Sociaal recht criminologen
Intro
- Wat is recht (vs. wetgeving)?
recht: is het geheel van regelgeving ter ordening van de maatschappij, uitgevaardigd door het
parlement, grondwettelijke kamers, rechters,…
wetgeving: regelgeving uitgevaardigd door het parlement (niet de regering of de rechtbank)
- Sociaal recht =
1) Arbeidsrecht (individuele en collectieve regelingen tussen wn(s) en wg(s) ter bescherming van
arbeid) vertrekt vanuit werknemers en overeenkomsten met werkgevers, er is een
wilsovereenkomst = arbeidsovereenkomst (rechten en plichten staan hierin, in beginsel mag je vrij
bepalen hoe je die arbeidsovereenkomst vorm geeft)
dwingend recht/recht van openbare orde = je mag er niet van afwijken, als je dit overtreedt, dan is
de bepaling of het contract relatief nietig (= dan verdwijnt het, alsof het nooit heeft bestaan, enkel
de beschermende partij, de zwakkere partij kan het inroepen, de werknemer dus, de beschermende
partij mag afstand doen van de bescherming op voorwaarde dat de beschermingsgrond een einde
heeft geloosd) waarom dit doen: omdat de beschermende partij meestal niet geschaad wordt, de
vernietiging benadeelt meestal enkel de werkgever bv. loonverplichting van het contract geldt nog.
2) Socialezekerheidsrecht (individuele sociale prestaties, solidariteit, risico’s) ruimer dan
werknemers alleen, als je bv. ziek wordt kan het zijn dat je contract beëindigt wordt, dan kan je niet
steunen op het arbeidscontract, krijg je bv. geen loon. Er wordt bescherming geboden aan mensen
die niet meer kunnen werken door uitkeringen te geven.
- Sociaal recht: een ‘eigenaardig’ beestje
‘beschermend recht’ = beschermen van de zwakkere partij gebeurt a.d.h.v. dwingend recht, ook
wel is minimumrecht genoemd (je moet dit minimum behalen bv. een minimumloon of minstens
zoveel dagen vakantie)
dwingend recht (arbeidsrecht) = je mag er niet van afwijken, als je dit overtreedt, dan is de
bepaling of het contract relatief nietig (= dan verdwijnt het, alsof het nooit heeft bestaan, enkel de
beschermende partij, de zwakkere partij kan het inroepen, de werknemer dus, de beschermende
partij mag afstand doen van de bescherming op voorwaarde dat de beschermingsgrond een einde
heeft geloosd) waarom dit doen: omdat de beschermende partij meestal niet geschaad wordt, de
vernietiging benadeelt meestal enkel de werkgever bv. loonverplichting van het contract geldt nog.
recht van openbare orde (socialezekerheidsrecht) = je mag er niet van afwijken, als je hier een
inbreuk op maakt, dan is er absolute nietigheid = iedereen die er belang bij heeft kan dit inroepen
(kan de werknemer zijn, de arbeidsinspectie,…). Je kan geen afstand doen van de bescherming
hiervan. Gevolg is dat het wordt weggewassen, soms durft men niet alles weg te wassen ten aanzien
van de beschermende partij = partieel doorvoeren van de nietigheid.
rol sociale partners vakbonden en werknemersorganisaties spelen bij beide rechten een zeer
prominente rol (ze maken CAO’s).
met eigen rechtbanken (vs. eenheidsrechtbank) arbeidsrechtsbank is er voor geschillen over
arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht. Deze rechtbank verschilt van andere rechtbanken: het is
1
,samengesteld uit een voor het leven benoemde beroepsmagistraat en 2 leken. 1 van de lekenrechters
is benoemd op voordracht van de meest representatieve werknemersvakorganisatie, de andere op
voordracht van de meest representatieve werkgeversorganisaties.
- geschillen met mensen met een handicap 1 lekenrechter benoemd op voordracht van de
beroepsorganisaties der zelfstandigen, de andere op voordracht van de werknemersvakorganisatie.
- geschillen over zelfstandigen 2 beroepsmagistraten en 1 lekenrechter, benoemd op voordracht
van de beroepsorganisatie der zelfstandigen.
