
Angsten .................................................................................................................................... 21
Verdedigingsmechanismen ..................................................................................................... 22
Repressie ............................................................................................................................. 23
Reactie formatie ................................................................................................................... 23
Verplaatsing ......................................................................................................................... 23
Fixatie ................................................................................................................................... 24
Regressie ............................................................................................................................. 24
Projectie ............................................................................................................................... 24
Introjectie .............................................................................................................................. 24
Sublimatie............................................................................................................................. 25
Ontwikkelingsstadia ................................................................................................................. 25
Infantiele periode (Geboorte - 5 jaar)................................................................................... 25
Latentie periode (5 jaar - puberteit) ..................................................................................... 27
Genitale periode (puberteit – volwassenheid) ..................................................................... 27
Maturiteit............................................................................................................................... 27
Toepassingen van de psychoanalytische theorie .................................................................... 28
Onderzoek ............................................................................................................................... 29
Neuropsychoanalyse / Onderzoek over onbewuste mentale verwerking ........................... 30
Onderzoek over plezier en het id/inhibitie en het Ego; impulscontrole en riskant gedrag .. 30
Onderzoek over gemotiveerd denken en redeneren ........................................................... 31
Onderzoek over verdedigingsmechanismen ....................................................................... 32
Onderzoek over dromen ...................................................................................................... 32
Invloed Freud ........................................................................................................................... 33
Kritiek op Freud/Evaluatie theorie ........................................................................................... 33
Freud’s opvatting over de mensheid ....................................................................................... 34
H3: HORNEY ................................................................................................................................. 35
OVERZICHT ............................................................................................................................... 35
3
, INLEIDING PSYCHOANALYTISCHE SOCIALE THEORIE ....................................................... 35
BIOGRAFIE HORNEY ................................................................................................................ 36
PSYCHOANALYTISCHE SOCIALE THEORIE .......................................................................... 36
FUNDAMENTELE VIJANDIGHEID EN FUNDAMENTELE ANGST .......................................... 37
COMPULSIEVE DRIJVEREN = DWANG .................................................................................. 37
Compulsieve drijfveren 10 neurotische behoeften .................................................................. 38
Compulsieve drijfveren 3 categorieën ..................................................................................... 38
Verdediging tegen angst .......................................................................................................... 39
Normale verdediging ............................................................................................................ 39
Neurotische verdediging ...................................................................................................... 39
INTRAPSYCHISCHE CONFLICTEN.......................................................................................... 40
Het geïdealiseerde zelfbeeld ................................................................................................... 40
Zelfhaat .................................................................................................................................... 40
PSYCHOTHERAPIE ................................................................................................................... 40
VROUWLIJKE PSYCHOLOGIE ................................................................................................. 41
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 41
Onderzoek: operationalisatie neurotische verdediging ........................................................... 41
Onderzoek: echte en ideale (niet authentieke) zelf ................................................................. 42
Onderzoek: Neuroticisme ........................................................................................................ 42
KRITIEK ...................................................................................................................................... 43
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 43
H4: ROGERS ................................................................................................................................. 44
OVERZICHT ............................................................................................................................... 44
OVERZICHT ‘PERSON-CENTERED THEORY’ ........................................................................ 44
BIOGRAFIE................................................................................................................................. 45
4
, PERSOONGEORIËNTEERDE THEORIE ................................................................................. 45
PSYCHOTHERAPIE ................................................................................................................... 47
DE PERSOON VAN MORGEN .................................................................................................. 48
WETENSCHAPSFILOSOFIE ..................................................................................................... 48
STUDIE ....................................................................................................................................... 49
De Chicago studies ................................................................................................................. 49
