VOLLEDIGE SAMENVATTING BESTUURSRECHT ACADEMIEJAAR 2026

BESTUURSRECHT 2026
Gedoceerd door Prof. dr. Kaat Leus




1

,Inhoudsopgave

MODULE 1 ................................................................................................................................................... 15

MODULE I.1. Wat houdt bestuursrecht in? ................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 1: Situering binnen het staatsrecht ............................................................................................. 15
1.1 Tweedeling van het staatsrecht ............................................................................................................ 15
1.2 Grondwettelijk recht ............................................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 2: Inhoud van het begrip bestuursrecht ...................................................................................... 15
2.1 Geen materieel-inhoudelijke definitie .................................................................................................. 15
2.2 Twee illustraties van Prof ...................................................................................................................... 16
2.3 Ruimer dan de klassieke UM alleen ...................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3: Vier categorieën rechtsregels ! .............................................................................................. 17
4.1 Het bestuurlijk organisatierecht ............................................................................................................ 17
.2 Het materieel bestuursrecht .............................................................................................................. 17
.3 Het procedureel bestuursrecht .......................................................................................................... 17
4.4 Het bestuursprocesrecht ....................................................................................................................... 17
HOOFDSTUK 5: Aard van het bestuursrecht, een uitzonderingsrecht? ............................................................ 17
5.1 Eigen terminologie en begrippenapparaat ............................................................................................ 17
5.2 Reden van het afwijkende karakter....................................................................................................... 17
5.3 Bijzondere publiekrechtelijke verplichtingen ................................................................................. 18
5.4 Een summa divisio publiek versus privaat? Nuancering........................................................................ 18
HOOFDSTUK 6: Meergelaagdheid van het bestuursrecht ................................................................................ 18
6.1 Verticale meergelaagdheid ............................................................................................................ 18
6.2 Horizontale meergelaagdheid ............................................................................................................... 18

MODULE I.2. De administratieve rechtshandeling ...................................................................................... 20
HOOFDSTUK 1: Twee soorten administratieve rechtshandelingen .................................................................. 20
1.1 Met algemene strekking ........................................................................................................................ 20
1.2 Individuele rechtshandelingen .............................................................................................................. 20
HOOFDSTUK 2: De drie wezenskenmerken ! ................................................................................................... 20
2.1 Verbindende kracht ........................................................................................................................ 20
2.2 Dwingende kracht (privilège du préalable) ........................................................................................... 20
2.3 Uitvoerbare kracht ! ............................................................................................................................. 21
HOOFDSTUK 3: Het vermoeden van wettigheid weerleggen ........................................................................... 21
3.1 (A) Voor de rechter, jurisdictioneel beroep........................................................................................... 21
3.2 (B) Bij de hogere bestuursoverheid ....................................................................................................... 23
3.3 (C) Door het bestuur zelf ....................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 4: Wat kan met bestuurshandelingen gebeuren? ! ................................................................... 24
4.1 Technieken voorbehouden aan het bestuur dat de beslissing nam ...................................................... 24
4.2 Technieken door het hogere bestuur of de rechter .............................................................................. 24
HOOFDSTUK 5: Onderscheid intrekking versus opheffing !............................................................................. 25
5.1 Wat ze gemeen hebben ........................................................................................................................ 25
5.2 Wat ze onderscheidt, het tijdstip .......................................................................................................... 25
5.3 Wie kan intrekken?................................................................................................................................ 25
5.4 Stilzwijgende opheffing ......................................................................................................................... 25

MODULE I.3. Het begrip administratieve overheid ..................................................................................... 27
HOOFDSTUK 1: Wettelijke basis en belang van het begrip ! ........................................................................... 27
1.1 Wettelijke verankering .......................................................................................................................... 27
1.2 Belang van het begrip ............................................................................................................................ 27


