SEKSUEEL GEWELD: DADERS
DEEL II: THEORIEVORMING EN HULPVERLENING AAN DADERS VAN SEKSUEEL
GEWELD
LES 1: INLEIDING: PREVALENTIE EN DEFINITIE(S)
Vroeg of laat gaan we in onze carrière werken met personen die feiten hebben gepleegd. De manier
waarop we kijken naar foto’s als niet-daders, is anders dan personen die seksueel aangetrokken worden
door minderjarigen.
Mensen met seksuele interesse in kinderen gaan anders kijken naar deze foto’s:
- De blote armen → naaktheid
- De manier waarop het kind opkijkt → POV-pornografie
- Vader-dochtercontact → personen die seksuele interesse hebben in kinderen zien het erotische
(kus, de manier waarop de benen worden vastgehouden…)
Hoe wij de wereld zien, is anders dan hoe daders van seksueel geweld bij kinderen de wereld zien.
DR. GRAHAM HILL
• Britse criminoloog en expert op het gebied van
kindermisbruik en ontvoerings-/moordzaken.
• Internationale consultant voor wetshandhavings- en
kinderbeschermingsinstanties.
• Onderzoekt dadergedrag, verhoortechnieken en verbetering
van kindbeschermingspraktijken.
• Gasthoogleraar aan Birmingham City University.
10 STELLINGEN DOOR DR. GRAHAM HILL
1. Seksuele interesse tot minderjarigen begint doorgaans in de adolescentie.
2. Middelenmisbruik of depressie zijn nooit oorzakelijke factoren van seksueel kindermisbruik (CSA).
- Één oorzaak is moeilijk te vinden
- Er zijn meer multifactoriële theorieën
- De stelling wordt zo uitgesproken gedaan, zodat daders het niet kunnen steken puur en alleen op
hun middelenmisbruik of depressie
1
,3. Daders hebben niet meer of minder kans om zelf CSA-slachtoffer te zijn; maar, ze zijn het beste in het
inpakken van hun verhaal en jou ervan te overtuigen dat ze in feite het slachtoffer zijn.
- Denk aan slachtoffer-pleger cyclus → veel daders waren in het verleden ook zelf slachtoffer,
maar is dit zo?
- Als je vroeger slachtoffer geweest bent, kan het een grotere kans geven, maar het is niet
noodzakelijk (de meeste slachtoffers worden geen dader en slachtofferschap op zich is geen
verklaring voor daderschap)
- Idee: laat je niet bespelen door daders, weet kritisch → ze zijn niet alleen slachtoffer, maar
weldelijk ook dader!
4. Het internet kan bestaande deviante seksuele interesses versterken.
- Als je bepaalde interesses hebt, ga je die opzoeken en wordt je nog meer geïnteresseerd
5. Daders komen niet per ongeluk in contact met onwettig materiaal. Je kijkt en zoekt alleen naar wat je
interesseert.
- Veel daders zullen beweren dat de misbruikbeelden een accident zijn → men wil dit voorkomen
dat ze ermee wegkomen
- Ze zoeken het waarschijnlijk actiever op dan ze laten blijken (misbruikbeelden van kinderen zijn
illegaal, dus het is vaak onmogelijk om er zomaar aan te geraken)
6. De ernst van de misbruikbeelden is NIET gecorreleerd met het risico (bv. tot plegen van hands-on
feiten). Het idee dat de ernst van de misbruikbeelden gecorreleerd is aan de ernst van het misdrijf is
NIET waar.
- Bv. het waren misschien wel naaktbeelden van kinderen en minderjarigen, maar het is toch niet
zo ernstig als mensen die over penetratiebeelden beschikken
- Moet hier een onderscheid in gemaakt worden?
- Het is niet omdat je de beelden ziet, dat je ook de feiten gaat plegen? Het staat misschien los van
elkaar?
