Bedrijfseconomie
1 De fundamenten van bedrijfseconomie en marktwerking 1
1.1 Wat is bedrijfseconomie? 1
1.2 Belangrijke concepten voor managers 1
1.2.1 Doelen en beperkingen 1
1.2.2 Belang van (economische) winst 1
1.2.3 Incentives/prikkels 2
1.2.4 (Implicaties van) marktmechanismen 2
1.2.5 Tijdsaspect van geld 2
1.2.6 Marginale analyse voor optimalisatie 3
1.2.7 Fallacy 3
1.2.8 Datagedreven besluitvorming 4
1.3 Marktwerking: vraag en aanbod 4
1.3.1 Belang voor managers 4
1.3.2 Vraag 4
1.3.3 Aanbod 5
1.3.4 Marktevenwicht in perfecte competitie 7
2 Kwantitatieve vraaganalyse 8
2.1 Eigen prijselasticiteit 8
2.1.1 Interpretatie van (eigen prijs)elasticiteit 8
2.1.2 Factoren die de prijselasticiteit beïnvloeden 8
2.2 Vraagelasticiteit 9
2.2.1 Belang van vraagelasticiteit voor managers 9
2.2.2 Extreme vraagelasticiteiten 9
2.3 Andere elasticiteiten 10
2.3.1 Kruiselingse prijselasticiteit 10
2.3.2 Inkomenselasticiteit 10
2.3.3 Andere elasticiteiten 10
2.4 Elasticiteit afleiden uit een lineaire vraagcurve 10
3 Theorie van consumentengedrag 11
3.1 Model: voorkeuren 11
3.1.1 Eigenschappen indifferentiecurven 11
3.1.2 De marginale substitutievoet (MRS) 11
3.2 Beperkingen 12
3.2.1 Budgetbeperkingen 12
3.2.2 De marktsubstitutievoet 12
3.2.3 Veranderingen in budgetbeperkingen 12
3.3 Consumentenevenwicht 12
3.3.1 Evenwichtsconsumptiepunt 13
3.3.2 Verandering in de prijs 13
3.3.3 Verandering in het inkomen 13
3.4 Implicaties 14
3.4.1 Implicaties voor werknemers 14
3.4.2 Implicaties voor managers 14
3.5 Relatie tussen indifferentiecurves en vraagcurves 14
4 Het productieproces en kosten 15
4.1 Relevantie voor managers 15
4.2 Productiefunctie 15
, 4.2.1 Korte versus lange termijnbeslissingen 15
4.2.2 Maatstaven van productiviteit 16
4.2.3 De manager en het productieproces 16
4.2.4 Algebraïsche productiefuncties 17
4.3 Isokwanten en isokosten 18
4.3.1 Isokwant 18
4.3.2 Isokostlijn 19
4.3.3 Kostenminimalisatie 19
4.3.4 Optimale inputsubstitutie 20
4.4 Kostenfuncties 20
4.4.1 Kortetermijnkosten 20
4.4.2 Langetermijnkosten 21
4.4.3 Kostenfuncties voor meerdere outputs 22
5 De organisatie van het bedrijf 23
5.1 Inputs verkrijgen 23
5.1.1 Spotmarkt 23
5.1.2 Contract 23
5.1.3 Verticale integratie 23
5.2 Transactiekosten 23
5.3 Gespecialiseerde investeringen 24
5.3.1 Soorten gespecialiseerde investeringen 24
5.3.2 Implicaties gespecialiseerde investeringen 24
5.4 Optimale inputverwerving 25
5.5 Principal-agent theorie: managementcompensatie 26
5.5.1 Krachten die managers disciplineren 26
6 De aard van de industrie 27
6.1 Marktstructuur 27
6.1.1 Grootte van bedrijven 27
6.1.2 Concentratie van een industrie 27
6.1.3 Technologie 28
6.1.4 Vraag- en marktomstandigheden 28
6.1.5 Toetredingsmogelijkheden 29
6.2 Conduct 29
6.2.1 Prijsgedrag 29
6.2.2 Integratie en merger activiteit 29
6.2.3 Research and development 30
6.2.4 Reclame 30
6.3 Peformance 30
6.3.1 Winst 30
6.3.2 Sociale welvaart 30
6.4 Modellen 31
7 Marktstructuur in competitieve markten 32
7.1 Perfecte competitie 32
7.1.1 Marktevenwicht in perfecte competitie 32
7.1.2 Pareto-efficiëntie 32