2

, HOOFDSTUK 2: Tekst van artikel 14 R.v.St.-wet .............................................................................................. 27
2.1 §1, het beroep tot nietigverklaring ....................................................................................................... 27
2.2 §2, cassatieberoep................................................................................................................................. 28
2.3 §3, het stilzwijgen van de overheid ....................................................................................................... 28
3.1 De gecoördineerde wetten op de Raad van State ................................................................................. 28
3.2 De Wet Motivering Bestuurshandelingen ............................................................................................. 28
HOOFDSTUK 4: Klassieke omschrijving in de rechtsleer (Hayoit de Termicourt) ! .......................................... 28
4.1 De definitie ............................................................................................................................................ 29
4.2 Negatieve criteria ........................................................................................................................... 29
4.3 Positieve criteria: het faisceau d'indices ! ............................................................................................ 29
4.4 Sterke afzwakking van criterium [1] ...................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 5: Wie vult het begrip in? !......................................................................................................... 29
5.1 Twee sporen .......................................................................................................................................... 29
5.2 Rolverdeling tussen de rechters ............................................................................................................ 30
5.3 Conflicten van attributie........................................................................................................................ 30
5.4 Doorslaggevend criterium van het Hof van Cassatie ............................................................................. 30
5.5 Andere, niet-samenvallende begrippen ................................................................................................ 30
HOOFDSTUK 6: De imperiumbevoegdheid concreet ........................................................................................ 31
6.1 Definitie volgens Cass. 6 september 2002............................................................................................. 31
6.2 Definitie volgens R.v.St. 6 mei 2004 (Bouw & Renovatie) ..................................................................... 31
HOOFDSTUK 7: Organieke versus functionele administratieve overheden !................................................... 31
7.1 Organieke administratieve overheden .................................................................................................. 31
7.2 Functionele administratieve overheden ............................................................................................... 31
HOOFDSTUK 8: Toepassing, instructieve voorbeelden van Prof ...................................................................... 32
8.1 VUB en studievoortgangsbeslissingen ................................................................................................... 32
8.2 VUB en het bouwen van nieuwe aula's ................................................................................................. 32
8.3 VUB en tuchtbeslissing tegen vastbenoemd personeelslid ................................................................... 32
8.4 UGent en tuchtbeslissing of gunningsbeslissing.................................................................................... 32
8.5 NMBS: openbare dienst versus commercieel ....................................................................................... 32
HOOFDSTUK 9: Praktisch advies van Prof ! ..................................................................................................... 32
9.1 Waarschuwing voor toekomstige juristen............................................................................................. 32
9.2 Het risico van een verkeerde keuze ...................................................................................................... 32
9.3 Synthese: vier sleutels ...................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

MODULE I.4. Administratieve handhaving ................................................................................................. 33
HOOFDSTUK 1: De administratieve sanctie als attribuut van de bestuurlijke functie...................................... 33
1.1 Erkenning van de bestuurlijke bevoegdheid ......................................................................................... 33
1.2 Normbekrachtiging ................................................................................................................................ 33
HOOFDSTUK 2: Toenemend belang van administratieve sanctionering .......................................................... 33
2.1 Redenen voor de toename .................................................................................................................... 34
2.2 Nadelen van de toename ...................................................................................................................... 34
2.3 Tegenbeweging: nood aan strafrechtelijke waarborgen ....................................................................... 34
HOOFDSTUK 3: Begrip en onderscheid met strafsancties ! ............................................................................. 35
3.1 Wie mag welke sanctie opleggen? ........................................................................................................ 35
3.2 Historisch overzicht: het oude organieke criterium .............................................................................. 35
3.3 Vandaag: materiële criteria zijn doorslaggevend .................................................................................. 36
HOOFDSTUK 4: Controle door een rechter met 'volle rechtsmacht' ! ............................................................. 37
4.1 De vereiste van volle rechtsmacht (art. 6 EVRM) .................................................................................. 37
4.2 Autonoom begrip in de zin van art. 6 EVRM ......................................................................................... 37
4.3 Het probleem voor de Raad van State .................................................................................................. 37
4.4 De gulden middenweg: vernietigingsbevoegdheid + gezag van gewijsde ! ......................................... 37
4.5 Overname door Cass., GwH en EHRM ................................................................................................... 38


3

, 4.6 Werkelijke hervormingsbevoegdheid via art. 16 R.v.St.-wet ! ............................................................. 39
HOOFDSTUK 5: Rechtsgevolgen van administratieve sancties ! ..................................................................... 39
5.1 Geen strafregister.................................................................................................................................. 39
5.2 Toepassing van art. 6 en 7 EVRM .......................................................................................................... 39
5.3 Rechtsbescherming bij gewone administratieve sancties ..................................................................... 39
5.4 Non bis in idem ...................................................................................................................................... 40
5.5 Dading ................................................................................................................................................... 40
5.6 Genade door de uitvoerende macht ..................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 6: Vier categorieën van administratieve sancties ! .................................................................... 41
6.1 Sancties tegen personeelsleden van de overheid (tuchtsancties) ........................................................ 41
6.2 Sancties tegen medewerkers van de openbare dienst.......................................................................... 41
6.3 Sancties tegen gebruikers van de openbare dienst............................................................................... 41
6.4 Restcategorie: sancties tegen de algemeenheid van de burgers .......................................................... 41
HOOFDSTUK 7: Procedure en sectorale regelgeving........................................................................................ 42
7.1 Instrumentele aangelegenheid: bevoegdheidsverdeling ...................................................................... 42
7.2 Federaal niveau ..................................................................................................................................... 42
7.3 Vlaanderen: Kaderdecreet Vlaamse Handhaving .................................................................................. 42
7.4 Aanvullend ............................................................................................................................................. 42

MODULE 2 ................................................................................................................................................... 43

