INHOUDSOPGAVE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (C03C6a/C9XA9A)
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Forensische psychologie: soms als verzamelterm voor alle soorten psychologie
A. Onderzoek naar daders (met zekerheid de gene dat het heeft gedaan) en
verdachten (redelijke aanwijzing maar geen bewijs), strafrechtelijke context
B. Slachtoffers (criminologisch psychologie focust hier absoluut niet op) vb. is er
trauma bij slachtoffer? Heeft de mentale stoornis een rol gespeeld bij de
criminaliteit?
C. Groepsniveau: niveau van studie, zoveel mogelijk data van groep daders etc
vergelijken met niet-daders, verschil in karakteristiek etc zoeken
D. Politionele autoriteiten: echt pure focus op politieambtenaren
Correctional psychologie: gedetineerden
Investigative psychologie: typologie over seriemoordenaars etc, plaats delict analyseren
1.2. Wat is criminologische psychologie?
Overlappen met andere domeinen en samenwerking, geen strikte scheiding
➔ Plegers en verdachten van crimineel gedrag, verklaringen hiervoor, hoe omgaan met
plegers in strafrechtspleging
• Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
• Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
1
, • Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Belangrijke grondleggers van criminologisch psychologie
1. Cesare Lombroso 19e-20e eeuw: criminologie en criminologisch psychologie, met
een biologische insteek
2. Raffaele Garofalo 19e-20e eeuw: uitwerking van criminaliteit door
lichaamskenmerken, mensen met gebrek aan emoties en moraliteit zijn de echte
misdadigers, schadevergoedingen aan slachtoffers, gebrekkige mensen kan je niet
veranderen, fysiologische oorzaken zijn mogelijk, er zal wel invloed zijn van sociale
factoren, maar de gebrekkige emoties kan je nooit wegnemen
➔ Criminaliteit staat vast, maar toch wel invloed van sociale factoren
Rechtspsychologen
3. William Stern: Duitse roots in VS, vluchtte door de jodenvervolging, onderzoek naar
het impact van het geheugen en feilbaarheid van ooggetuigen ‘the psychology of
testimony’, heel praktisch gericht op het meten van kwaliteit van verklaringen,
onderzoek door mock/staged crimes, rechtspsychologie in rechtszaal gekregen
4. Hugo Münsterberg: Duits en VS, ‘founding father van rechtspsychologie’, in feite
bouwde hij erg voort op ideeën van Stern, foutieve claim van founding father zijn,
‘on the witness stand’, negatief over juristen, zei dat juristen alles heel slecht deden
en dat ze meer naar psychologen moest luisteren => juridische wereld was dus
negatief tegenover de psychologie, heeft de impact van psychologie in het recht
kleiner gemaakt
Criminologisch psychologie
5. Hans Gross: ‘kriminale psychologie’, in Europa de founding father van
criminologische psychologie, zoekte naar de oorzaak en aanleiding van
criminaliteitsplegers, psychische toestand van rechters onderzocht, met twee
collegas (Hilde Kaufmann en Erich Wulffen), zij hebben wel echt onderzoek gedaan
naar oorzaken van crimineel gedrag en de impact van psyche van een pleger
6. Gustav Aschaffenburg: wat speelt er af in het hoofd van de misdadigers en ernstige
misdrijfplegers
Duitsland speelde grote rol
2
,Geschiedenis in Leuven:
Louis Braffort: oprichter van Leuvense school voor criminologie in 1929, jurist en heeft
Belgische soldaten in eerste WO bijgestaan tegen Duitse vervolgingen, heeft criminologisch
psychologie een plek gegeven in criminologie programma in KUL, in tweede WO
doodgeschoten omdat hij de Belgen bijstond
Etieenne Degreeff: opvolger van Braffort als voorzitter, geneeskundige en psychiatrie,
passionele moorden, rol van opgroeien en ontwikkeling, criminogenese: gedetailleerd analyse
maken van wat er voor en na de feit is gebeurd, kijken hoe de feiten in de toekomst vermeden
kunnen worden
René Dellaert: arts, psychiater en opvoedkundige, welke rol speelt persoonlijkheid in crimineel
gedrag, interdisciplinaire visie, en wat met strafuitvoering?