7.1.3 Marktvraag en de vraag voor een bedrijf 32
7.2 Optimale outputbeslissing 33
8 Monopolie 34
8.1 Ontstaan monopolies 34
8.2 Winstmaximalisatie 34
8.3 Markup pricing 35
,8.4 deadweight loss 35
8.5 natuurlijke monopolie 35
9 Monopolistische competitie en prijsstrategieën 36
9.1 Monopolistische competitie 36
9.2 Prijsstrategieën 36
9.2.1 Basis prijsstrategie 36
9.2.2 Strategieën 36
9.3 Prijsdiscriminaties 37
9.3.1 Eerste orde of perfecte prijsdiscriminatie 37
9.3.2 Tweede orde prijsdiscriminatie 37
9.3.3 Derde orde prijsdiscriminatie 38
9.4 Bundelen 38
9.4.1 Tweeledige prijszetting 38
9.4.2 Het ‘Disneyland’ dilemma 39
9.5 Blokprijzing 39
9.6 Evenwicht monopolistische competitie 39
9.6.1 Korte termijn evenwicht 39
9.6.2 Lange termijn evenwicht 40
10 Oligopolie 41
10.1 Coöperatieve strategie: collusie (kartelvorming) 41
10.1.1 Collusiemodel 41
10.2 Niet-coöperatieve strategieën 42
10.2.1 Kwaniteitsleiderschap: Stackelberg model 42
10.2.2 Simultane hoeveelheidsbepaling: Cournot model 43
10.2.3 Prijsleiderschap 44
10.2.4 Simultane prijszetting: Bertrand model 45
10.3 Vergelijking uitkomsten (lineaire vraagfunctie) 45
11 Speltheorie 46
11.1 Simultane spelen 46
11.1.1 Dominante versus niet-dominante strategie 46
11.1.2 ‘veilige’ strategie 46
11.1.3 Nash evenwicht 46
11.1.4 Prisoner’s dilemma 47
11.1.5 Coördinatiespelen 47
11.2 Sequentiële spelen 48
11.2.1 Entry afschrikken (deterrence) 48
11.2.2 Herhaalde spelen 48
11.3 Toepassing: een kartel afdwingen 48
12 Mededinging 49
12.1 Competition and competition policy 49
12.2 Antitrust 49
12.2.1 EU-wetgeving inzake concurrentievervalsing 49
12.2.2 Economics of anti-competitive behaviour 50
12.3 Merger control 50
12.3.1 Merger control in practice 50
12.4 State aid 51
12.4.1 Juridische basis 51
13 Investeringsanalyse 52
13.1 Relevantie voor managers 52
13.1.1 Soorten projecten 52
, 13.2 Kasstromen 52
13.2.1 Belang van kasstromen 52
13.2.2 Incrementele kasstromen 52
13.3 Verdisconteren en oprenten 53
13.3.1 Vuistregel investeringsverdubbeling 53
13.4 Cost of capital berekenen in een bedrijfscontext 53
13.4.1 Kost eigen vermogen 53
13.4.2 Kost schuld 54
13.4.3 Cost of capital van een bedrijf versus specifiek project 54
13.5 Investeringen waarderen en rangschikken 54
13.5.1 Net present value 54
13.5.2 Rentabiliteitsindex 55
13.5.3 Internal rate of return 55
13.5.4 Terugverdientijd 55
13.5.5 Break-even analyse 55
13.5.6 Overzicht complementariteit 56
13.5.7 Beperkingen NPV, PI en IRR 56
13.6 Risico en sensitiviteitsanalyse 56
13.7 Optimaal kapitaalsbudget 57
14 De economie van informatie 58
14.1 Onzekerheid 58
14.2 Verwachte waarde en variantie 58
14.2.1 Verwachte waarde 58
14.2.2 Variantie 58
14.2.3 Expected utility 59
14.3 Attitudes ten opzichte van risico 59
14.4 Onzekerheid en consumentengedrag 60
14.4.1 Implicaties risicoaverse consumenten 60
14.4.2 Zoekkosten consumenten 61
14.5 Onzekerheid en het management 62
14.5.1 Zoekkosten producenten 62
14.5.2 Winstmaximalisatie 62
14.5.3 Risico’s 63
14.6 Onzekerheid en de markt 63
14.6.1 Adverse selectie 63
14.6.2 Moral hazard 63
14.6.3 Signaling 63
14.6.4 Screening 64
14.6.5 Veilingen 64