MODULE II.1. Het wettigheidsbeginsel in het bestuursrecht ........................................................................ 43
HOOFDSTUK 1: Betekenis van het wettigheidsbeginsel !................................................................................ 43
1.1 Twee aspecten van wettigheid .............................................................................................................. 43
1.2 Externe wettigheid ! ............................................................................................................................. 43
1.3 Interne wettigheid ................................................................................................................................. 44
HOOFDSTUK 2: Sancties bij overtreding van het wettigheidsbeginsel............................................................. 44
2.1 Objectieve geschillenbeslechting (art. 146 Grondwet) ! ...................................................................... 44
2.2 Subjectieve geschillenbeslechting (art. 144 en 145 Grondwet) ............................................................ 44
HOOFDSTUK 3: De vier vernietigingsgronden (art. 14, §1 R.v.St.-wet) ! ......................................................... 45
3.1 Machtsoverschrijding ............................................................................................................................ 45
3.2 Machtsafwending ! ............................................................................................................................... 45
HOOFDSTUK 4: Beperkingen aan de vernietiging (art. 14, §1, tweede lid R.v.St.-wet) ! ................................ 46
4.1 Voorbeelden van toepassing ................................................................................................................. 46
HOOFDSTUK 5: Toewijzing en delegatie van bevoegdheid ! ........................................................................... 46
5.1 Vertrekpunt: art. 33 Grondwet ............................................................................................................. 46
5.2 De residuaire bevoegdheid.................................................................................................................... 47
5.3 Toegewezen bevoegdheid ..................................................................................................................... 47
5.4 Consequenties: essentiële versus bijkomstige aspecten !.................................................................... 47
5.5 Delegatie van bevoegdheid ................................................................................................................... 48
5.6 Rol van de afdeling Wetgeving .............................................................................................................. 48
5.7 Praktische tip: de advocaat als eerste rechter ...................................................................................... 48

Module II.2. De geschreven bronnen van het bestuursrecht met bijzondere aandachtspunten .................... 50
HOOFDSTUK 1: De geschreven bronnen van het bestuursrecht ...................................................................... 50
1.1. Overzicht van de geschreven bronnen ................................................................................................. 50
HOOFDSTUK 2: De categorieën van reglementaire besluiten .......................................................................... 50
2.1. Onderscheid naar rechtskracht ............................................................................................................ 50
2.2. Onderscheid naar inhoud ..................................................................................................................... 52
HOOFDSTUK 3: De totstandkoming van reglementaire besluiten ................................................................... 53
3.1. Het ontwerp van besluit ....................................................................................................................... 53



4

, 3.2. Het advies van de Raad van State, afdeling Wetgeving ....................................................................... 53
3.3. Andere substantiële vormvoorschriften............................................................................................... 54
3.4. Ondertekening...................................................................................................................................... 54
Functies van de tegenhandtekening ........................................................................................................... 55
3.5. De motivering ....................................................................................................................................... 55
HOOFDSTUK 4: De zelfstandig verordenende bevoegdheid van de Koning ..................................................... 55
4.1. Het grondwettelijk uitgangspunt.......................................................................................................... 55
4.2. Impliciete bevoegdheden van de Koning ............................................................................................. 56
HOOFDSTUK 5: Fragmentering van de verordenende bevoegdheid ................................................................ 56
5.1. Het beginsel van de "uniciteit" ............................................................................................................. 56
5.2. Fragmentering in de praktijk ................................................................................................................ 57
5.3. Kritiek en rechtvaardiging .................................................................................................................... 57
5.4. Sancties ................................................................................................................................................ 57
HOOFDSTUK 6: Pseudo-wetgeving: de rechtskracht van (ministeriële) omzendbrieven ................................. 58
6.1. Algemene situering............................................................................................................................... 58
6.2. De drie categorieën omzendbrieven en hun rechtskracht ................................................................... 58
6.3. Rechtsbescherming tegen omzendbrieven .......................................................................................... 60
6.4. Wat moet de minister doen om hetzelfde rechtsgevolg te bereiken? ................................................. 60
HOOFDSTUK 7: Synthese ter voorbereiding van het examen .......................................................................... 61
7.1. De drie categorieën KB's naar inhoud, in één tabel ............................................................................. 61
7.2. De vier categorieën KB's naar rechtskracht, in één tabel ..................................................................... 61
7.3. Adagia en beginselen............................................................................................................................ 61