- Geschillen kosten minder, als je verliest wordt dit je ook niet altijd aangerekend. Een
arbeidsauditeur zal de zaak inleiden. Je hebt ook een arbeidshof (voor hoger beroep).
- de arbeidsgerechten zijn niet bevoegd inzake collectieve arbeidsgeschillen, dit is voor de rechtbank
van 1e aanleg. Strafbepalingen opgenomen in het sociaal recht zijn voor de gewone (straf)-gerechten.
De burgerlijke rechtbanken zijn bevoegd inzake vorderingen uit onrechtmatige daad.
- sommige zeggen dat arbeidsrecht gezien moet worden als een onderdeel van het economisch recht.
Het arbeidsrecht wordt dan gezien als de normering van de verhouding tussen de onderneming en de
productiefactor arbeid.
- het sociale zekerheidsrecht hoort volgens sommige dan weer thuis in het publiekrecht. Dit wordt
dan gezien als de normering van de wijze waarop de overheid zijn sociaal beleid voert.
Sociaal recht, arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
- formele rechtsbronnen zijn de normen waarin het objectieve recht neergelegd wordt.
- Bronnen:
Toenemend belang Internationale en Europese normen (bv. gelijke behandeling)
Formele wetgeving, KB’s, MB’s…
Eigen rechtsvorming in:
* Arbeidsrecht:
* AO schriftelijk of mondeling
* CAO collectieve afspraken omdat de groep van de werknemers en werkgevers ook
contracten kunnen maken (kan ook van toepassing zijn op niet leden van de groep)
* arbeidsreglement elk bedrijf heeft dit waar de lonen en voorwaarden in staan
* Sociale zekerheid: normen van zelfstandige overheidslichamen
Arbeidsrecht
- Waarom arbeidsrecht
Werken onder gezag
Sociale strijd/uitbuiting
Stakingen (begin 20e eeuw)
- Bronnen
2
, Grondwet => art. 23, recht op arbeid, vrije keuze van beroepsarbeid,…
* de grondwet heeft het arbeidsbeginsel binnen de bevoegdheid van de federale staat
gehouden buiten voor volgende zaken art. 129, 1° en 3°
De gemeenschappen zijn bevoegd voor het gebruik van talen te
regelen voor de sociale betrekking tussen de werkgevers en hun
personeel
De gemeenschappen zijn bevoegd inzake beroepsopleiding,
bijscholing en sociale promotie, evenals inzake
arbeidsgeneeskundige controle
De gewesten zijn bevoegd inzake arbeidsbemiddeling,
arbeidsmarktbegeleiding van rechthebbenden op leefloon, de
controle van beschikbaarheid van werkzoekenden, het
doelgroepenbeleid, dienstenchecks, betaal educatief verlof.
Decreet van 1973 verplicht gebruik van Nederlands voor alle
sociale betrekkingen tussen werknemers en werkgevers die
tewerkgesteld zijn in het Nederlands taalgebied.
Wetten => formele wetten (ook decreten en ordonnanties) zijn belangrijkste bron van het
arbeidsrecht.
CAO’s, arbeidsovereenkomst en arbeidsreglement => dit zijn eigen rechtsvorming, dit is de
vorming van rechtsregels niet door de democratisch verkozen vergadering of door politiek
verantwoordelijke organen, doch wel door de betrokken partijen zelf. In België is het opmaken van
een arbeidsreglement verplicht. Dit reglement regelt de loon- en arbeidsvoorwaarden en is bindend
voor werkgever en werknemer, tenzij partijen er via individuele schriftelijke arbeidsovereenkomst van
afwijken. Document wordt opgesteld door de ondernemingsraad, indien die er niet is door de
werkgever zelf.
* een CAO = een overeenkomst waarbij individuele en collectieve betrekkingen tussen
werkgever(s) en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld. Een CAO
kan op 3 niveaus worden afgesloten: op niveau van het bedrijf, van de bedrijfstak of op nationaal
niveau. Zie art. 51 Cao-wet.
Internationale verdragen => vooral belangrijk: de verdragen van de Internationale
Arbeidsorganisatie te Genève (IAO). Deze verdragen worden ook conventies genoemd.