1 De fundamenten van bedrijfseconomie en marktwerking 1
1.1 Wat is bedrijfseconomie? 1
1.2 Belangrijke concepten voor managers 1
1.2.1 Doelen en beperkingen 1
1.2.2 Belang van (economische) winst 1
1.2.3 Incentives/prikkels 2
1.2.4 (Implicaties van) marktmechanismen 2
1.2.5 Tijdsaspect van geld 2
1.2.6 Marginale analyse voor optimalisatie 3
1.2.7 Fallacy 3
1.2.8 Datagedreven besluitvorming 4
1.3 Marktwerking: vraag en aanbod 4
1.3.1 Belang voor managers 4
1.3.2 Vraag 4
1.3.3 Aanbod 5
1.3.4 Marktevenwicht in perfecte competitie 7
2 Kwantitatieve vraaganalyse 8
2.1 Eigen prijselasticiteit 8
2.1.1 Interpretatie van (eigen prijs)elasticiteit 8
2.1.2 Factoren die de prijselasticiteit beïnvloeden 8
2.2 Vraagelasticiteit 9
2.2.1 Belang van vraagelasticiteit voor managers 9
2.2.2 Extreme vraagelasticiteiten 9
2.3 Andere elasticiteiten 10
2.3.1 Kruiselingse prijselasticiteit 10
2.3.2 Inkomenselasticiteit 10
2.3.3 Andere elasticiteiten 10
2.4 Elasticiteit afleiden uit een lineaire vraagcurve 10
3 Theorie van consumentengedrag 11
3.1 Model: voorkeuren 11
3.1.1 Eigenschappen indifferentiecurven 11
3.1.2 De marginale substitutievoet (MRS) 11
3.2 Beperkingen 12
3.2.1 Budgetbeperkingen 12
3.2.2 De marktsubstitutievoet 12
3.2.3 Veranderingen in budgetbeperkingen 12
3.3 Consumentenevenwicht 12
3.3.1 Evenwichtsconsumptiepunt 13
3.3.2 Verandering in de prijs 13
3.3.3 Verandering in het inkomen 13
3.4 Implicaties 14
3.4.1 Implicaties voor werknemers 14
3.4.2 Implicaties voor managers 14
3.5 Relatie tussen indifferentiecurves en vraagcurves 14
4 Het productieproces en kosten 15
4.1 Relevantie voor managers 15
4.2 Productiefunctie 15
, 4.2.1 Korte versus lange termijnbeslissingen 15
4.2.2 Maatstaven van productiviteit 16
4.2.3 De manager en het productieproces 16
4.2.4 Algebraïsche productiefuncties 17
4.3 Isokwanten en isokosten 18
4.3.1 Isokwant 18
4.3.2 Isokostlijn 19
4.3.3 Kostenminimalisatie 19
4.3.4 Optimale inputsubstitutie 20
4.4 Kostenfuncties 20
4.4.1 Kortetermijnkosten 20
4.4.2 Langetermijnkosten 21
4.4.3 Kostenfuncties voor meerdere outputs 22
5 De organisatie van het bedrijf 23
5.1 Inputs verkrijgen 23
5.1.1 Spotmarkt 23
5.1.2 Contract 23
5.1.3 Verticale integratie 23
5.2 Transactiekosten 23
5.3 Gespecialiseerde investeringen 24
5.3.1 Soorten gespecialiseerde investeringen 24
5.3.2 Implicaties gespecialiseerde investeringen 24
5.4 Optimale inputverwerving 25
5.5 Principal-agent theorie: managementcompensatie 26
5.5.1 Krachten die managers disciplineren 26
6 De aard van de industrie 27
6.1 Marktstructuur 27
6.1.1 Grootte van bedrijven 27
6.1.2 Concentratie van een industrie 27
6.1.3 Technologie 28
6.1.4 Vraag- en marktomstandigheden 28
6.1.5 Toetredingsmogelijkheden 29
6.2 Conduct 29
6.2.1 Prijsgedrag 29
6.2.2 Integratie en merger activiteit 29
6.2.3 Research and development 30
6.2.4 Reclame 30
6.3 Peformance 30
6.3.1 Winst 30
6.3.2 Sociale welvaart 30
6.4 Modellen 31
7 Marktstructuur in competitieve markten 32
7.1 Perfecte competitie 32
7.1.1 Marktevenwicht in perfecte competitie 32
7.1.2 Pareto-efficiëntie 32
7.1.3 Marktvraag en de vraag voor een bedrijf 32