Module II.3. De bestuursrechtspraak en de algemene (publiekrechtelijke) rechtsbeginselen en beginselen
van behoorlijk bestuur ................................................................................................................................ 62
HOOFDSTUK 1: Inleiding: het administratief recht als wettenrecht ................................................................ 62
1.1. Het mozaïek van bevoegdheidswetten ................................................................................................ 62
1.2. De terugtred van de wetgever en de gevolgen .................................................................................... 62
HOOFDSTUK 2: De rol van de rechtspraak en de ABBB als bron van bestuursrecht ........................................ 63
2.1. De jurisprudentiële regel ...................................................................................................................... 63
2.2. De administratieve praktijk: "rechtspraak van het actief bestuur" ...................................................... 63
2.3. ARB en ABBB als materiële en formele rechtsbron .............................................................................. 63
2.4. Drie ontstaansredenen van de ABBB.................................................................................................... 63
2.5. Gebonden versus discretionaire bevoegdheid: bevoegdheidsverdeling van de rechter ..................... 63
2.6. De preventieve en repressieve rol van de ABBB .................................................................................. 64
HOOFDSTUK 3: ARB en ABBB in de normenhiërarchie ..................................................................................... 64
3.1. De traditionele opvatting ..................................................................................................................... 64
3.2. Nuancering: ARB met grondwettelijke waarde .................................................................................... 64
HOOFDSTUK 4: De contra legem-werking van ABBB ....................................................................................... 65
4.1. Het BTW-arrest van 27 maart 1992 ...................................................................................................... 65
4.2. Bevestiging in Cass. 1 maart 2010 ........................................................................................................ 65
4.3. Drie cumulatieve voorwaarden in de RvS-jurisprudentie..................................................................... 65
HOOFDSTUK 5: Codificatie van geschreven en ongeschreven ARB/ABBB........................................................ 66
HOOFDSTUK 6: Categorieën en classificatie van ARB en ABBB ....................................................................... 66
6.1. ABBB versus wetten van de openbare dienst ...................................................................................... 66
6.2. Relatieve aard: beginselen houden elkaar in evenwicht ...................................................................... 66
6.3. De classificatie door L.P. Suetens ......................................................................................................... 66
6.4. Procedurele versus materiële beginselen ............................................................................................ 67
HOOFDSTUK 7: De procedurele beginselen van behoorlijk bestuur ................................................................. 67
7.1. Het zorgvuldigheidsbeginsel: "moeder van alle beginselen" ............................................................... 67
7.2. Zorgvuldige voorbereiding en feitenvergaring ..................................................................................... 67



5

, 7.3. De hoorplicht ........................................................................................................................................ 67
7.4. Het fair play-beginsel............................................................................................................................ 68
7.5. De materiële motiveringsplicht (als ABBB) ........................................................................................... 68
HOOFDSTUK 8: De materiële beginselen van behoorlijk bestuur..................................................................... 68
8.1. Het gelijkheidsbeginsel, patere legem en GBOL ................................................................................... 68
8.2. Het consistentiebeginsel ...................................................................................................................... 69
8.3. Het onpartijdigheidsbeginsel................................................................................................................ 69
8.4. De redelijke termijn-eis ........................................................................................................................ 70
8.5. Het redelijkheidsbeginsel en de marginale toetsing ............................................................................ 70
8.6. Het evenredigheidsbeginsel ................................................................................................................. 70
8.7. Het noodzakelijkheidsbeginsel ............................................................................................................. 70
8.8. Het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel ................................................................................... 71
HOOFDSTUK 9: Het verbod van retroactiviteit van de bestuurshandeling ...................................................... 71
9.1. Het principe .......................................................................................................................................... 71
9.2. Drie uitzonderingen .............................................................................................................................. 71
HOOFDSTUK 10: De leer van de intrekking ...................................................................................................... 71
10.1. Begrip en rechtsgevolgen ................................................................................................................... 71
10.2. Beslissingen die geen rechten doen ontstaan .................................................................................... 72
10.3. Rechtsverlenende beslissingen .......................................................................................................... 72
10.4. Verfijningen in de rechtspraak van de RvS ......................................................................................... 73
10.5. Kritiek vanuit het Hof van Cassatie en het Rekenhof ......................................................................... 73

Module II.4. De beginselen van behoorlijk burgerschap en de bestuursrechtelijke gewoonte ...................... 74
HOOFDSTUK 1: De beginselen van behoorlijk burgerschap ............................................................................. 74
1.1. Situering: tegengewicht voor de ABBB? ............................................................................................... 74
1.2. Wat zijn beginselen van behoorlijk burgerschap? ................................................................................ 74
1.3. Verwantschap met privaatrechtelijke begrippen ................................................................................. 75
1.4. Het ontstaansarrest en concrete voorbeelden uit de rechtspraak ...................................................... 75
1.5. De terughoudendheid van de Raad van State ...................................................................................... 75
1.6. Tussenbalans: een evenwichtsoefening ............................................................................................... 76
HOOFDSTUK 2. De bestuursrechtelijke gewoonte ........................................................................................... 76
2.1. De bescheiden rol van het gewoonterecht .......................................................................................... 76
2.2. Toepassingen waar de gewoonte wel een rol speelt ........................................................................... 76
Examenklassiekers....................................................................................................................................... 77