7. Daders kunnen variëren tussen pedofilie, hebefilie en beide.
- Pedofilie = seksuele interesse in minderjarigen
- Hebefilie = seksuele interesse in kinderen in hun vroege pubertijd
8. Daders vervullen via misbruik menselijke behoeften NIET alleen seks. Seks is bijna nooit de primaire
reden tot seksueel kindermisbruik.
- Vermoedelijk gaat het over macht
- Het voelen van intimiteit en connectie
- Niet alleen de seksuele behoefte
9. Zedendelicten zijn NIET geslachtsspecifiek maar hun interesse gaat uit naar ALLE kinderen.
- Er kunnen bepaalde voorkeuren zijn (exclusiviteit)
2
, - Hier vooral mensen die feiten spelen uit een soort van hyperseksueel gedrag
- Interessante studie: dader en de seksuele oriëntatie (bv. iemand die homoseksueel is, gaat die
dan ook alleen maar misbruik maken van mannelijke kinderen? Vaak is het veel breder)
10. Behandelingsprogramma's genezen het problematische gedrag niet, maar CONTROLEREN of
BEHEERSEN het.
VAN WAAR KOMT DIT GEDRAG? – SIX STEPS MODEL – GRAHAM HILL
1. Belangrijke levensgebeurtenissen
• Psychologische kwetsbaarheden: Iedereen reageert anders op levensgebeurtenissen,
bijvoorbeeld door een gebrek aan empathie of een laag zelfbeeld.
• Dit kan leiden dat slachtoffers zelf feiten gaan plegen of dat ze net niemand hetzelfde zullen
willen gaan aandoen.
o Correctieve script = wat ik meegemaakt heb, wil ik nooit aan iemand anders aandoen
o Replicatieve script = wat ik heb meegemaakt, wil ik ook aan de volgende generatie
doorgeven
2. Ontwikkeling van het zelfbeeld
• Een onaangepaste kijk op de wereld.
• Seksuele scripts: Wat maatschappelijk geaccepteerd is en wat niet, verschilt per persoon;
alleen de wet bepaalt wat als afwijkend wordt gezien.
• Morele codes raken vervormd en “corrupt” bij personen die feiten plegen naar minderjarigen
toe.
3. Drijfveren
• Vaak slecht begrepen.
• Het gaat meestal niet over seks, maar over (1) autonomie, verbondenheid en compententie
(= menselijke behoeften) als primaire drijfveren; (2) Seks is secundaire drijfveer.
4. Conditionering
• Fantasieën en masturbatie versterken het gedrag.
• Daders zeggen dat ze hun fantasieën "onder controle houden", maar in werkelijkheid
versterken ze hun verlangens.
• De conditionering begint vaak op jonge leeftijd en is moeilijk te veranderen.
5. Doelwit-selectie
• Daders zoeken naar kinderen die beschikbaar én kwetsbaar zijn. Ze stellen vragen als: "Waar
woon je? Zijn je ouders gescheiden? Ben je vaak alleen thuis?" → bereikbaarheid van het kind
testen, pas dan gaan nadenken over de fysieke aantrekking
3
, • Pas als deze voorwaarden zijn vervuld, kijken ze naar aantrekkelijkheid en risico.
6. Controle
• Grooming is geen goede term(?). Daders overtuigen slachtoffers dat ze zullen sterven als ze
iets vertellen.
o Grooming heeft bijna een positieve associatie. Het gaat hier over daders die hun
slachtoffers overtuigen dat ze zullen sterven als ze iets vertellen van wat er hen
overkomen is. Het gaat over een soort van manipulatie.
o Bv. Kriebels in de buik: een dader had een van de minderjarige slachtoffers wijsgemaakt
dat hij in haar slaap een bommetje in haar buik had geïnstalleerd en dat wanneer ze
tegen haar ouders zou vertellen over de dingen die ze samen deden, dat de teller in dat
bommetje zou afgaan. Dat de teller dan van 10 tot nul zou aftellen en dat dan de bom zou
ontploffen. Als het kindje iets deelt met haar ouders kreeg ze van de spanning kriebels in
haar buik en dacht weer aan het bommetje en kreeg angst om te sterven.
o Grooming dekt niet de volledige lading van het sadistische dat ermee gepaard gaat.
