Politieke filosofie
Inleiding: wat is politieke filosofie?
Wat is het NIET?
Empirische, descriptieve studie v politiek -> politicologie en soc
wetenschappen
Partijpol programma -> haalbaarheid, strategie, context
(Ges v) ideologie -> pol ges (= soc en pol leerstelsels 1ste jr)
Wat is het WEL?
Political philosophy asks how a state should act, what moral principles
should govern the way it treats its citizens and what kind of social order it
should seek to create -> interested in justification (shoulds), in what the
state ought (and ought not) to do
At its most basic, political theory involves asking and trying to answer
questions about how we ought to live together
The political philosopher ... his or her primary concern is ... what rules or
principles should govern how we live together, including the
distribution of property, power, rights, and liberty
Subject pol filosofie = de burger
Normatief -> normen, ideale standaarden stellen
NIET hoe moeten we goed leven/gelukkig zijn, ethiek (=
andere soorten filosofie)
WEL overheid -> de basisstructuur v/d samenleving
burger -> relatie onderling (horizontaal) + met de
overheid (verticaal)
Hoe kunnen we samenleven i/e pol gemeenschap en wat
mag/moet de rol v/d overheid daarbij zijn? Wat is rechtvaardig?
Ideal theory (Rawls)
Chantal Mouffe en Filipe van Parijs = bekende Belgische pol
filosofen!
John Rawls = zeer belangrijk persoon binnen de pol filosofie
Ideal theory -> die heb je nodig als normatieve richtingwijzer
om te kunnen zeggen wat een rechtvaardige samenleving is
(zie dia 16)
o Wat betekent het als we zeggen dat een samenleving
rechtvaardig en democratisch moet functioneren en
burgers als vrije en gelijke individuen moeten worden
behandeld?
, Dus wat is pol filosofie?
Conceptueel-theoretische verheldering en analyse
o Helpen oriënteren i/d ideeën en waarden v onze pol
cultuur: Vrijheid, gelijkheid, tolerantie, staatsneutraliteit,
rechtvaardigheid, burgerschap, democratie...
o Welke opvatting van vrijheid/rechtvaardigheid ... ligt aan
de basis van ideologieën en politieke systemen?
Normatieve academische discipline
o Staat – burger
o Is/ought kloof:
IS: je kan allerlei uitspraken doen over hoe de
werkelijkheid in elkaar zit die je kan verifiëren (vb
roken schaadt de gezondheid)
OUGHT: wat moeten we dan doen met die IS? (vb
daaruit volgt nt zomaar dat roken verboden moet
worden)
Abstract argumentatieve activiteit – consistentie – argumenten
afwegen (tegenargumenten helpen de eigen positie te
versterken, uit te klaren, of bij te schaven) – justification
Methode v reflective equilibrium
Morele principes/theorieën moeten zoveel mogelijk in
overeenstemming/evenwicht zijn met onze morele opvattingen en
intuïties; en omgekeerd -> bij botsingen tussen beide doe je
aanpassingen heen en weer, tot dat ze beide in evenwicht zijn (=
reflective equilibrium)
= Methode om tot rechtvaardige of moreel consistente
principes te komen
vb utilitarisme, mr 1 iem ophangen om de rest te leren is niet
echt de juiste methode volgens onze intuïtie terwijl het dat wel
is volgens utilitarisme -> dus we moeten dat aanpassen, dat
passen we later weer aan enz
Deductie + inductie Coherentie
Jeremy Bentham
Radicale hervormer, the principles of morals and legislation
utilitarisme
1. the greatest happiness (of the greatest number)
2. each counts for one and no more than one
, gedachtenexperimenten
trolley problem
Locke, Hobbes, Rousseau, Kant: natuurtoestand -
contracttheorie
Dworkins onbewoond eiland
Rawls’ Originele positie
Nozick: Wilt Chamberlain, eyeball lottery
Waar komen onze morele intuïties vandaan?