Module II.5. De formele motivering van bestuurshandelingen ..................................................................... 78
HOOFDSTUK 1: Materiële versus formele motiveringsplicht ! ........................................................................ 78
1.1. De materiële motiveringsplicht: inhoud en betekenis ! ...................................................................... 78
1.2. Situatie vóór de wet van 29 juli 1991 ! ................................................................................................ 78
HOOFDSTUK 2: De formele of uitdrukkelijke motiveringsplicht ! .................................................................... 79
2.1. Toepassingsgebied van de formele motiveringsplicht ! ...................................................................... 79
2.2. Doel en plaats in de normenhiërarchie ! ............................................................................................. 80
HOOFDSTUK 3: Draagwijdte van de formele motiveringsplicht ! ................................................................... 80
3.1. Beginsel: uitdrukkelijke motivering in de akte (art. 2 Wet 1991) ......................................................... 80
3.2. Krachtlijnen van de draagwijdte van de formele motiveringsplicht !.................................................. 80
3.3. Motivering bij verwijzing ...................................................................................................................... 81
3.4. Uitzonderingen op de formele motiveringsplicht (art. 4 Wet 1991) .................................................... 81
3.5. Uitdrukkelijke motivering en geheime stemming: een schijnconflict ! ............................................... 81
HOOFDSTUK 4: Toezicht en sancties bij miskenning ! ..................................................................................... 82
4.1. Geen post factum herstel ..................................................................................................................... 82
4.2. Pyrrhusoverwinning ............................................................................................................................. 82
HOOFDSTUK 5: Normatieve bevoegdheid ! .................................................................................................... 82


6

, 5.1. Federale residuaire bevoegdheid ......................................................................................................... 82
5.2. Minimumnorm en de bevoegdheid van G&G ...................................................................................... 82

Module II.6. De openbaarheid van bestuur .................................................................................................. 83
HOOFDSTUK 1: Ontstaan en aard van het grondrecht ! ................................................................................. 83
1.1. Ontstaan: van zwijgplicht naar transparantie ...................................................................................... 83
1.2. Artikel 32 Grondwet ! .......................................................................................................................... 83
1.3. Aard: subjectief grondrecht ! .............................................................................................................. 83
HOOFDSTUK 2: Normatieve bevoegdheidsverdeling ! .................................................................................... 83
2.1. Organiek criterium................................................................................................................................ 83
2.2. Materieel criterium .............................................................................................................................. 83
2.3. Gevolg: complexe en weinig transparante regelgeving ....................................................................... 84
HOOFDSTUK 3: De wet van 11 april 1994 - toepassingsgebied ! .................................................................... 84
3.1. Toepassingsgebied ratione personae (art. 1) ....................................................................................... 84
3.2. Toepassingsgebied ratione materiae (art. 1, 2°) .................................................................................. 84
3.3. Specifieke regeling: milieu-informatie (wet van 5 augustus 2006) ...................................................... 85
HOOFDSTUK 4: Het Vlaams Bestuursdecreet van 7 december 2018 ! ............................................................ 85
4.1. Toepassingsgebied ratione personae (art. II.28, §1) ............................................................................ 85
4.2. Toepassingsgebied ratione materiae (art. II.28, §2) ............................................................................. 85
4.3. Logica: parallel met administratieve overheid ..................................................................................... 86
HOOFDSTUK 5: Inhoud - actieve en passieve openbaarheid !......................................................................... 86
5.1. Actieve openbaarheid (art. 2, 3, 3/1 tot 3/5 Wet 1994)....................................................................... 86
5.2. Passieve openbaarheid (art. 4 e.v. Wet 1994)...................................................................................... 86
HOOFDSTUK 6: Uitzonderingen op de passieve openbaarheid ! ..................................................................... 87
6.1. Verplicht relatieve uitzonderingsgronden (art. 6, §1 Wet 1994) ! ...................................................... 87
6.2. Verplicht absolute uitzonderingsgronden (art. 6, §2 Wet 1994) .......................................................... 87
6.3. Facultatieve uitzonderingsgronden (art. 6, §3 Wet 1994).................................................................... 87
HOOFDSTUK 7: Bestuurlijke en jurisdictionele beroepsprocedures ! .............................................................. 88
7.1. Wet van 11 april 1994: het GAB met dubbel verzoek ! ....................................................................... 88
7.2. Wet van 5 augustus 2006 (milieu-informatie) ...................................................................................... 88
7.3. Vlaams Bestuursdecreet: beroepsinstantie met beslissingsbevoegdheid ........................................... 88
7.4. Termijnen ............................................................................................................................................. 89
HOOFDSTUK 8: Aard van het contentieux en synthese ! ................................................................................. 89
8.1. Objectief contentieux bij de Raad van State ........................................................................................ 89
8.2. Subjectief contentieux: artikel 159 GW bij de gewone rechter ........................................................... 89
8.3. Pro memorie: recht op hergebruik van overheidsinformatie .............................................................. 89