Hypotheses: ......................................................................................................................... 49
Methode ............................................................................................................................... 49
Resultaten ............................................................................................................................ 49
Samenvatting van de resultaten .......................................................................................... 50
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 50
EVOLUTIE ROGERS.................................................................................................................. 51
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 51
H5: ALLPORT ................................................................................................................................ 52
OVERZICHT ............................................................................................................................... 52
OVERZICHT VAN DE PSYCHOLOGIE VAN HET INDIVIDU .................................................... 52
BIOGRAFIE VAN ALLPORT ....................................................................................................... 53
ALLPORT ZIJN BENADERINGEN VAN EEN THEORIE VOOR DE PERSOONLIJKHEID ...... 53
STRUCTUUR VAN PERSOONLIJKHEID .................................................................................. 54
MOTIVATIE ................................................................................................................................. 56
STUDIE VAN HET INDIVIDU ..................................................................................................... 57
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 58
EVOLUTIE ALLPORT ................................................................................................................. 59
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 60
5
,H6: MCCRAE EN COSTA ............................................................................................................. 60
OVERZICHT ............................................................................................................................... 60
OVERZICHT FACTOR EN TRAIT THEORIEËN ........................................................................ 60
CATTELL EN ZIJN TRAIT THEORIE ......................................................................................... 61
ESSENTIE FACTOR ANALYSE ................................................................................................. 62
DE BIG FIVE / VIJF FACTOR MODEL: TAXONOMIE OF THEORIE? ...................................... 63
BIOGRAFIEËN VAN ROBERT R MCCRAE EN PAUL T COSTA, JR ....................................... 63
OPZOEK NAAR DE BIG FIVE .................................................................................................... 64
BESCHRIJVEN VAN DE VIJF FACTOREN ............................................................................... 64
EVOLUTIE VAN DE VIJF FACTOREN THEORIE ...................................................................... 64
FUNDAMENTELE AXIOMA’S/STELLINGEN VAN DE VIJF FACTOREN THEORIE ................ 65
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 66
cultuur en persoonlijkheid ........................................................................................................ 66
onze digitale voetafdruk........................................................................................................... 67
persoonlijkheid meten met AI .................................................................................................. 67
EVOLUTIE TRAIT EN FACTOR THEORIEËN ........................................................................... 67
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 67
H7: EYSENCK ............................................................................................................................... 68
OVERZICHT ............................................................................................................................... 68
OVERZICHT BIOLOGISCH GEBASEERDE TREKTHEORIE ................................................... 68
BIOGRAFIE VAN EYSENCK ...................................................................................................... 69
EYSENCK ZIJN FACTOR THEORIE ......................................................................................... 69
PERSOONLIJKHEIDSDIMENSIES ............................................................................................ 70
METEN VAN PERSOONLIJKHEID ............................................................................................ 71
6
, BIOLOGISCHE BASIS VAN PERSOONLIJKHEID .................................................................... 72
PERSOONLIJKHEID ALS VOORSPELLER .............................................................................. 72
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 73
EVOLUATIE BIOLOGISCHE GEBASEERDE THEORIE EYSENCK ........................................ 73
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 74
H8: WALTER MISCHEL................................................................................................................. 74
OVERZICHT ............................................................................................................................... 74
INLEIDING TOT MISCHEL ZIJN PERSOONLIJKHEIDTHEORIE ............................................. 74
BIOGRAFIE................................................................................................................................. 75
ACHTERGROND COGNITIEF-AFFECTIEVE PERSOONLIJKHEIDSSYTEEM ....................... 75
ACHTERGROND COGNITIEF-AFFECTIEVE PERSOONLIJKHEIDSSYTEEM (CAPS) ......... 76
ONDERZOEK M.B.T. THEORIE MISCHEL................................................................................ 77
EVOLUATIE COGNITIEVE SOCIALE LEERTHEORIE (MISCHEL) .......................................... 77
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 77
KLASSIEKE THEORTEISCHE ORIËNTATIES
Psychodynamische theorieën = Een benadering die stelt dat gedrag voortkomt uit
onbewuste krachten, innerlijke conflicten en ervaringen uit de vroege kindertijd. (Freud &
Horney)
Humanistische/existentiële theorieën = Een stroming die de nadruk legt op de vrije wil,
persoonlijke groei, zelfactualisatie en de zoektocht naar zinvolheid in het menselijk
bestaan. (Rogers)
- “positieve psychologie”
7
, Dispositionele theorieën = Een perspectief dat zich richt op stabiele
persoonlijkheidstrekken (disposities) die het gedrag van een individu over verschillende
situaties en tijd heen bepalen. (Allport, McCrae & Costa)
Biologische theorieën = Een benadering die gedrag en persoonlijkheid verklaart vanuit
fysieke processen, zoals genetica, hersenstructuren en neurotransmitters. (Eysenck)
Leer- en cognitieve theorieën = Een combinatie van theorieën die onderzoekt hoe gedrag
wordt gevormd door de omgeving (conditionering) en hoe mentale processen zoals
geheugen, aandacht en interpretatie onze acties beïnvloeden. (Mischel)
!Enkel personen die we In de les behandelen zijn leerstof!
