Samenvatting Test 3 Rechtsmethodologie I | VUB | 2025/26

TEST 3 RECHTSMETHODOLOGIE I
WAT IS EUROPEES RECHT?
1.1. HET RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
 ‘Europees recht’ verwijst hier naar het recht van de Europese Unie (Unierecht of EU-recht)
 Niet bedoeld: Europees recht van andere organisaties zoals:
o Raad van Europa
o Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
o Benelux
 Om de omvang te beperken focust de tekst op EU-recht
 Toch wordt onder ‘IV’ kort verwezen naar HUDOC wegens het belang van de rechtspraak van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens
 De Europese Unie zoals vandaag bestaat, is het resultaat van een complexe historische
ontwikkeling (genese)
 Daarom wordt een bondige inleiding tot de structuur van de EU gegeven

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE
 België, Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië en Luxemburg:
o tekenden op 18 april 1951 het EGKS-Verdrag (Kolen en Staal)
o duur: 50 jaar
o in werking: 23 juli 1952
 Dezelfde zes staten:
o sloten op 25 maart 1957:
 EEG-Verdrag
 Euratom-Verdrag
o in werking: 1 januari 1958
 Samen: Gemeenschapsverdragen

VERDERE ONTWIKKELING VAN DE VERDRAGEN
 EEG-Verdrag werd gewijzigd door:
o Europese Akte (1986)
o EU-Verdrag (Maastricht, 1992)
o Verdrag van Amsterdam (1997)
o Verdrag van Nice (2001)
o Verdrag van Lissabon (2007)

Europese Akte (1986)
 Ondertekend: 17 en 28 februari 1986
 Belangrijkste verwezenlijkingen:
o uitbreiding bevoegdheden EEG
o invoering interne markt:
 “ruimte zonder binnengrenzen”
 vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal
o uitbreiding stemming met gekwalificeerde meerderheid
o samenbrengen van:
 communautaire bevoegdheden
 Europese Politieke Samenwerking (buitenlands beleid)

Maastricht (EU-Verdrag, 1992)
 Ondertekend: 7 februari 1992
 Belangrijk:
o EEG → Europese Gemeenschap
o bevoegdheden niet meer enkel economisch




1

, TEST 3 RECHTSMETHODOLOGIE I
Amsterdam (1997) en Nice (2001)
 Amsterdam:
o invoering Hoge Vertegenwoordiger voor GBVB
o uitbreiding bevoegdheden
 Nice: voorbereiding uitbreiding met Centraal- en Oost-Europa

GEMEENSCHAPSRECHT
 Bestaat uit:
o primair recht (verdragen)
o afgeleid recht (normen op basis van verdragen)
o rechtspraak Hof van Justitie
 Moet gezien worden binnen het kader van de EU

Europese unie (1992)
 Opgericht door EU-Verdrag
 Art. 1, al. 3: Unie gebaseerd op Europese Gemeenschappen + beleid en samenwerking
 Kenmerken:
o overkoepelende internationale organisatie
o zonder rechtspersoonlijkheid (voor Lissabon)
o centrale rol voor gemeenschapsrecht

PIJLERSTRUCTUUR (VOOR 2009)
 Drie pijlers:
1. Gemeenschapsrecht
2. GBVB (buitenlands beleid)
3. PJSS (strafrechtelijke samenwerking)
 Titel I en VIII: gemeenschappelijke bepalingen

Verdrag van Lissabon (2009)
 In werking: 1 december 2009
 Belangrijk:
o afschaffing pijlers
o vereenvoudiging structuur
 Verdragen:
o VEU (voorheen EU-Verdrag)
o VWEU (voorheen EG-Verdrag)
o samen: “de Verdragen” (zelfde juridische waarde)
 Euratom blijft bestaan
 EU vervangt Europese Gemeenschap


1.2. BRONNEN VAN UNIERECHT
 Term ‘Unierecht’ vervangt ‘gemeenschapsrecht’
 Twee soorten:
o primair Unierecht
o secundair Unierecht

PRIMAIR UNIERECHT
 Omvat:
o VEU en VWEU
o grondrechten
o algemene beginselen
 Wordt rechtstreeks door lidstaten aangenomen
 Wijziging enkel via procedures (art. 48 VEU)
 Bestaat uit:
o oprichtingsverdragen
o wijzigingsverdragen

2

, TEST 3 RECHTSMETHODOLOGIE I
o toetredingsverdragen

Uitbreiding EU
 1972: Denemarken, Ierland, VK
 1979: Griekenland
 1985: Spanje, Portugal
 1994: Oostenrijk, Zweden, Finland
 2004: grote uitbreiding (o.a. Polen, Hongarije, …)
 2007: Bulgarije, Roemenië
 2013: Kroatië
 Vandaag: 27 lidstaten

Protocollen en grondrechten
 Protocollen: maken integraal deel uit van verdragen
 Verklaringen: geen primair recht
 Handvest van de grondrechten heeft dezelfde juridische waarde als verdragen


SECUNDAIR UNIERECHT
 Normen van EU-instellingen op basis van primair recht
 Moeten in overeenstemming zijn met primair recht
 Art. 288 VWEU:
o verordeningen
o richtlijnen
o besluiten
o aanbevelingen
o adviezen
 EU sluit ook internationale overeenkomsten

Verordening
 Algemene strekking
 Volledig verbindend
 Rechtstreeks toepasselijk
 Geen omzetting nodig
 Lidstaten kunnen wel uitvoeringsmaatregelen nemen

Richtlijn
 Bindend qua resultaat
 Lidstaten kiezen vorm en middelen
 Vereist omzetting
 Bevat termijn

Besluit
 Verbindend in al zijn onderdelen
 Indien adressaten: enkel voor hen

Aanbevelingen en adviezen
 Niet bindend
 Kunnen wel rechtsgevolgen hebben


1.3. KENMERKEN VAN UNIERECHT
RECHTSTREEKSE WERKING
 Verschil met rechtstreekse toepasselijkheid:
o toepasselijkheid = omzetting nodig
o werking = rechten voor burgers
 Arrest Van Gend & Loos (1963): burgers kunnen rechten ontlenen
 Criteria:
3