MODULE 3 ................................................................................................................................................... 90

Module III.1. De rechtspersoonlijkheid, de openbare dienst en de beheersvormen van de openbare dienst 90
HOOFDSTUK 1: De beheersvormen van de openbare dienst ........................................................................... 90
1.1. Centralisatie: de openbare dienst in eigen beheer .............................................................................. 90
1.2. Decentralisatie of externe verzelfstandiging ........................................................................................ 90
1.3. Uitbesteding of outsourcing ................................................................................................................. 91
1.4. Afstoting of privatisering ...................................................................................................................... 91
1.5. Het overzichtsschema: een continuüm ................................................................................................ 91
1.6. De beheersvormen zijn niet in steen gebeiteld: de evolutie ................................................................ 91
1.7. De mate van overheidscontrole per beheersvorm............................................................................... 92
HOOFDSTUK 2: De rechtspersoonlijkheid......................................................................................................... 92
2.1. Het uitgangspunt .................................................................................................................................. 92
2.2. Twee manieren om rechtspersoonlijkheid te verwerven..................................................................... 93
2.3. De gevolgen van rechtspersoonlijkheid ............................................................................................... 93



7

, 2.4. Privaatrechtelijke rechtspersonen ....................................................................................................... 93
2.5. Publiekrechtelijke rechtspersonen ....................................................................................................... 93
2.6. Het specialiteitsbeginsel in het publiekrecht ....................................................................................... 94
2.7. Hybride rechtspersonen ....................................................................................................................... 94
HOOFDSTUK 3. De openbare dienst ................................................................................................................. 95
3.1. Het begrip openbare dienst.................................................................................................................. 95
3.2. Organieke versus functionele betekenis .............................................................................................. 95
3.3. Het verband met het begrip administratieve overheid ........................................................................ 96
3.4. Belang van het begrip: de wetten van de openbare dienst ................................................................. 96
3.5. De relatie tussen de openbare dienst en de gebruiker ........................................................................ 97

Module III.2. De beheersvormen van de openbare dienst: centralisatie, decentralisatie en bestuurlijk
toezicht ....................................................................................................................................................... 98
Hoofdstuk 1. De gecentraliseerde dienst ......................................................................................................... 98
1.1. Begrip ................................................................................................................................................... 98
1.2. Kenmerken ........................................................................................................................................... 98
1.3. Varianten van centralisatie................................................................................................................... 99
Hoofdstuk 2. De gedecentraliseerde dienst (of: de gedecentraliseerde instelling) ........................................ 101
2.1. Begrip ................................................................................................................................................. 101
2.2. Kenmerken ......................................................................................................................................... 102
2.3. Centralisatie versus decentralisatie: vergelijking ............................................................................... 102
2.4. Soorten decentralisatie ...................................................................................................................... 103
Hoofdstuk 3. Het bestuurlijk toezicht ............................................................................................................. 103
3.1. Ratio en definitie ................................................................................................................................ 103
3.2. Kenmerken van het bestuurlijk toezicht............................................................................................. 104
3.3. Onderscheid algemeen versus bijzonder administratief toezicht ...................................................... 106
3.4. De procedés van bestuurlijk toezicht ................................................................................................. 106
3.5. De rijkwijdte van het toezicht: gebonden versus discretionaire bevoegdheid .................................. 112
3.6. De relatie met de exceptie van onwettigheid .................................................................................... 113
3.7. Drie diepgaande praktijkvoorbeelden ................................................................................................ 113
Hoofdstuk 4. Verbanden met het bredere rechtssysteem.............................................................................. 115
4.1. De bestuurlijke versus de rechterlijke fase......................................................................................... 115
4.2. Verdeling van rechtsmacht: subjectief versus objectief contentieux................................................. 115
4.3. De exceptie van onwettigheid: het achterpoortje ............................................................................. 116
4.4. Hoe gaat het op zitting bij de Raad van State? ................................................................................... 116