Stel elektroshock aan 2 of 15 mensen (2), daarna ng eens
zelfde dilemma met zelfde mensen (15) -> beide dilemma’s
beslis je obv je morele intuïties
Opvoeding – vorming
Cultuur – tijd/ruimte context
Levensbeschouwing
Natuur
o Frans de Waal -> natuurlijke bouwstenen (ook dieren
hebben die) zorgen vr morele intuïties
Jonathan Haidt -> wrm verschillen conservatieven en
progressieven?
“progressieven hebben minder morele intuïties dan
conservatieven” -> progressieven kan je met rationele
argumenten makkelijker overtuigen v iets (vb: geliefd hondje
opeten)
“conservatieven kunnen makkelijker progressieven begrijpen
dan omgekeerd”
Wrm is er een staat/pol macht nodig?
Anarchisme: “weg met de pol macht/autoriteit”, mr zelfs dan
ontstaat er macht…
Hoe zou de wereld zijn zonder pol? Wie krijgt pol macht?
2 zwaardenleer = theorie over verhouding tussen kerkelijke en
wereldlijke macht -> God heeft 2 zwaarden (machten) ingesteld om
de wereld te besturen: de geestelijke en wereldlijke macht
geestelijke macht staat boven de wereldlijke macht (Paus had
ook wereldlijke macht)
o <-> absolutisme: macht leider is absoluut
Res Mixtae = kwesties die zowel de kerk als de staat aangaan,
religieuze en pol autoriteit overlappen
Machtsstrijd (investituurstrijd, Welfen/Ghibellijnen)
Natuurrechtsdenken Thomas v Aquino (1225-74)
Hoe weet je of een wet die een staat maakt goed is? Afwegen
aan natuurwet die voortkomt uit goddelijk recht, indien die
nt overeen komt is die nt goed
, -> een homohuwelijk kan nt want gaat in tegen goddelijk recht
(seks dient enkel vr voortplanting)
Synthese theologie en filosofie (Aristoteles)
Summa Theologiae (boek)
o Lex humana: positief recht
o Lex naturalis: natuurwet (rede)
o Lex divina: openbaring
o Lex aeterna: overkoepelend
Tot op vandaag inspirator van Rooms-katholieke Kerk
Kalief als gods vertegenwoordiger op aarde
Sharia, islamitisch recht, rechtsscholen
Volkssoevereiniteit – burgerschap
Glorious revolution (locke e.a.) , Fr revolutie (Condorcet,
Montesquieu, Rousseau e.a.), VS (Locke, Paine, De
Tocqueville), Bataafse revolutie, Haïtiaanse revolutie
Contracttheorie (soc contract) – natuurtoestand (= situatie waar
gn pol, staat,… is)
Thomas Hobbes
o Leviathan 1651 (= heerser)
o Het leven i/d natuurtoestand: solitary, poor, nasty,
brutisch and short + oorlog v allen tegen allen +
mensen gedreven dr zelfbehoud en eigenbelang + gn
sprake v recht en onrecht
o macht overdragen aan een soevereine heerser met
absolute macht -> die vaardigt regels uit die die vr
vrede, stabiliteit en veiligheid moeten zorgen
o buiten de pol samenleving (daarvoor) is er gn recht of
onrecht -> enkel pos recht (recht dr de mens ingesteld)
bestaat (dus gn natuurrecht dr God)
o seculier: pol macht los v God + gn dr God ingesteld
natuurrecht (wel bij Locke)
o gn democraat
John Locke
o Two Treatises of Government 1690
o Ookal is er ng gn pol (natuurtoestand), er bestonden wel
al natuurrechten (nt zo volgens Hobbes) -> die komen v
God
i/d natuurtoestand heeft ied gelijke rechten,
niemand mag een ander schaden -> mr we
kunnen voortdurend dr anderen worden
aangevallen i/d natuurtoestand waardoor ons
natuurrecht nt veilig is
Inleiding: wat is politieke filosofie?