• Gebruik van "VIIPA":
a) Geweld (Violence)
b) Intimidatie (Intimidation)
c) Isolatie (Isolation)
d) Overtuiging (Persuasion)
e) Agressie (Aggression)
KEY MESSAGE VAN DR. GRAHAM HILL
• Zedendelinquenten zien de wereld niet zoals jij en ik: ze gaan niet standaard naar een veilige
plaats van vrolijke gedachten, zoals vader-dochter associaties, maar ze gaan standaard naar
seksuele associaties.
• Om het slachtoffer te begrijpen moet je de dader begrijpen.
• Meestal is er al sprake van problematisch gedrag vooraleer daders betrapt worden, omdat de
seksuele fantasieën rond de puberteit beginnen.
• Dus als daders zeggen dat het op latere leeftijd is begonnen, wees kritisch: ze zijn
gewoon nog niet betrapt tot op latere leeftijd!
• Waarschijnlijk zijn er al feiten gepleegd voor de eerste betrapping op latere leeftijd
DOELSTELLINGEN
Studenten verwerven inzicht in theoretische verklaringsmodellen en behandelingstrategieën voor
psychopathologische processen van de menselijke seksualiteit, in het bijzonder in het kader van
slachtoffers en daders van seksueel geweld.
Aan het eind van dit opleidingsonderdeel kent de student:
• gangbare definities van seksueel geweld en hun onderlinge (spannings)verhouding
• het onderscheid tussen seksueel geweld als typisch, deviant, en (ab)normaal gedrag
• seksueel geweld bekeken vanuit de menselijke ontwikkeling
• etiologische theorieën over seksueel geweld
• diagnostiek en behandeling van daders en slachtoffers van seksueel geweld
4
DEEL II: THEORIEVORMING EN HULPVERLENING AAN DADERS VAN SEKSUEEL
GEWELD
LES 1: INLEIDING: PREVALENTIE EN DEFINITIE(S)
Vroeg of laat gaan we in onze carrière werken met personen die feiten hebben gepleegd. De manier
waarop we kijken naar foto’s als niet-daders, is anders dan personen die seksueel aangetrokken worden
door minderjarigen.
Mensen met seksuele interesse in kinderen gaan anders kijken naar deze foto’s:
- De blote armen → naaktheid
- De manier waarop het kind opkijkt → POV-pornografie
- Vader-dochtercontact → personen die seksuele interesse hebben in kinderen zien het erotische
(kus, de manier waarop de benen worden vastgehouden…)
Hoe wij de wereld zien, is anders dan hoe daders van seksueel geweld bij kinderen de wereld zien.
DR. GRAHAM HILL
• Britse criminoloog en expert op het gebied van
kindermisbruik en ontvoerings-/moordzaken.
• Internationale consultant voor wetshandhavings- en
kinderbeschermingsinstanties.
• Onderzoekt dadergedrag, verhoortechnieken en verbetering
van kindbeschermingspraktijken.
• Gasthoogleraar aan Birmingham City University.
10 STELLINGEN DOOR DR. GRAHAM HILL
1. Seksuele interesse tot minderjarigen begint doorgaans in de adolescentie.
2. Middelenmisbruik of depressie zijn nooit oorzakelijke factoren van seksueel kindermisbruik (CSA).
- Één oorzaak is moeilijk te vinden
- Er zijn meer multifactoriële theorieën
- De stelling wordt zo uitgesproken gedaan, zodat daders het niet kunnen steken puur en alleen op
hun middelenmisbruik of depressie
1
,3. Daders hebben niet meer of minder kans om zelf CSA-slachtoffer te zijn; maar, ze zijn het beste in het
inpakken van hun verhaal en jou ervan te overtuigen dat ze in feite het slachtoffer zijn.