* verordeningen heeft een algemene strekking, is verbindend in al haar onderdelen en
rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat van de EU.
* Richtlijnen vergt actie, binnen een bepaalde termijn, van de nationale wetgever om ervoor
te zorgen dat het nationale recht de door de richtlijn gestelde doelstelling verwezenlijkt.
* Europese CAO’s door de EU-commissie voorgelegd aan de Raad van Ministers van de EU
om algemeen bindende kracht te krijgen.
- Levende materie
Arbeidsrecht
- Definitie: “het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt verband”
- Beschermend recht
Dwingend recht (soms openbare orde, bijna geen aanvullend recht)
3
, Ter bescherming van de werknemer
Cf. art. 6 AOW Alle met de bepalingen van deze wet en van haar uitvoeringsbesluiten strijdige
bedingen zijn nietig voor zover zij ertoe strekken de rechten van de werknemer in te korten of zijn
verplichtingen te verzwaren (je mag afwijken als het beter is, maar niet minder)
- Ordenend recht
Cf. art. 51 CAO-wet
Verhouding: individuele AO, CAO en wet
- Vergelijk met socialezekerheidsrecht
1. Wie is werknemer
Het arbeidscontract
- wie is er werknemer: personen die werken op basis van een arbeidsovereenkomst waarbij er
enerzijds loon wordt betaald door de werkgever voor arbeid die verricht is door de werknemer en
anderzijds staat de werknemer onder gezag van de werkgever.
- Loon (intentie is levensonderhoud)
vs. vrijwilliger (bij vrijwilligerswerk krijg je vaak ook geldt maar dat is geen loon, dit is vaak gewoon
een onkosten vergoeding, de intenties zijn anders)
Niet beperkt tot levensonderhoud
- Arbeid (=het stellen van handelingen)
Slapen is ook werken (je moet beschikbaar zijn, je kan opgeroepen worden)
- Gezag (je werkt in ondergeschikt verband, je krijgt instructies over hoe en wanneer je moet werken)
4
Intro
- Wat is recht (vs. wetgeving)?
recht: is het geheel van regelgeving ter ordening van de maatschappij, uitgevaardigd door het
parlement, grondwettelijke kamers, rechters,…
wetgeving: regelgeving uitgevaardigd door het parlement (niet de regering of de rechtbank)
- Sociaal recht =
1) Arbeidsrecht (individuele en collectieve regelingen tussen wn(s) en wg(s) ter bescherming van
arbeid) vertrekt vanuit werknemers en overeenkomsten met werkgevers, er is een
wilsovereenkomst = arbeidsovereenkomst (rechten en plichten staan hierin, in beginsel mag je vrij
bepalen hoe je die arbeidsovereenkomst vorm geeft)
dwingend recht/recht van openbare orde = je mag er niet van afwijken, als je dit overtreedt, dan is
de bepaling of het contract relatief nietig (= dan verdwijnt het, alsof het nooit heeft bestaan, enkel
de beschermende partij, de zwakkere partij kan het inroepen, de werknemer dus, de beschermende
partij mag afstand doen van de bescherming op voorwaarde dat de beschermingsgrond een einde
heeft geloosd) waarom dit doen: omdat de beschermende partij meestal niet geschaad wordt, de
vernietiging benadeelt meestal enkel de werkgever bv. loonverplichting van het contract geldt nog.
2) Socialezekerheidsrecht (individuele sociale prestaties, solidariteit, risico’s) ruimer dan
werknemers alleen, als je bv. ziek wordt kan het zijn dat je contract beëindigt wordt, dan kan je niet
steunen op het arbeidscontract, krijg je bv. geen loon. Er wordt bescherming geboden aan mensen
die niet meer kunnen werken door uitkeringen te geven.