Wat is het NIET?
Empirische, descriptieve studie v politiek -> politicologie en soc
wetenschappen
Partijpol programma -> haalbaarheid, strategie, context
(Ges v) ideologie -> pol ges (= soc en pol leerstelsels 1ste jr)
Wat is het WEL?
Political philosophy asks how a state should act, what moral principles
should govern the way it treats its citizens and what kind of social order it
should seek to create -> interested in justification (shoulds), in what the
state ought (and ought not) to do
At its most basic, political theory involves asking and trying to answer
questions about how we ought to live together
The political philosopher ... his or her primary concern is ... what rules or
principles should govern how we live together, including the
distribution of property, power, rights, and liberty
Subject pol filosofie = de burger
Normatief -> normen, ideale standaarden stellen
NIET hoe moeten we goed leven/gelukkig zijn, ethiek (=
andere soorten filosofie)
WEL overheid -> de basisstructuur v/d samenleving
burger -> relatie onderling (horizontaal) + met de
overheid (verticaal)
Hoe kunnen we samenleven i/e pol gemeenschap en wat
mag/moet de rol v/d overheid daarbij zijn? Wat is rechtvaardig?
Ideal theory (Rawls)
Chantal Mouffe en Filipe van Parijs = bekende Belgische pol
filosofen!
John Rawls = zeer belangrijk persoon binnen de pol filosofie
Ideal theory -> die heb je nodig als normatieve richtingwijzer
om te kunnen zeggen wat een rechtvaardige samenleving is
(zie dia 16)
o Wat betekent het als we zeggen dat een samenleving
rechtvaardig en democratisch moet functioneren en
burgers als vrije en gelijke individuen moeten worden
behandeld?
, Dus wat is pol filosofie?
Conceptueel-theoretische verheldering en analyse
o Helpen oriënteren i/d ideeën en waarden v onze pol
cultuur: Vrijheid, gelijkheid, tolerantie, staatsneutraliteit,
rechtvaardigheid, burgerschap, democratie...
o Welke opvatting van vrijheid/rechtvaardigheid ... ligt aan
de basis van ideologieën en politieke systemen?
Normatieve academische discipline
o Staat – burger
o Is/ought kloof:
IS: je kan allerlei uitspraken doen over hoe de
werkelijkheid in elkaar zit die je kan verifiëren (vb
roken schaadt de gezondheid)
OUGHT: wat moeten we dan doen met die IS? (vb
daaruit volgt nt zomaar dat roken verboden moet
worden)
Abstract argumentatieve activiteit – consistentie – argumenten
afwegen (tegenargumenten helpen de eigen positie te
versterken, uit te klaren, of bij te schaven) – justification
Methode v reflective equilibrium
Morele principes/theorieën moeten zoveel mogelijk in
overeenstemming/evenwicht zijn met onze morele opvattingen en
intuïties; en omgekeerd -> bij botsingen tussen beide doe je
aanpassingen heen en weer, tot dat ze beide in evenwicht zijn (=
reflective equilibrium)
= Methode om tot rechtvaardige of moreel consistente
principes te komen
vb utilitarisme, mr 1 iem ophangen om de rest te leren is niet
echt de juiste methode volgens onze intuïtie terwijl het dat wel
is volgens utilitarisme -> dus we moeten dat aanpassen, dat
passen we later weer aan enz
Deductie + inductie Coherentie
Jeremy Bentham
Radicale hervormer, the principles of morals and legislation
utilitarisme
1. the greatest happiness (of the greatest number)
2. each counts for one and no more than one
, gedachtenexperimenten
trolley problem
Locke, Hobbes, Rousseau, Kant: natuurtoestand -
contracttheorie
Dworkins onbewoond eiland
Rawls’ Originele positie
Nozick: Wilt Chamberlain, eyeball lottery
Waar komen onze morele intuïties vandaan?