Module III.3. Functionele decentralisatie: soorten van gedecentraliseerde openbare instellingen op het
federale niveau ......................................................................................................................................... 117
Hoofdstuk 1. Varianten van functionele decentralisatie................................................................................ 117
1.1. Oprichting bij wijze van stichting........................................................................................................ 117
1.2. Oprichting bij wijze van vereniging .................................................................................................... 117
1.3. Complicatie: drie mogelijke rechtsvormen......................................................................................... 118
Hoofdstuk 2. De voorafgaande bevoegdheidsvraag bij de oprichting ........................................................... 118
2.1. De gemeenrechtelijke bevoegdheidsgrondslag ................................................................................. 118
2.2. Waarom de overheid überhaupt naar privaatrecht zou kijken .......................................................... 118
2.3. Het arrest Vlaamse Opera: de noodzaak van een machtiging............................................................ 118
2.4. Het antwoord op de bevoegdheidsvraag ........................................................................................... 119
2.5. Wanneer machtiging niet volstaat: imperiumbevoegdheid ............................................................... 119
Hoofdstuk 3. De summa divisio: publiekrechtelijk versus privaatrechtelijk ................................................... 120
3.1. Waarom dit onderscheid juridisch belangrijk is ................................................................................. 120
3.2. De moeilijkheid: de naam zegt niets .................................................................................................. 120
3.3. Kenmerken aan publiekrechtelijke kant: sui generis .......................................................................... 120
3.4. Kenmerken aan privaatrechtelijke kant: typedwang ......................................................................... 121


8

, Hoofdstuk 4. Hybride rechtspersonen: de muur wordt doorbroken .............................................................. 121
4.1. Vertrekken vanuit publiekrecht, lonken naar privaatrecht: De Lijn ................................................... 121
4.2. Vertrekken vanuit privaatrecht, lonken naar publiekrecht: het FWO ................................................ 122
4.3. De conclusie: één vertrekpunt, maar oversteken voor de invulling ................................................... 122
4.4. Bevoegdheidsverdelende regels: een bijkomende complicatie ......................................................... 123
Hoofdstuk 5. Bij stichting opgerichte dienstgewijze openbare instellingen ................................................... 123
5.1. Gepersonaliseerde besturen .............................................................................................................. 123
5.2. Openbare instellingen: sui generis ..................................................................................................... 123
5.3. Publiekrechtelijke beroepscorporaties............................................................................................... 124
5.4. Openbare adviesorganen ................................................................................................................... 125
Hoofdstuk 6. Bij vereniging opgerichte dienstgewijze openbare instellingen................................................ 126
6.1. Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden .................................................................................. 126
6.2. Publiekrechtelijke verenigingen ......................................................................................................... 126
Hoofdstuk 7. De federale autonome overheidsbedrijven (wet van 21 maart 1991) ...................................... 127
7.1. Ontstaansgeschiedenis: van regie naar geliberaliseerde markt ......................................................... 127
7.2. De keuze voor de NV van publiek recht ............................................................................................. 128
7.3. De tweeledige taak ............................................................................................................................. 128
7.4. De beheersovereenkomst: bestuurlijk novum ................................................................................... 128
7.5. NV van publiek recht met overwegende overheidsinvloed ............................................................... 129
7.6. Aangepast bestuurlijk toezicht ........................................................................................................... 129
7.7. Interne structuur: raad van bestuur en directiecomité ...................................................................... 129
7.8. Toepassing op enkele klassieke voorbeelden..................................................................................... 130
Hoofdstuk 8. Openbare kredietinstellingen (pro memorie) ........................................................................... 130
Hoofdstuk 9. De controle op de federale functioneel gedecentraliseerde organismen: de wet van 16 maart
1954 ............................................................................................................................................................... 130
9.1. Ontstaansreden: van wildgroei naar gestructureerd model .............................................................. 130
9.2. Toepassingsgebied ............................................................................................................................. 131
9.3. Indeling in categorieën A, B, C en D — typedwang ............................................................................ 131
9.4. Belang en gevolgen van de indeling ................................................................................................... 132
9.5. Afwijkingen op het model: lex specialis ............................................................................................. 133
Hoofdstuk 10. De tweewegenleer als overkoepelend perspectief ................................................................. 133
10.1. Waarom dit een doctoraal vraagstuk is............................................................................................ 133
10.2. De spanning: rechtsbescherming versus flexibiliteit ........................................................................ 134
10.3. De doorprikkingslogica van de Raad van State................................................................................. 134
10.4. Beheerscontract en artikel 14 van de wet op de Raad van State ..................................................... 134
10.5. Een tweede toepassing: het FWO opnieuw ..................................................................................... 135
10.6. De rol van het imperium in deze hele dynamiek .............................................................................. 135
10.7. Verschil tussen toezicht en beroep .................................................................................................. 136

Module III.4. Functionele decentralisatie: soorten van gedecentraliseerde openbare instellingen op het
Vlaamse niveau ......................................................................................................................................... 137
Hoofdstuk 1. Historische evolutie van de Vlaamse oprichtingsbevoegdheid ................................................. 137
1.1. Periode 1980 tot 1988: federale typedwang...................................................................................... 137
1.2. Periode 1988 tot 2003: vrijheid blijheid ............................................................................................. 137
1.3. Periode 2003 tot 2018: Kaderdecreet Beter Bestuurlijk Beleid ......................................................... 137
1.4. Periode 2018 tot heden: Vlaams Bestuursdecreet............................................................................. 137
Hoofdstuk 2. Het Vlaams Bestuursdecreet: van federale naar eigen typedwang.......................................... 138
2.1. Waarom een Vlaams Bestuursdecreet? ............................................................................................. 138
2.2. Het Bestuursdecreet is een gewoon decreet ..................................................................................... 138
2.3. Toepassingsgeval: de VRT................................................................................................................... 138
Hoofdstuk 3. Structuur van de Vlaamse overheid: beleidsdomeinen en watervallogica ............................... 139
3.1. Indeling in beleidsdomeinen .............................................................................................................. 139



