FORENSISCH WELZIJNSWERK
LES 1 KADER EN HISTORIEK
Centrale vragen:
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
2. Wat is het verschil tussen ‘autonoom’ en ‘aan justitie verbonden’ FWZW?
3. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
4. Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
5. Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
6. Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?
INLEIDING
Wat is forensisch welzijnswerk?
1. HET CONCEPT
̶ Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
̶ Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing, vervolging, straftoemeting
en strafuitvoering) = recht
̶ Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
̶ DUS: welzijnswerk binnen forensische context
EENVOUDIG
̶ Wat?
• Hulp- en dienstverlening
• aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
• (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
Slachtoffers → Victimologie
Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
̶ Voor wie? (doelgroep)
• Mensen in contact met justitie
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
, ̶ Door wie? (aanbod)
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Toegankelijk voor iedereen
o Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
Richt zich op een bepaalde problematiek
VAPH: Vlaams agentschap voor personen met een handicap
o Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
Breder dan hulpverlening
• Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale Dienst (PSD),
Justitiehuizen, Moderator, …
̶ Algemene HDV ook aan justitiabelen, categoriaal enkel aan justitiabelen
COMPLEX
Complexiteit
~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
→ Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW
̶ Autonoom FWZW
• HDV dat autonoom van justitie werkt
• Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
̶ Aan justitie verbonden FWZW
• HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
• Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie)
Beide: HDV aan daders in justitiële context
Autonoom FWZW
̶ Uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
̶ Waarom? Iedereen recht op menswaardig leven (OCMW-wet 1976), óók daders
̶ Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid – HDV op vraag van de cliënt)
̶ Centraal principe = kwetsbaarheid van personen in contact met justitie
̶ Beroepsgeheim als hulpverlener
̶ Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) → onderdeel van Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW)
, JWW = 1 vd vele opdrachten dat het CAW heeft
Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
̶ Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
̶ Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
• Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
• Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
̶ Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
• Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
• Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
Aan justitie verbonden FWZW
̶ Welzijnswerk onder mandaat
̶ Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
• Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
̶ Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
̶ Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
̶ Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
̶ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
, 2. VERHOUDING WELZIJN – FORENSISCH
Kern = debat verhouding welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
Spanningsveld welzijn – justitie
̶ Fundamenteel: finaliteit
• Wat zijn de doelstellingen? Wat wil men bereiken?
̶ Praktisch/organisatorisch
• Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
• Hoe informatie uitwisselen? (vb. beroepsgeheim)
Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na,
justitie is finaal gericht op de bescherming van de samenleving
̶ Essentie spanningsveld: hoeveel welzijn/justitie prevaleert?
→ ‘hulp en recht’ debat
̶ Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn
̶ Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren
(objectieve norm) = ‘binnenhalen van hulpverleningstechnieken’
Welzijn als doel op zich of instrumentele inzet hulpverlening (middel)?
Recht op menswaardig leven of rechtsconforme burgers?
3. OORZAAK COMPLEXITEIT
1. Ontstaansgeschiedenis
̶ Welzijnswerk ontwikkeld vanuit zowel privé-initiatief als overheidsinitiatief
2. Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
̶ 1980: opsplitsing bevoegdheden
• Autonoom FWZW = gemeenschappen
• Aan justitie verbonden FWZW = federaal
̶ 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord 2011)
• Onderscheid 1980 verandert, want deel van aan justitie verbonden FWZW (JH en ET) wordt
overgeheveld naar gemeenschappen
HISTORIEK
INHOUD
1. Geen FWZW
Ancien Régime → Verlichting
2. Kiemen FWZW: reclassering via patronage
(Nieuw) Sociaal Verweer → jaren ‘60
3. FWZW wordt autonoom
Jaren ‘70 → vandaag
LES 1 KADER EN HISTORIEK
Centrale vragen:
1. Wat is forensisch welzijnswerk?
2. Wat is het verschil tussen ‘autonoom’ en ‘aan justitie verbonden’ FWZW?
3. Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij FZWZ?
4. Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
5. Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
6. Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?
INLEIDING
Wat is forensisch welzijnswerk?
1. HET CONCEPT
̶ Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
̶ Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing, vervolging, straftoemeting
en strafuitvoering) = recht
̶ Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
̶ DUS: welzijnswerk binnen forensische context
EENVOUDIG
̶ Wat?
• Hulp- en dienstverlening
• aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
• (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
Slachtoffers → Victimologie
Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
̶ Voor wie? (doelgroep)
• Mensen in contact met justitie
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
, ̶ Door wie? (aanbod)
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Toegankelijk voor iedereen
o Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
Richt zich op een bepaalde problematiek
VAPH: Vlaams agentschap voor personen met een handicap
o Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
Breder dan hulpverlening
• Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale Dienst (PSD),
Justitiehuizen, Moderator, …
̶ Algemene HDV ook aan justitiabelen, categoriaal enkel aan justitiabelen
COMPLEX
Complexiteit
~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
→ Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW
̶ Autonoom FWZW
• HDV dat autonoom van justitie werkt
• Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
̶ Aan justitie verbonden FWZW
• HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
• Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie)
Beide: HDV aan daders in justitiële context
Autonoom FWZW
̶ Uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
̶ Waarom? Iedereen recht op menswaardig leven (OCMW-wet 1976), óók daders
̶ Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid – HDV op vraag van de cliënt)
̶ Centraal principe = kwetsbaarheid van personen in contact met justitie
̶ Beroepsgeheim als hulpverlener
̶ Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) → onderdeel van Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW)
, JWW = 1 vd vele opdrachten dat het CAW heeft
Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
̶ Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
̶ Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
• Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
• Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
̶ Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
• Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
• Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
Aan justitie verbonden FWZW
̶ Welzijnswerk onder mandaat
̶ Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
• Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
̶ Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
̶ Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
̶ Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
̶ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
, 2. VERHOUDING WELZIJN – FORENSISCH
Kern = debat verhouding welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
Spanningsveld welzijn – justitie
̶ Fundamenteel: finaliteit
• Wat zijn de doelstellingen? Wat wil men bereiken?
̶ Praktisch/organisatorisch
• Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
• Hoe informatie uitwisselen? (vb. beroepsgeheim)
Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na,
justitie is finaal gericht op de bescherming van de samenleving
̶ Essentie spanningsveld: hoeveel welzijn/justitie prevaleert?
→ ‘hulp en recht’ debat
̶ Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn
̶ Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren
(objectieve norm) = ‘binnenhalen van hulpverleningstechnieken’
Welzijn als doel op zich of instrumentele inzet hulpverlening (middel)?
Recht op menswaardig leven of rechtsconforme burgers?
3. OORZAAK COMPLEXITEIT
1. Ontstaansgeschiedenis
̶ Welzijnswerk ontwikkeld vanuit zowel privé-initiatief als overheidsinitiatief
2. Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
̶ 1980: opsplitsing bevoegdheden
• Autonoom FWZW = gemeenschappen
• Aan justitie verbonden FWZW = federaal
̶ 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord 2011)
• Onderscheid 1980 verandert, want deel van aan justitie verbonden FWZW (JH en ET) wordt
overgeheveld naar gemeenschappen
HISTORIEK
INHOUD
1. Geen FWZW
Ancien Régime → Verlichting
2. Kiemen FWZW: reclassering via patronage
(Nieuw) Sociaal Verweer → jaren ‘60
3. FWZW wordt autonoom
Jaren ‘70 → vandaag