- Denk aan slachtoffer-pleger cyclus → veel daders waren in het verleden ook zelf slachtoffer,
maar is dit zo?
- Als je vroeger slachtoffer geweest bent, kan het een grotere kans geven, maar het is niet
noodzakelijk (de meeste slachtoffers worden geen dader en slachtofferschap op zich is geen
verklaring voor daderschap)
- Idee: laat je niet bespelen door daders, weet kritisch → ze zijn niet alleen slachtoffer, maar
weldelijk ook dader!
4. Het internet kan bestaande deviante seksuele interesses versterken.
- Als je bepaalde interesses hebt, ga je die opzoeken en wordt je nog meer geïnteresseerd
5. Daders komen niet per ongeluk in contact met onwettig materiaal. Je kijkt en zoekt alleen naar wat je
interesseert.
- Veel daders zullen beweren dat de misbruikbeelden een accident zijn → men wil dit voorkomen
dat ze ermee wegkomen
- Ze zoeken het waarschijnlijk actiever op dan ze laten blijken (misbruikbeelden van kinderen zijn
illegaal, dus het is vaak onmogelijk om er zomaar aan te geraken)
6. De ernst van de misbruikbeelden is NIET gecorreleerd met het risico (bv. tot plegen van hands-on
feiten). Het idee dat de ernst van de misbruikbeelden gecorreleerd is aan de ernst van het misdrijf is
NIET waar.
- Bv. het waren misschien wel naaktbeelden van kinderen en minderjarigen, maar het is toch niet
zo ernstig als mensen die over penetratiebeelden beschikken
- Moet hier een onderscheid in gemaakt worden?
- Het is niet omdat je de beelden ziet, dat je ook de feiten gaat plegen? Het staat misschien los van
elkaar?
7. Daders kunnen variëren tussen pedofilie, hebefilie en beide.
- Pedofilie = seksuele interesse in minderjarigen
- Hebefilie = seksuele interesse in kinderen in hun vroege pubertijd
8. Daders vervullen via misbruik menselijke behoeften NIET alleen seks. Seks is bijna nooit de primaire
reden tot seksueel kindermisbruik.
- Vermoedelijk gaat het over macht
- Het voelen van intimiteit en connectie
- Niet alleen de seksuele behoefte
9. Zedendelicten zijn NIET geslachtsspecifiek maar hun interesse gaat uit naar ALLE kinderen.
- Er kunnen bepaalde voorkeuren zijn (exclusiviteit)
2
, - Hier vooral mensen die feiten spelen uit een soort van hyperseksueel gedrag
- Interessante studie: dader en de seksuele oriëntatie (bv. iemand die homoseksueel is, gaat die
dan ook alleen maar misbruik maken van mannelijke kinderen? Vaak is het veel breder)
10. Behandelingsprogramma's genezen het problematische gedrag niet, maar CONTROLEREN of
BEHEERSEN het.
VAN WAAR KOMT DIT GEDRAG? – SIX STEPS MODEL – GRAHAM HILL
1. Belangrijke levensgebeurtenissen
• Psychologische kwetsbaarheden: Iedereen reageert anders op levensgebeurtenissen,
bijvoorbeeld door een gebrek aan empathie of een laag zelfbeeld.
• Dit kan leiden dat slachtoffers zelf feiten gaan plegen of dat ze net niemand hetzelfde zullen
willen gaan aandoen.
o Correctieve script = wat ik meegemaakt heb, wil ik nooit aan iemand anders aandoen
o Replicatieve script = wat ik heb meegemaakt, wil ik ook aan de volgende generatie
doorgeven
2. Ontwikkeling van het zelfbeeld
• Een onaangepaste kijk op de wereld.
• Seksuele scripts: Wat maatschappelijk geaccepteerd is en wat niet, verschilt per persoon;
alleen de wet bepaalt wat als afwijkend wordt gezien.