Steven de Batselier: kritische criminologie, zeer klinische benadering is heel eenzijdig, veel
breder bekijken, veel meer aandacht op impact van samenleving en maatschappij, de dichte
omgeving, psychopathologie van een normale mens
Johan Goethals: meer aandacht voor biologische en individuele factoren, focus op recidive en
onveiligheidsgevoelens van mensen
Geert Vervaeke: rechtspsycholoog, invloeden op besluitvorming en kwaliteit voor getuigen,
persoonsgerichte interventies, specifieke vormen van criminaliteit zoals stalking en
partnergeweld in België
Stromingen:
Klassieke benadering: delinquent als rationele actor, welbewuste keuze en vrije wil om
afwijkende dingen te doen
Neopositivistische benadering: delinquent als zieke of afwijkende, determinisme,
aangeboren criminaliteit en neurologische afwijking, medische en biologische
oorzaken, weinig aan te doen
Labeling en kritische criminologie: minimale bijdrage van de psychologie, misschien rol
van individuele factoren, sociale en omgevingsfactoren zijn belangrijker
Nu: alles wordt samengevoegd
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Meeste onderzoek gefocust op gewelddadig gedrag en zedenfeiten (verkrachting en
aanranding)
- De verschillen van andere landen van wat crimineel gedrag is
- Met de tijd wordt alles breder bekeken
- Regio cultuur en tijdsgebonden wat we afwijkend gedrag vinden
Mala in se: focus op wat we moreel slecht vinden
3
, Mala prohibita: focus op wat verboden is en wat we strafbaar gaan stellen
Op verschillende manieren benaderen;
Recht, moraal, sociaal en psychologisch (mentale stoornissen etc)
Crimineel gedrag = intentionele handelingen die schade hebben veroorzaakt aan iemand
anders en veroordeeld wordt door de omgeving en gestraft door de straf
Antisociaal gedrag: niet per se strafbaar
Deviant of afwijkend gedrag
1.5. Verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
Welke factoren veroorzaken crimineel gedrag?
Biologisch, psychologisch, sociologisch…
Eenzijdige naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
➔ Biopsychosociaal verklaringsmodel voor criminaliteit, complex samenspel van factoren
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag
Geïntegreerde verklaringsmodellen
- Lengte kan ook beïnvloedt worden door de omgeving, hetzelfde geldt voor crimineel
gedrag
2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
Link tussen biologische kenmerken van plegers en crimineel gedrag
Doel: voorkomen, beperken en stoppen van crimineel gedrag, inzicht in interventies
➔ Interventies invoeren om preventief te handelen, hormonen spelen een grote rol =>
hormoonremmers kunnen agressief gedrag verminderen
Geboren criminelen?
Casus van Jeffrey Lendrigan: in steek gelaten door moeder en geen vader, pleeggezin,
doodstraf door dubbele moord, zijn grootvader en biologische vader waren ook criminelen,
vader had dezelfde straf voor dezelfde feiten
Dus genen een grote rol?
2.2.2. Een lange, controversiële traditie: ontstaan en evoluties
Te kort om de bocht om er van uit te gaan dat genen de oorzaak waren, men dacht een lange
tijd dat er een sterk verband was tussen biologische factoren en crimineel gedrag
Probleem met causaliteit en correlatie
2.2.2.1. Fysiognomie
Kijken naar uiterlijke kenmerken, tijd van Aristoteles
➔ Lavater 1775: bekendste grondlegger buiten het VK
4
AJ 2025-2026
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Forensische psychologie: soms als verzamelterm voor alle soorten psychologie
A. Onderzoek naar daders (met zekerheid de gene dat het heeft gedaan) en
verdachten (redelijke aanwijzing maar geen bewijs), strafrechtelijke context
B. Slachtoffers (criminologisch psychologie focust hier absoluut niet op) vb. is er
trauma bij slachtoffer? Heeft de mentale stoornis een rol gespeeld bij de
criminaliteit?
C. Groepsniveau: niveau van studie, zoveel mogelijk data van groep daders etc
vergelijken met niet-daders, verschil in karakteristiek etc zoeken
D. Politionele autoriteiten: echt pure focus op politieambtenaren
Correctional psychologie: gedetineerden
Investigative psychologie: typologie over seriemoordenaars etc, plaats delict analyseren
1.2. Wat is criminologische psychologie?
Overlappen met andere domeinen en samenwerking, geen strikte scheiding
➔ Plegers en verdachten van crimineel gedrag, verklaringen hiervoor, hoe omgaan met
plegers in strafrechtspleging
• Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
• Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
1
, • Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag?