7.2 Optimale outputbeslissing 33
8 Monopolie 34
8.1 Ontstaan monopolies 34
8.2 Winstmaximalisatie 34
8.3 Markup pricing 35
,8.4 deadweight loss 35
8.5 natuurlijke monopolie 35
9 Monopolistische competitie en prijsstrategieën 36
9.1 Monopolistische competitie 36
9.2 Prijsstrategieën 36
9.2.1 Basis prijsstrategie 36
9.2.2 Strategieën 36
9.3 Prijsdiscriminaties 37
9.3.1 Eerste orde of perfecte prijsdiscriminatie 37
9.3.2 Tweede orde prijsdiscriminatie 37
9.3.3 Derde orde prijsdiscriminatie 38
9.4 Bundelen 38
9.4.1 Tweeledige prijszetting 38
9.4.2 Het ‘Disneyland’ dilemma 39
9.5 Blokprijzing 39
9.6 Evenwicht monopolistische competitie 39
9.6.1 Korte termijn evenwicht 39
9.6.2 Lange termijn evenwicht 40
10 Oligopolie 41
10.1 Coöperatieve strategie: collusie (kartelvorming) 41
10.1.1 Collusiemodel 41
10.2 Niet-coöperatieve strategieën 42
10.2.1 Kwaniteitsleiderschap: Stackelberg model 42
10.2.2 Simultane hoeveelheidsbepaling: Cournot model 43
10.2.3 Prijsleiderschap 44
10.2.4 Simultane prijszetting: Bertrand model 45
10.3 Vergelijking uitkomsten (lineaire vraagfunctie) 45
11 Speltheorie 46
11.1 Simultane spelen 46
11.1.1 Dominante versus niet-dominante strategie 46
11.1.2 ‘veilige’ strategie 46
11.1.3 Nash evenwicht 46
11.1.4 Prisoner’s dilemma 47
11.1.5 Coördinatiespelen 47
11.2 Sequentiële spelen 48
11.2.1 Entry afschrikken (deterrence) 48
11.2.2 Herhaalde spelen 48
11.3 Toepassing: een kartel afdwingen 48
12 Mededinging 49
12.1 Competition and competition policy 49
12.2 Antitrust 49
12.2.1 EU-wetgeving inzake concurrentievervalsing 49
12.2.2 Economics of anti-competitive behaviour 50
12.3 Merger control 50
12.3.1 Merger control in practice 50
12.4 State aid 51
12.4.1 Juridische basis 51
13 Investeringsanalyse 52
13.1 Relevantie voor managers 52
13.1.1 Soorten projecten 52
, 13.2 Kasstromen 52
13.2.1 Belang van kasstromen 52
13.2.2 Incrementele kasstromen 52
13.3 Verdisconteren en oprenten 53
13.3.1 Vuistregel investeringsverdubbeling 53
13.4 Cost of capital berekenen in een bedrijfscontext 53
13.4.1 Kost eigen vermogen 53
13.4.2 Kost schuld 54
13.4.3 Cost of capital van een bedrijf versus specifiek project 54
13.5 Investeringen waarderen en rangschikken 54
13.5.1 Net present value 54
13.5.2 Rentabiliteitsindex 55
13.5.3 Internal rate of return 55
13.5.4 Terugverdientijd 55
13.5.5 Break-even analyse 55
13.5.6 Overzicht complementariteit 56
13.5.7 Beperkingen NPV, PI en IRR 56
13.6 Risico en sensitiviteitsanalyse 56
13.7 Optimaal kapitaalsbudget 57
14 De economie van informatie 58
14.1 Onzekerheid 58
14.2 Verwachte waarde en variantie 58
14.2.1 Verwachte waarde 58
14.2.2 Variantie 58
14.2.3 Expected utility 59
14.3 Attitudes ten opzichte van risico 59
14.4 Onzekerheid en consumentengedrag 60
14.4.1 Implicaties risicoaverse consumenten 60
14.4.2 Zoekkosten consumenten 61
14.5 Onzekerheid en het management 62
14.5.1 Zoekkosten producenten 62
14.5.2 Winstmaximalisatie 62
14.5.3 Risico’s 63
14.6 Onzekerheid en de markt 63
14.6.1 Adverse selectie 63
14.6.2 Moral hazard 63
14.6.3 Signaling 63
14.6.4 Screening 64
14.6.5 Veilingen 64