• Morele codes raken vervormd en “corrupt” bij personen die feiten plegen naar minderjarigen
toe.
3. Drijfveren
• Vaak slecht begrepen.
• Het gaat meestal niet over seks, maar over (1) autonomie, verbondenheid en compententie
(= menselijke behoeften) als primaire drijfveren; (2) Seks is secundaire drijfveer.
4. Conditionering
• Fantasieën en masturbatie versterken het gedrag.
• Daders zeggen dat ze hun fantasieën "onder controle houden", maar in werkelijkheid
versterken ze hun verlangens.
• De conditionering begint vaak op jonge leeftijd en is moeilijk te veranderen.
5. Doelwit-selectie
• Daders zoeken naar kinderen die beschikbaar én kwetsbaar zijn. Ze stellen vragen als: "Waar
woon je? Zijn je ouders gescheiden? Ben je vaak alleen thuis?" → bereikbaarheid van het kind
testen, pas dan gaan nadenken over de fysieke aantrekking
3
, • Pas als deze voorwaarden zijn vervuld, kijken ze naar aantrekkelijkheid en risico.
6. Controle
• Grooming is geen goede term(?). Daders overtuigen slachtoffers dat ze zullen sterven als ze
iets vertellen.
o Grooming heeft bijna een positieve associatie. Het gaat hier over daders die hun
slachtoffers overtuigen dat ze zullen sterven als ze iets vertellen van wat er hen
overkomen is. Het gaat over een soort van manipulatie.
o Bv. Kriebels in de buik: een dader had een van de minderjarige slachtoffers wijsgemaakt
dat hij in haar slaap een bommetje in haar buik had geïnstalleerd en dat wanneer ze
tegen haar ouders zou vertellen over de dingen die ze samen deden, dat de teller in dat
bommetje zou afgaan. Dat de teller dan van 10 tot nul zou aftellen en dat dan de bom zou
ontploffen. Als het kindje iets deelt met haar ouders kreeg ze van de spanning kriebels in
haar buik en dacht weer aan het bommetje en kreeg angst om te sterven.
o Grooming dekt niet de volledige lading van het sadistische dat ermee gepaard gaat.
• Gebruik van "VIIPA":
a) Geweld (Violence)
b) Intimidatie (Intimidation)
c) Isolatie (Isolation)
d) Overtuiging (Persuasion)
e) Agressie (Aggression)
KEY MESSAGE VAN DR. GRAHAM HILL
• Zedendelinquenten zien de wereld niet zoals jij en ik: ze gaan niet standaard naar een veilige
plaats van vrolijke gedachten, zoals vader-dochter associaties, maar ze gaan standaard naar
seksuele associaties.
• Om het slachtoffer te begrijpen moet je de dader begrijpen.
• Meestal is er al sprake van problematisch gedrag vooraleer daders betrapt worden, omdat de
seksuele fantasieën rond de puberteit beginnen.
• Dus als daders zeggen dat het op latere leeftijd is begonnen, wees kritisch: ze zijn
gewoon nog niet betrapt tot op latere leeftijd!
• Waarschijnlijk zijn er al feiten gepleegd voor de eerste betrapping op latere leeftijd
DOELSTELLINGEN
Studenten verwerven inzicht in theoretische verklaringsmodellen en behandelingstrategieën voor
psychopathologische processen van de menselijke seksualiteit, in het bijzonder in het kader van
slachtoffers en daders van seksueel geweld.
Aan het eind van dit opleidingsonderdeel kent de student:
• gangbare definities van seksueel geweld en hun onderlinge (spannings)verhouding
• het onderscheid tussen seksueel geweld als typisch, deviant, en (ab)normaal gedrag
• seksueel geweld bekeken vanuit de menselijke ontwikkeling
• etiologische theorieën over seksueel geweld
• diagnostiek en behandeling van daders en slachtoffers van seksueel geweld
4