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Belangrijke grondleggers van criminologisch psychologie
1. Cesare Lombroso 19e-20e eeuw: criminologie en criminologisch psychologie, met
een biologische insteek
2. Raffaele Garofalo 19e-20e eeuw: uitwerking van criminaliteit door
lichaamskenmerken, mensen met gebrek aan emoties en moraliteit zijn de echte
misdadigers, schadevergoedingen aan slachtoffers, gebrekkige mensen kan je niet
veranderen, fysiologische oorzaken zijn mogelijk, er zal wel invloed zijn van sociale
factoren, maar de gebrekkige emoties kan je nooit wegnemen
➔ Criminaliteit staat vast, maar toch wel invloed van sociale factoren
Rechtspsychologen
3. William Stern: Duitse roots in VS, vluchtte door de jodenvervolging, onderzoek naar
het impact van het geheugen en feilbaarheid van ooggetuigen ‘the psychology of
testimony’, heel praktisch gericht op het meten van kwaliteit van verklaringen,
onderzoek door mock/staged crimes, rechtspsychologie in rechtszaal gekregen
4. Hugo Münsterberg: Duits en VS, ‘founding father van rechtspsychologie’, in feite
bouwde hij erg voort op ideeën van Stern, foutieve claim van founding father zijn,
‘on the witness stand’, negatief over juristen, zei dat juristen alles heel slecht deden
en dat ze meer naar psychologen moest luisteren => juridische wereld was dus
negatief tegenover de psychologie, heeft de impact van psychologie in het recht
kleiner gemaakt
Criminologisch psychologie
5. Hans Gross: ‘kriminale psychologie’, in Europa de founding father van
criminologische psychologie, zoekte naar de oorzaak en aanleiding van
criminaliteitsplegers, psychische toestand van rechters onderzocht, met twee
collegas (Hilde Kaufmann en Erich Wulffen), zij hebben wel echt onderzoek gedaan
naar oorzaken van crimineel gedrag en de impact van psyche van een pleger
6. Gustav Aschaffenburg: wat speelt er af in het hoofd van de misdadigers en ernstige
misdrijfplegers
Duitsland speelde grote rol
2
,Geschiedenis in Leuven:
Louis Braffort: oprichter van Leuvense school voor criminologie in 1929, jurist en heeft
Belgische soldaten in eerste WO bijgestaan tegen Duitse vervolgingen, heeft criminologisch
psychologie een plek gegeven in criminologie programma in KUL, in tweede WO
doodgeschoten omdat hij de Belgen bijstond
Etieenne Degreeff: opvolger van Braffort als voorzitter, geneeskundige en psychiatrie,
passionele moorden, rol van opgroeien en ontwikkeling, criminogenese: gedetailleerd analyse
maken van wat er voor en na de feit is gebeurd, kijken hoe de feiten in de toekomst vermeden
kunnen worden
René Dellaert: arts, psychiater en opvoedkundige, welke rol speelt persoonlijkheid in crimineel
gedrag, interdisciplinaire visie, en wat met strafuitvoering?
Steven de Batselier: kritische criminologie, zeer klinische benadering is heel eenzijdig, veel
breder bekijken, veel meer aandacht op impact van samenleving en maatschappij, de dichte
omgeving, psychopathologie van een normale mens
Johan Goethals: meer aandacht voor biologische en individuele factoren, focus op recidive en
onveiligheidsgevoelens van mensen
Geert Vervaeke: rechtspsycholoog, invloeden op besluitvorming en kwaliteit voor getuigen,
persoonsgerichte interventies, specifieke vormen van criminaliteit zoals stalking en
partnergeweld in België
Stromingen:
Klassieke benadering: delinquent als rationele actor, welbewuste keuze en vrije wil om
afwijkende dingen te doen
Neopositivistische benadering: delinquent als zieke of afwijkende, determinisme,
aangeboren criminaliteit en neurologische afwijking, medische en biologische
oorzaken, weinig aan te doen
Labeling en kritische criminologie: minimale bijdrage van de psychologie, misschien rol
van individuele factoren, sociale en omgevingsfactoren zijn belangrijker
Nu: alles wordt samengevoegd
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Meeste onderzoek gefocust op gewelddadig gedrag en zedenfeiten (verkrachting en
aanranding)
- De verschillen van andere landen van wat crimineel gedrag is
- Met de tijd wordt alles breder bekeken
- Regio cultuur en tijdsgebonden wat we afwijkend gedrag vinden
Mala in se: focus op wat we moreel slecht vinden
3
, Mala prohibita: focus op wat verboden is en wat we strafbaar gaan stellen
Op verschillende manieren benaderen;
Recht, moraal, sociaal en psychologisch (mentale stoornissen etc)
Crimineel gedrag = intentionele handelingen die schade hebben veroorzaakt aan iemand
anders en veroordeeld wordt door de omgeving en gestraft door de straf
Antisociaal gedrag: niet per se strafbaar
Deviant of afwijkend gedrag
1.5. Verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
Welke factoren veroorzaken crimineel gedrag?
Biologisch, psychologisch, sociologisch…
Eenzijdige naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
➔ Biopsychosociaal verklaringsmodel voor criminaliteit, complex samenspel van factoren
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag
Geïntegreerde verklaringsmodellen
- Lengte kan ook beïnvloedt worden door de omgeving, hetzelfde geldt voor crimineel
gedrag
2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
Link tussen biologische kenmerken van plegers en crimineel gedrag
Doel: voorkomen, beperken en stoppen van crimineel gedrag, inzicht in interventies
➔ Interventies invoeren om preventief te handelen, hormonen spelen een grote rol =>
hormoonremmers kunnen agressief gedrag verminderen
Geboren criminelen?
Casus van Jeffrey Lendrigan: in steek gelaten door moeder en geen vader, pleeggezin,
doodstraf door dubbele moord, zijn grootvader en biologische vader waren ook criminelen,
vader had dezelfde straf voor dezelfde feiten
Dus genen een grote rol?
2.2.2. Een lange, controversiële traditie: ontstaan en evoluties
Te kort om de bocht om er van uit te gaan dat genen de oorzaak waren, men dacht een lange
tijd dat er een sterk verband was tussen biologische factoren en crimineel gedrag
Probleem met causaliteit en correlatie
2.2.2.1. Fysiognomie
Kijken naar uiterlijke kenmerken, tijd van Aristoteles
➔ Lavater 1775: bekendste grondlegger buiten het VK
4