H1: INLEIDING TOT PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN
OVERZICHT
Wat is persoonlijkheid?
Wat is een theorie?
Waarom bestaan er meerdere theorieën?
Wat maakt een theorie zinvol?
Dimensies voor een concept over de ‘mensheid’ (cf. humanity)
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën
8
, Niet-Westerse benaderingen van persoonlijkheid
Wat is persoonlijkheid?
Woord komt van “persona”
- Latijns voor “masker” oorspronkelijk gebruikt door acteurs in het klassieke theater
om een specifiek personage uit te beelden
Definitie persoonlijkheid:
Een patroon van relatief permanente karaktertrekken (traits) en unieke kenmerken
die zowel voor consistentie als individualiteit zorgen in het gedrag van een
persoon.
- Traits (trekken)
Consistentie over tijd
Individuele verschillen in gedrag
Stabiliteit over situaties
- Kenmerken
Unieke kwaliteiten (bv. temperament, intelligentie)
Wat is een theorie?
Definitie theorie:
Een set van gerelateerde veronderstellingen die wetenschappers toelaten om op
basis van logisch deductief redeneren testbare hypotheses te formuleren
Theorie is verwant met, maar verschillend van
- Speculatie (= Een theoretische gok / bewering die (nog) niet is onderbouwd door
empirisch bewijs / systematische observatie.)
9
, Theorie moet verbonden worden aan empirische data en wetenschap
Theorie is meer dan zomaar speculeren
Speculatie is de "vrije denkoefening". Een theorie is pas een theorie als deze
gedisciplineerd is door empirische data. Waar een speculatie mag zweven,
moet een theorie met beide voeten in de wetenschappelijke werkelijkheid
staan.
- Hypothese (= Een enkelvoudige, toetsbare voorspelling die direct voortvloeit uit een
theorie en aangeeft wat het resultaat van een specifiek onderzoek zal zijn.)
Specifiek vermoeden dat kan getest worden aan de hand van een
wetenschappelijke methode
Theorie is algemener dan hypothese
Een theorie is de "moeder" (algemeen); zij baart vele "kinderen" (specifieke
hypotheses). Een theorie verklaart bijvoorbeeld waarom mensen vergeten,
terwijl een hypothese voorspelt dat groep A minder onthoudt dan groep B na
drie nachten slecht slapen.
- Taxonomie (= Een ordeningssysteem dat objecten of begrippen categoriseert, zonder
dat daar direct een verklaring voor het 'waarom' aan verbonden is.)
Classificatie volgens natuurlijke relaties
Genereren niet noodzaeklijk hypotheses
taxonomie is louter beschrijvend. Het deelt de wereld in (zoals de biologie
planten indeelt in soorten). Het genereert niet noodzakelijk hypotheses omdat
het niet probeert te verklaren hoe iets werkt. Een theorie daarentegen
is dynamisch: zij wil de oorzaak-gevolgrelaties blootleggen.