- Sociaal recht: een ‘eigenaardig’ beestje
‘beschermend recht’ = beschermen van de zwakkere partij gebeurt a.d.h.v. dwingend recht, ook
wel is minimumrecht genoemd (je moet dit minimum behalen bv. een minimumloon of minstens
zoveel dagen vakantie)
dwingend recht (arbeidsrecht) = je mag er niet van afwijken, als je dit overtreedt, dan is de
bepaling of het contract relatief nietig (= dan verdwijnt het, alsof het nooit heeft bestaan, enkel de
beschermende partij, de zwakkere partij kan het inroepen, de werknemer dus, de beschermende
partij mag afstand doen van de bescherming op voorwaarde dat de beschermingsgrond een einde
heeft geloosd) waarom dit doen: omdat de beschermende partij meestal niet geschaad wordt, de
vernietiging benadeelt meestal enkel de werkgever bv. loonverplichting van het contract geldt nog.
recht van openbare orde (socialezekerheidsrecht) = je mag er niet van afwijken, als je hier een
inbreuk op maakt, dan is er absolute nietigheid = iedereen die er belang bij heeft kan dit inroepen
(kan de werknemer zijn, de arbeidsinspectie,…). Je kan geen afstand doen van de bescherming
hiervan. Gevolg is dat het wordt weggewassen, soms durft men niet alles weg te wassen ten aanzien
van de beschermende partij = partieel doorvoeren van de nietigheid.
rol sociale partners vakbonden en werknemersorganisaties spelen bij beide rechten een zeer
prominente rol (ze maken CAO’s).
met eigen rechtbanken (vs. eenheidsrechtbank) arbeidsrechtsbank is er voor geschillen over
arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht. Deze rechtbank verschilt van andere rechtbanken: het is
1
,samengesteld uit een voor het leven benoemde beroepsmagistraat en 2 leken. 1 van de lekenrechters
is benoemd op voordracht van de meest representatieve werknemersvakorganisatie, de andere op
voordracht van de meest representatieve werkgeversorganisaties.
- geschillen met mensen met een handicap 1 lekenrechter benoemd op voordracht van de
beroepsorganisaties der zelfstandigen, de andere op voordracht van de werknemersvakorganisatie.
- geschillen over zelfstandigen 2 beroepsmagistraten en 1 lekenrechter, benoemd op voordracht
van de beroepsorganisatie der zelfstandigen.
- Geschillen kosten minder, als je verliest wordt dit je ook niet altijd aangerekend. Een
arbeidsauditeur zal de zaak inleiden. Je hebt ook een arbeidshof (voor hoger beroep).
- de arbeidsgerechten zijn niet bevoegd inzake collectieve arbeidsgeschillen, dit is voor de rechtbank
van 1e aanleg. Strafbepalingen opgenomen in het sociaal recht zijn voor de gewone (straf)-gerechten.
De burgerlijke rechtbanken zijn bevoegd inzake vorderingen uit onrechtmatige daad.
- sommige zeggen dat arbeidsrecht gezien moet worden als een onderdeel van het economisch recht.
Het arbeidsrecht wordt dan gezien als de normering van de verhouding tussen de onderneming en de
productiefactor arbeid.
- het sociale zekerheidsrecht hoort volgens sommige dan weer thuis in het publiekrecht. Dit wordt
dan gezien als de normering van de wijze waarop de overheid zijn sociaal beleid voert.
Sociaal recht, arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
- formele rechtsbronnen zijn de normen waarin het objectieve recht neergelegd wordt.
- Bronnen:
Toenemend belang Internationale en Europese normen (bv. gelijke behandeling)
Formele wetgeving, KB’s, MB’s…
Eigen rechtsvorming in:
* Arbeidsrecht:
* AO schriftelijk of mondeling
* CAO collectieve afspraken omdat de groep van de werknemers en werkgevers ook
contracten kunnen maken (kan ook van toepassing zijn op niet leden van de groep)
* arbeidsreglement elk bedrijf heeft dit waar de lonen en voorwaarden in staan
* Sociale zekerheid: normen van zelfstandige overheidslichamen
Arbeidsrecht
- Waarom arbeidsrecht
Werken onder gezag
Sociale strijd/uitbuiting
Stakingen (begin 20e eeuw)
- Bronnen
2
, Grondwet => art. 23, recht op arbeid, vrije keuze van beroepsarbeid,…
* de grondwet heeft het arbeidsbeginsel binnen de bevoegdheid van de federale staat
gehouden buiten voor volgende zaken art. 129, 1° en 3°
De gemeenschappen zijn bevoegd voor het gebruik van talen te
regelen voor de sociale betrekking tussen de werkgevers en hun
personeel
De gemeenschappen zijn bevoegd inzake beroepsopleiding,
bijscholing en sociale promotie, evenals inzake
arbeidsgeneeskundige controle
De gewesten zijn bevoegd inzake arbeidsbemiddeling,
arbeidsmarktbegeleiding van rechthebbenden op leefloon, de
controle van beschikbaarheid van werkzoekenden, het
doelgroepenbeleid, dienstenchecks, betaal educatief verlof.