9

, 3.2. De watervallogica: van veel naar weinig controle .............................................................................. 139
Hoofdstuk 4. Intern verzelfstandigde agentschappen (IVA’s) ........................................................................ 139
4.1. IVA zonder rechtspersoonlijkheid ...................................................................................................... 139
4.2. IVA met rechtspersoonlijkheid ........................................................................................................... 139
4.3. Gemeenschappelijke kenmerken van IVA’s ....................................................................................... 140
Hoofdstuk 5. Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigde agentschappen ................................. 140
5.1. Zes kenmerken ................................................................................................................................... 140
5.2. Waarom voor publiekrechtelijk kiezen? ............................................................................................. 140
Hoofdstuk 6. Privaatrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigde agentschappen ................................. 141
6.1. Vier kenmerken .................................................................................................................................. 141
6.2. Wat betekent dat ‘krachtens decreet’?.............................................................................................. 141
6.3. Beperkte controlemogelijkheden ....................................................................................................... 141
Hoofdstuk 7. Vergelijking met federaal niveau en administratieve overheid ................................................ 141
7.1. Parallelle structuren federaal en Vlaams ........................................................................................... 141
7.2. Administratieve overheid en toegang tot de Raad van State ............................................................. 142
7.3. Recente arresten Grondwettelijk Hof ................................................................................................ 142

MODULE 4 ................................................................................................................................................. 143

Module IV. Beheersvormen openbare dienst: de uitbesteding via administratieve contracten .................. 143
HOOFDSTUK 1: De overeenkomst en de andere vormen van overheidshandelen ......................................... 143
1.1. De onderzoeksvraag en het grondwettelijk uitgangspunt ................................................................. 143
1.2. Is de overheid bevoegd om te contracteren? De Tweewegenleer..................................................... 144
1.3. De beperkingen op de contractbevoegdheid: de Doorkruisingsleer .................................................. 145
HOOFDSTUK 2: De realisatie van de openbare dienst via (administratieve) contracten ............................... 146
2.1. Gewone contracten versus administratieve overheidscontracten .................................................... 146
2.2. De Franse oorsprong: de leer van de administratieve contracten ..................................................... 147
2.3. De Belgische overheidscontractenleer: drie verschillen met Frankrijk .............................................. 147
2.4. Kritiek op de leer van de administratieve contracten ........................................................................ 148

Module IV. Beheersvormen openbare dienst: de uitbesteding via (administratieve) contracten deel 2...... 149
HOOFDSTUK 3: De contracten die exclusieve of schaarse rechten tot stand brengen ................................... 149
3.1. Situering en doelstelling van het Unierecht ....................................................................................... 149
3.2. Exclusieve versus schaarse rechten .................................................................................................... 149
3.3. De vier stelsels van het Unierecht ...................................................................................................... 150
3.4. Uitzonderingen op de vier stelsels ..................................................................................................... 151
HOOFDSTUK 4: De overheidsopdrachten en concessies: historiek en structuur van de regelgeving ............. 151
4.1. Historisch overzicht ............................................................................................................................ 151
4.2. Huidige regelgeving ............................................................................................................................ 151
HOOFDSTUK 5: De overheidsopdrachten ....................................................................................................... 152
5.1. De basisprincipes van de regeling inzake overheidsopdrachten ........................................................ 152
5.2. Het toepassingsgebied van de Overheidsopdrachtenwet .................................................................. 155

Module IV. De beheersvormen van de openbare dienst: de uitbesteding via administratieve contracten
(vervolg) .................................................................................................................................................... 160
HOOFDSTUK 6: De plaatsing en plaatsingsprocedures van een overheidsopdracht...................................... 160
6.1. De actoren en de fasen bij de plaatsing van een overheidsopdracht ................................................ 160
6.2. De plaatsingsprocedures .................................................................................................................... 160
6.3. Bijzondere technieken en instrumenten ............................................................................................ 163
6.4. Het verloop van de plaatsingsprocedure: opdrachtdocumenten, uitsluiting, selectie en gunning.... 164
6.5. Aankondiging, drempels, raming en bekendmaking van de gegunde opdracht ................................ 168
6.6. Indiening, opening en beoordeling van de offertes ........................................................................... 169



10