10
1
,Inhoudsopgave
KLASSIEKE THEORTEISCHE ORIËNTATIES............................................................................... 7
H1: INLEIDING TOT PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN ............................................................. 8
OVERZICHT ................................................................................................................................. 8
Wat is persoonlijkheid? .............................................................................................................. 9
Wat is een theorie? .................................................................................................................... 9
Waarom bestaan er meerdere theorieën? ............................................................................... 11
Wat maakt een theorie zinvol: criteria voor het evalueren/beoordelen van een theorie .......... 11
Dimensies voor een ‘concept’ over de mensheid.................................................................... 12
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën............................................................................. 12
Niet-Westerse benaderingen ................................................................................................... 13
H2: FREUD..................................................................................................................................... 15
Freud: wetenschappelijke basis voor onderdrukking ................................................................. 15
van herinneringen uit de kindertijd? ............................................................................................ 15
OVERZICHT ............................................................................................................................... 16
PSYCHODYNAMISCHE THEORIEËN ...................................................................................... 16
Overzicht psychoanalytische theorie ....................................................................................... 16
Biografie van Freud ................................................................................................................. 17
Freud’s model van de geest .................................................................................................... 18
Niveaus van het mentale leven ............................................................................................... 18
Niveaus van bewustzijn ........................................................................................................... 18
Freud’s onbewuste niveau ...................................................................................................... 19
Structuren van de geest .......................................................................................................... 19
Metafoor van de kranen........................................................................................................... 20
Fundamentele assumptie ........................................................................................................ 20
Dynamische krachten van persoonlijkheid .............................................................................. 20
2
, Driften of drijfveren .................................................................................................................. 21
Angsten .................................................................................................................................... 21
Verdedigingsmechanismen ..................................................................................................... 22
Repressie ............................................................................................................................. 23
Reactie formatie ................................................................................................................... 23
Verplaatsing ......................................................................................................................... 23
Fixatie ................................................................................................................................... 24
Regressie ............................................................................................................................. 24
Projectie ............................................................................................................................... 24
Introjectie .............................................................................................................................. 24
Sublimatie............................................................................................................................. 25
Ontwikkelingsstadia ................................................................................................................. 25
Infantiele periode (Geboorte - 5 jaar)................................................................................... 25
Latentie periode (5 jaar - puberteit) ..................................................................................... 27
Genitale periode (puberteit – volwassenheid) ..................................................................... 27
Maturiteit............................................................................................................................... 27
Toepassingen van de psychoanalytische theorie .................................................................... 28
Onderzoek ............................................................................................................................... 29
Neuropsychoanalyse / Onderzoek over onbewuste mentale verwerking ........................... 30
Onderzoek over plezier en het id/inhibitie en het Ego; impulscontrole en riskant gedrag .. 30
Onderzoek over gemotiveerd denken en redeneren ........................................................... 31
Onderzoek over verdedigingsmechanismen ....................................................................... 32
Onderzoek over dromen ...................................................................................................... 32
Invloed Freud ........................................................................................................................... 33
Kritiek op Freud/Evaluatie theorie ........................................................................................... 33
Freud’s opvatting over de mensheid ....................................................................................... 34
H3: HORNEY ................................................................................................................................. 35
OVERZICHT ............................................................................................................................... 35
3
, INLEIDING PSYCHOANALYTISCHE SOCIALE THEORIE ....................................................... 35
BIOGRAFIE HORNEY ................................................................................................................ 36
PSYCHOANALYTISCHE SOCIALE THEORIE .......................................................................... 36
FUNDAMENTELE VIJANDIGHEID EN FUNDAMENTELE ANGST .......................................... 37
COMPULSIEVE DRIJVEREN = DWANG .................................................................................. 37
Compulsieve drijfveren 10 neurotische behoeften .................................................................. 38
Compulsieve drijfveren 3 categorieën ..................................................................................... 38
Verdediging tegen angst .......................................................................................................... 39
Normale verdediging ............................................................................................................ 39
Neurotische verdediging ...................................................................................................... 39
INTRAPSYCHISCHE CONFLICTEN.......................................................................................... 40
Het geïdealiseerde zelfbeeld ................................................................................................... 40
Zelfhaat .................................................................................................................................... 40
PSYCHOTHERAPIE ................................................................................................................... 40
VROUWLIJKE PSYCHOLOGIE ................................................................................................. 41
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 41
Onderzoek: operationalisatie neurotische verdediging ........................................................... 41
Onderzoek: echte en ideale (niet authentieke) zelf ................................................................. 42