Decreet van 1973 verplicht gebruik van Nederlands voor alle
sociale betrekkingen tussen werknemers en werkgevers die
tewerkgesteld zijn in het Nederlands taalgebied.
Wetten => formele wetten (ook decreten en ordonnanties) zijn belangrijkste bron van het
arbeidsrecht.
CAO’s, arbeidsovereenkomst en arbeidsreglement => dit zijn eigen rechtsvorming, dit is de
vorming van rechtsregels niet door de democratisch verkozen vergadering of door politiek
verantwoordelijke organen, doch wel door de betrokken partijen zelf. In België is het opmaken van
een arbeidsreglement verplicht. Dit reglement regelt de loon- en arbeidsvoorwaarden en is bindend
voor werkgever en werknemer, tenzij partijen er via individuele schriftelijke arbeidsovereenkomst van
afwijken. Document wordt opgesteld door de ondernemingsraad, indien die er niet is door de
werkgever zelf.
* een CAO = een overeenkomst waarbij individuele en collectieve betrekkingen tussen
werkgever(s) en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld. Een CAO
kan op 3 niveaus worden afgesloten: op niveau van het bedrijf, van de bedrijfstak of op nationaal
niveau. Zie art. 51 Cao-wet.
Internationale verdragen => vooral belangrijk: de verdragen van de Internationale
Arbeidsorganisatie te Genève (IAO). Deze verdragen worden ook conventies genoemd.
* verordeningen heeft een algemene strekking, is verbindend in al haar onderdelen en
rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat van de EU.
* Richtlijnen vergt actie, binnen een bepaalde termijn, van de nationale wetgever om ervoor
te zorgen dat het nationale recht de door de richtlijn gestelde doelstelling verwezenlijkt.
* Europese CAO’s door de EU-commissie voorgelegd aan de Raad van Ministers van de EU
om algemeen bindende kracht te krijgen.
- Levende materie
Arbeidsrecht
- Definitie: “het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt verband”
- Beschermend recht
Dwingend recht (soms openbare orde, bijna geen aanvullend recht)
3
, Ter bescherming van de werknemer
Cf. art. 6 AOW Alle met de bepalingen van deze wet en van haar uitvoeringsbesluiten strijdige
bedingen zijn nietig voor zover zij ertoe strekken de rechten van de werknemer in te korten of zijn
verplichtingen te verzwaren (je mag afwijken als het beter is, maar niet minder)
- Ordenend recht
Cf. art. 51 CAO-wet
Verhouding: individuele AO, CAO en wet
- Vergelijk met socialezekerheidsrecht
1. Wie is werknemer
Het arbeidscontract
- wie is er werknemer: personen die werken op basis van een arbeidsovereenkomst waarbij er
enerzijds loon wordt betaald door de werkgever voor arbeid die verricht is door de werknemer en
anderzijds staat de werknemer onder gezag van de werkgever.
- Loon (intentie is levensonderhoud)
vs. vrijwilliger (bij vrijwilligerswerk krijg je vaak ook geldt maar dat is geen loon, dit is vaak gewoon
een onkosten vergoeding, de intenties zijn anders)
Niet beperkt tot levensonderhoud
- Arbeid (=het stellen van handelingen)
Slapen is ook werken (je moet beschikbaar zijn, je kan opgeroepen worden)
- Gezag (je werkt in ondergeschikt verband, je krijgt instructies over hoe en wanneer je moet werken)
4