Stel elektroshock aan 2 of 15 mensen (2), daarna ng eens
zelfde dilemma met zelfde mensen (15) -> beide dilemma’s
beslis je obv je morele intuïties
Opvoeding – vorming
Cultuur – tijd/ruimte context
Levensbeschouwing
Natuur
o Frans de Waal -> natuurlijke bouwstenen (ook dieren
hebben die) zorgen vr morele intuïties
Jonathan Haidt -> wrm verschillen conservatieven en
progressieven?
“progressieven hebben minder morele intuïties dan
conservatieven” -> progressieven kan je met rationele
argumenten makkelijker overtuigen v iets (vb: geliefd hondje
opeten)
“conservatieven kunnen makkelijker progressieven begrijpen
dan omgekeerd”
Wrm is er een staat/pol macht nodig?
Anarchisme: “weg met de pol macht/autoriteit”, mr zelfs dan
ontstaat er macht…
Hoe zou de wereld zijn zonder pol? Wie krijgt pol macht?
2 zwaardenleer = theorie over verhouding tussen kerkelijke en
wereldlijke macht -> God heeft 2 zwaarden (machten) ingesteld om
de wereld te besturen: de geestelijke en wereldlijke macht
geestelijke macht staat boven de wereldlijke macht (Paus had
ook wereldlijke macht)
o <-> absolutisme: macht leider is absoluut
Res Mixtae = kwesties die zowel de kerk als de staat aangaan,
religieuze en pol autoriteit overlappen
Machtsstrijd (investituurstrijd, Welfen/Ghibellijnen)
Natuurrechtsdenken Thomas v Aquino (1225-74)
Hoe weet je of een wet die een staat maakt goed is? Afwegen
aan natuurwet die voortkomt uit goddelijk recht, indien die
nt overeen komt is die nt goed
, -> een homohuwelijk kan nt want gaat in tegen goddelijk recht
(seks dient enkel vr voortplanting)
Synthese theologie en filosofie (Aristoteles)
Summa Theologiae (boek)
o Lex humana: positief recht
o Lex naturalis: natuurwet (rede)
o Lex divina: openbaring
o Lex aeterna: overkoepelend
Tot op vandaag inspirator van Rooms-katholieke Kerk
Kalief als gods vertegenwoordiger op aarde
Sharia, islamitisch recht, rechtsscholen
Volkssoevereiniteit – burgerschap
Glorious revolution (locke e.a.) , Fr revolutie (Condorcet,
Montesquieu, Rousseau e.a.), VS (Locke, Paine, De
Tocqueville), Bataafse revolutie, Haïtiaanse revolutie
Contracttheorie (soc contract) – natuurtoestand (= situatie waar
gn pol, staat,… is)
Thomas Hobbes
o Leviathan 1651 (= heerser)
o Het leven i/d natuurtoestand: solitary, poor, nasty,
brutisch and short + oorlog v allen tegen allen +
mensen gedreven dr zelfbehoud en eigenbelang + gn
sprake v recht en onrecht
o macht overdragen aan een soevereine heerser met
absolute macht -> die vaardigt regels uit die die vr
vrede, stabiliteit en veiligheid moeten zorgen
o buiten de pol samenleving (daarvoor) is er gn recht of
onrecht -> enkel pos recht (recht dr de mens ingesteld)
bestaat (dus gn natuurrecht dr God)
o seculier: pol macht los v God + gn dr God ingesteld
natuurrecht (wel bij Locke)
o gn democraat
John Locke
o Two Treatises of Government 1690
o Ookal is er ng gn pol (natuurtoestand), er bestonden wel
al natuurrechten (nt zo volgens Hobbes) -> die komen v
God
i/d natuurtoestand heeft ied gelijke rechten,
niemand mag een ander schaden -> mr we
kunnen voortdurend dr anderen worden
aangevallen i/d natuurtoestand waardoor ons
natuurrecht nt veilig is