Onderzoek: Neuroticisme ........................................................................................................ 42
KRITIEK ...................................................................................................................................... 43
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 43
H4: ROGERS ................................................................................................................................. 44
OVERZICHT ............................................................................................................................... 44
OVERZICHT ‘PERSON-CENTERED THEORY’ ........................................................................ 44
BIOGRAFIE................................................................................................................................. 45
4
, PERSOONGEORIËNTEERDE THEORIE ................................................................................. 45
PSYCHOTHERAPIE ................................................................................................................... 47
DE PERSOON VAN MORGEN .................................................................................................. 48
WETENSCHAPSFILOSOFIE ..................................................................................................... 48
STUDIE ....................................................................................................................................... 49
De Chicago studies ................................................................................................................. 49
Hypotheses: ......................................................................................................................... 49
Methode ............................................................................................................................... 49
Resultaten ............................................................................................................................ 49
Samenvatting van de resultaten .......................................................................................... 50
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 50
EVOLUTIE ROGERS.................................................................................................................. 51
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 51
H5: ALLPORT ................................................................................................................................ 52
OVERZICHT ............................................................................................................................... 52
OVERZICHT VAN DE PSYCHOLOGIE VAN HET INDIVIDU .................................................... 52
BIOGRAFIE VAN ALLPORT ....................................................................................................... 53
ALLPORT ZIJN BENADERINGEN VAN EEN THEORIE VOOR DE PERSOONLIJKHEID ...... 53
STRUCTUUR VAN PERSOONLIJKHEID .................................................................................. 54
MOTIVATIE ................................................................................................................................. 56
STUDIE VAN HET INDIVIDU ..................................................................................................... 57
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 58
EVOLUTIE ALLPORT ................................................................................................................. 59
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 60
5
,H6: MCCRAE EN COSTA ............................................................................................................. 60
OVERZICHT ............................................................................................................................... 60
OVERZICHT FACTOR EN TRAIT THEORIEËN ........................................................................ 60
CATTELL EN ZIJN TRAIT THEORIE ......................................................................................... 61
ESSENTIE FACTOR ANALYSE ................................................................................................. 62
DE BIG FIVE / VIJF FACTOR MODEL: TAXONOMIE OF THEORIE? ...................................... 63
BIOGRAFIEËN VAN ROBERT R MCCRAE EN PAUL T COSTA, JR ....................................... 63
OPZOEK NAAR DE BIG FIVE .................................................................................................... 64
BESCHRIJVEN VAN DE VIJF FACTOREN ............................................................................... 64
EVOLUTIE VAN DE VIJF FACTOREN THEORIE ...................................................................... 64
FUNDAMENTELE AXIOMA’S/STELLINGEN VAN DE VIJF FACTOREN THEORIE ................ 65
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 66
cultuur en persoonlijkheid ........................................................................................................ 66
onze digitale voetafdruk........................................................................................................... 67
persoonlijkheid meten met AI .................................................................................................. 67
EVOLUTIE TRAIT EN FACTOR THEORIEËN ........................................................................... 67
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 67
H7: EYSENCK ............................................................................................................................... 68
OVERZICHT ............................................................................................................................... 68
OVERZICHT BIOLOGISCH GEBASEERDE TREKTHEORIE ................................................... 68
BIOGRAFIE VAN EYSENCK ...................................................................................................... 69
EYSENCK ZIJN FACTOR THEORIE ......................................................................................... 69
PERSOONLIJKHEIDSDIMENSIES ............................................................................................ 70
METEN VAN PERSOONLIJKHEID ............................................................................................ 71
6
, BIOLOGISCHE BASIS VAN PERSOONLIJKHEID .................................................................... 72
PERSOONLIJKHEID ALS VOORSPELLER .............................................................................. 72
ONDERZOEK ............................................................................................................................. 73
EVOLUATIE BIOLOGISCHE GEBASEERDE THEORIE EYSENCK ........................................ 73
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 74
H8: WALTER MISCHEL................................................................................................................. 74
OVERZICHT ............................................................................................................................... 74
INLEIDING TOT MISCHEL ZIJN PERSOONLIJKHEIDTHEORIE ............................................. 74
BIOGRAFIE................................................................................................................................. 75
ACHTERGROND COGNITIEF-AFFECTIEVE PERSOONLIJKHEIDSSYTEEM ....................... 75
ACHTERGROND COGNITIEF-AFFECTIEVE PERSOONLIJKHEIDSSYTEEM (CAPS) ......... 76
ONDERZOEK M.B.T. THEORIE MISCHEL................................................................................ 77
EVOLUATIE COGNITIEVE SOCIALE LEERTHEORIE (MISCHEL) .......................................... 77
OPVATTINGEN OVER DE MENSHEID ..................................................................................... 77
KLASSIEKE THEORTEISCHE ORIËNTATIES
Psychodynamische theorieën = Een benadering die stelt dat gedrag voortkomt uit
onbewuste krachten, innerlijke conflicten en ervaringen uit de vroege kindertijd. (Freud &
Horney)
Humanistische/existentiële theorieën = Een stroming die de nadruk legt op de vrije wil,
persoonlijke groei, zelfactualisatie en de zoektocht naar zinvolheid in het menselijk
bestaan. (Rogers)
- “positieve psychologie”
7
, Dispositionele theorieën = Een perspectief dat zich richt op stabiele
persoonlijkheidstrekken (disposities) die het gedrag van een individu over verschillende
situaties en tijd heen bepalen. (Allport, McCrae & Costa)
Biologische theorieën = Een benadering die gedrag en persoonlijkheid verklaart vanuit
fysieke processen, zoals genetica, hersenstructuren en neurotransmitters. (Eysenck)
Leer- en cognitieve theorieën = Een combinatie van theorieën die onderzoekt hoe gedrag
wordt gevormd door de omgeving (conditionering) en hoe mentale processen zoals
geheugen, aandacht en interpretatie onze acties beïnvloeden. (Mischel)
!Enkel personen die we In de les behandelen zijn leerstof!
