Samenvatting cognitieve psychologie
Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Wat is de cognitieve psychologie?
• Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
• Basisfuncties en -processen van de menselijke cognitie
o Perceptie
o Aandacht
o Geheugen
o …
• Verschillende gespecialiseerde subdomeinen
Cognitieve wetenschappen
• Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
o Psychologie
o Neurowetenschappen
o Linguïstiek
o Computerwetenschappen
o Filosofie
o ….
2. Experimentele methode
• Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te ontwikkelen en
te toetsen
• Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
o Beginnen: manipulatie onafhankelijke variabelen
o Daarna: bestuderen effect op afhankelijke variabelen
o Bv. Invloed van telefoneren op het rijgedrag
• Interne validiteit verhogen o.m. door
o Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
o Counterbalancing (volgorde-effecten)
1
,2.1 Afhankelijke variabelen
• Meestal
o Reactietijden
o Nauwkeurigheid
• Andere
o Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
o Oogbewegingen
o Breinactivatie (bv. fMRI)
o
o ...
3. Theorie
• Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
• Samenvatting data
o Jaarlijks duizenden experimenten
o Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv.
power law of learning:
▪ In het begin gaat de winst snel voorruit, maar na bepaalde
periode begint dit af te nemen. Vooral leerfase in de
beginfase, eenmaal je de vaardigheid onder de knie hebt
ga je er nog maar weinig uithalen. Vb.: joggen, ….
▪ → Manier waarop wij als mens nieuwe dingen aanleren
• Verklaring data
o Experimentele methode => causaliteit!
• Voorspelling data
o Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
3.1 Onderzoek – theorievorming
• Wisselwerking onderzoek en theorievorming
o Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
o Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
o = onderzoekscyclus
2
,Hoofdstuk 2: Geschiedenis
• Inleiding
o Interesse in mentale processen is eeuwenoud
▪ Aristoteles
• “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
▪ Socrates
• “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
1. Eerste cognitieve psychologen
• Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw
• Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
o Voorbeelden
▪ Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
▪ De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
• Pioniers
o Franciscus Donders (1868)
o Hermann Ebbinghaus (1885)
1.1 Donders (1868)
• Vader mentale chronometrie
o Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
o Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoeveel tijd nemen mentale processen
in beslag?
o Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken
3
, Enkelvoudige reactietijdtaak
• S1 => R1
• a-reactie
o 1 soort prikkel, aanwezig of afwezig
o Enkel reactie wanneer er een prikkel wordt aangeboden
o Stimulus leidt tot reactie
• Meet de tijd tussen de stimulus (licht brandt) en de respons (druk op de
knop).
• De tijd voor je op de knop drukt is de enkelvoudige reactietijd.
KeuzeRT-taak
• = Keuze maken tussen welke reactie je moet doen
• S1 => R1
• S2 => R2
• b-reactie
o a-reactie
o stimulusdiscriminatie
▪ je moet zien om het rood of groen is; onderscheid maken tss twee
stimuli (discrimineren)
o responsselectie
▪ je moet de juiste hendel selecteren; onderscheid kunnen maken tss
de verschillende responsen
Go-no Go RT-taak
• S1 => R1
• S2 => geen R
• c-reactie
o a-reactie
o stimulusdiscriminatie
Substractiemethode
4
Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Wat is de cognitieve psychologie?
• Cognitieve psychologie = wetenschappelijke studie van mentale processen
• Basisfuncties en -processen van de menselijke cognitie
o Perceptie
o Aandacht
o Geheugen
o …
• Verschillende gespecialiseerde subdomeinen
Cognitieve wetenschappen
• Interdisciplinair onderzoek cognitie is wetenschap op zich geworden
o Psychologie
o Neurowetenschappen
o Linguïstiek
o Computerwetenschappen
o Filosofie
o ….
2. Experimentele methode
• Cognitieve psychologie hanteert de experimentele methode om theorieën te ontwikkelen en
te toetsen
• Onderzoeksvragen beantwoorden door experimenten uit te voeren
o Beginnen: manipulatie onafhankelijke variabelen
o Daarna: bestuderen effect op afhankelijke variabelen
o Bv. Invloed van telefoneren op het rijgedrag
• Interne validiteit verhogen o.m. door
o Storende variabelen onder controle te houden: constant houden, randomisatie, matching
o Counterbalancing (volgorde-effecten)
1
,2.1 Afhankelijke variabelen
• Meestal
o Reactietijden
o Nauwkeurigheid
• Andere
o Zelfrapportering (bv. bewustzijn)
o Oogbewegingen
o Breinactivatie (bv. fMRI)
o
o ...
3. Theorie
• Adhv experimenteel onderzoek tracht de cognitieve psychologie theorieën te ontwikkelen
• Samenvatting data
o Jaarlijks duizenden experimenten
o Soms ontdekken we mathematische wetmatigheden, bv.
power law of learning:
▪ In het begin gaat de winst snel voorruit, maar na bepaalde
periode begint dit af te nemen. Vooral leerfase in de
beginfase, eenmaal je de vaardigheid onder de knie hebt
ga je er nog maar weinig uithalen. Vb.: joggen, ….
▪ → Manier waarop wij als mens nieuwe dingen aanleren
• Verklaring data
o Experimentele methode => causaliteit!
• Voorspelling data
o Bv. Is het een goed idee om te telefoneren tijdens het rijden?
3.1 Onderzoek – theorievorming
• Wisselwerking onderzoek en theorievorming
o Onderzoeksdata kunnen enkel verklaard worden door theorieën
o Theorieën kunnen enkel tot stand komen via onderzoeksdata
o = onderzoekscyclus
2
,Hoofdstuk 2: Geschiedenis
• Inleiding
o Interesse in mentale processen is eeuwenoud
▪ Aristoteles
• “Ons geheugen is als een kleitablet waarop we informatie kunnen schrijven”
▪ Socrates
• “Kennis is aangeboren, men kan deze verzamelen, maar niet verwerven”
1. Eerste cognitieve psychologen
• Cognitief psychologisch onderzoek reeds in 19de eeuw
• Deels zelfs voor de start van de psychologie (1879)
o Voorbeelden
▪ Eerste experimenten psychofysica: zie HS perceptie
▪ De psychologische scholen: onderzoek naar ‘het bewustzijn’
• Pioniers
o Franciscus Donders (1868)
o Hermann Ebbinghaus (1885)
1.1 Donders (1868)
• Vader mentale chronometrie
o Voorheen: automatisch van perceptie naar motoriek
o Mentale processen ertussen nemen tijd in beslag. Hoeveel tijd nemen mentale processen
in beslag?
o Bestudeerde dit adhv reactietijdtaken
3
, Enkelvoudige reactietijdtaak
• S1 => R1
• a-reactie
o 1 soort prikkel, aanwezig of afwezig
o Enkel reactie wanneer er een prikkel wordt aangeboden
o Stimulus leidt tot reactie
• Meet de tijd tussen de stimulus (licht brandt) en de respons (druk op de
knop).
• De tijd voor je op de knop drukt is de enkelvoudige reactietijd.
KeuzeRT-taak
• = Keuze maken tussen welke reactie je moet doen
• S1 => R1
• S2 => R2
• b-reactie
o a-reactie
o stimulusdiscriminatie
▪ je moet zien om het rood of groen is; onderscheid maken tss twee
stimuli (discrimineren)
o responsselectie
▪ je moet de juiste hendel selecteren; onderscheid kunnen maken tss
de verschillende responsen
Go-no Go RT-taak
• S1 => R1
• S2 => geen R
• c-reactie
o a-reactie
o stimulusdiscriminatie
Substractiemethode
4