H1: INLEIDING TOT PERSOONLIJKHEIDSTHEORIEËN
OVERZICHT
Wat is persoonlijkheid?
Wat is een theorie?
Waarom bestaan er meerdere theorieën?
Wat maakt een theorie zinvol?
Dimensies voor een concept over de ‘mensheid’ (cf. humanity)
Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën
8
, Niet-Westerse benaderingen van persoonlijkheid
Wat is persoonlijkheid?
Woord komt van “persona”
- Latijns voor “masker” oorspronkelijk gebruikt door acteurs in het klassieke theater
om een specifiek personage uit te beelden
Definitie persoonlijkheid:
Een patroon van relatief permanente karaktertrekken (traits) en unieke kenmerken
die zowel voor consistentie als individualiteit zorgen in het gedrag van een
persoon.
- Traits (trekken)
Consistentie over tijd
Individuele verschillen in gedrag
Stabiliteit over situaties
- Kenmerken
Unieke kwaliteiten (bv. temperament, intelligentie)
Wat is een theorie?
Definitie theorie:
Een set van gerelateerde veronderstellingen die wetenschappers toelaten om op
basis van logisch deductief redeneren testbare hypotheses te formuleren
Theorie is verwant met, maar verschillend van
- Speculatie (= Een theoretische gok / bewering die (nog) niet is onderbouwd door
empirisch bewijs / systematische observatie.)
9
, Theorie moet verbonden worden aan empirische data en wetenschap
Theorie is meer dan zomaar speculeren
Speculatie is de "vrije denkoefening". Een theorie is pas een theorie als deze
gedisciplineerd is door empirische data. Waar een speculatie mag zweven,
moet een theorie met beide voeten in de wetenschappelijke werkelijkheid
staan.
- Hypothese (= Een enkelvoudige, toetsbare voorspelling die direct voortvloeit uit een
theorie en aangeeft wat het resultaat van een specifiek onderzoek zal zijn.)
Specifiek vermoeden dat kan getest worden aan de hand van een
wetenschappelijke methode
Theorie is algemener dan hypothese
Een theorie is de "moeder" (algemeen); zij baart vele "kinderen" (specifieke
hypotheses). Een theorie verklaart bijvoorbeeld waarom mensen vergeten,
terwijl een hypothese voorspelt dat groep A minder onthoudt dan groep B na
drie nachten slecht slapen.
- Taxonomie (= Een ordeningssysteem dat objecten of begrippen categoriseert, zonder
dat daar direct een verklaring voor het 'waarom' aan verbonden is.)
Classificatie volgens natuurlijke relaties
Genereren niet noodzaeklijk hypotheses
taxonomie is louter beschrijvend. Het deelt de wereld in (zoals de biologie
planten indeelt in soorten). Het genereert niet noodzakelijk hypotheses omdat
het niet probeert te verklaren hoe iets werkt. Een theorie daarentegen
is dynamisch: zij wil de oorzaak-gevolgrelaties blootleggen.
10
