Sofie Nelen- r0998491
2e bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting
Analyse van mediateksten
2025-2026
1
, Inleiding
Mediateksten – en inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als geheel
⟶ werpen licht op: socio-culturele veranderingen & machtsverhoudingen en
ongelijkheden
⟶ bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
Fairclough (1995): vier belangrijke redenen waarom het zinvol is mediateksten en
communicatie-inhouden te onderzoeken
1. Teksten als vorm van sociale actie (theoretisch perspectief): teksten zijn meer
dan weerspiegelingen van de maatschappelijke werkelijkheid
2. Belangrijke empirische bronnen : inzicht verwerven in de samenleving als
alternatief voor interviews en enquêtes
3. Teksten en inhouden als barometers van sociale processen (historisch
perspectief):
Bv. analyseren van oude mediateksten biedt onderzoekers inzicht in hoe bepaalde
onderwerpen werden behandeld in andere tijdsperioden
Bv. Veranderingen in samenleving waarnemen door teksten uit verschillende
decennia te analyseren
4. Teksten en inhouden als ideologisch speelveld (politiek perspectief): ideologisch
speelveld van macht en sociale controle, laat zien wat wenselijk of ongewenst is
Grounded theory
Inductieve onderzoeksbenadering door Strauss en Barney
⟶ bestaat uit categorieën en hun theoretische betekenisvolle eigenschappen en
hypothesen, met andere woorden: algemene verbanden tussen categorieën en hun
kenmerken
⟶ het zorgvuldig coderen van data staat centraal
⟶ drie types van coderen: open, axiaal en selectief
Open coderen: concepten
⟶ proces waarin het onderzoeken, vergelijken, conceptualiseren en categoriseren van de
data begint: de ontwikkeling van de eerste concepten en dimensies
⟶ conceptuele codes worden toegepast op de data: termen die gehanteerd worden door de
onderzoeksparticipanten. In vivo-codes laten toe om direct toegang en inzicht te krijgen in
de percepties van de onderzoeksparticipant
⟶ resultaat: lijst van concepten die in een volgende fase in categorieën kunnen
samengevat worden
Open coderen: categorieën
⟶ Een categorie is een classificatie van concepten.
⟶ Classificatie gebeurt wanneer concepten met elkaar vergeleken worden en ze naar
hetzelfde fenomeen blijken te verwijzen.
⟶ Categorieën hebben eigenschappen, dimensies, en subcategorieën. Definities volgens
Strauss & Corbin (1998: 101)
⟶ "Properties: Characteristics of a category, the delineation of which defines and gives it
meaning."
⟶ "Dimension: The range along which general properties of a category vary, giving
specification to a category and variation to the theory."
⟶ "Subcategories: Concepts that pertain to a category, giving it further clarification and
specification."
2
,⟶ Methoden van open coding: analyseren van datamateriaal lijn-na-lijn en segment-na-
segment, waarbij codes zowel kunnen gebaseerd zijn op een woord, volledige zin, passage
binnen een tekst, of volledig document.
Axiaal coderen
⟶ Geavanceerde codeertechniek volgend op open coding.
⟶ Doel: organiseren van open coding categorieën op basis van connecties tussen
verschillende categorieën.
⟶ Analyse verschuift naar een meer abstract niveau.
⟶ Methode: analyseren van connecties van specifieke categorieën op basis van zes
factoren:
• Fenomenen
• causale condities
• context
• interveniërende condities
• actiestrategieën
• gevolgen
Selectief coderen
⟶ Gedefineerd als: "the process of choosing a core category, systematically relating all
other categories to that core category, validating these connections, and replenishing
categories that require further refining and development." (Strauss & Corbin, 1998: 143)
⟶ Integreren van voorgaand analytisch werk.
⟶ Indeling van data in groepen => ontdekken van patronen en modellen.
⟶ Kan vergeleken worden met de multivariate statistische analyse in kwantitatieve
analyses, maar de focus ligt hier op het construeren van een 'analysis story'.
Kritiek op grounded theory:
⟶ Grounded Theory verschilt van kwalitatieve analysestrategieën op twee manieren:
1. Grounded Theory is niet gelimiteerd tot het louter beschrijven van data;
2. Grounded Theory is niet gelimiteerd tot het exploreren en genereren van
theorieën, maar ook testen van theorieën.
⟶ Strauss: "Coding within the framework of Grounded Theory is theoretical coding,
meaning we work towards developing a theory as we code."
⟶ Probleem:
• de analysemethode van Grounded Theory is vaag en onduidelijk. Hoe kan je
gelijktijdig een theorie genereren én evalueren?
• het genereren van theorieën is geen exact proces, wat bijdraagt tot de vaagheid van
Grounded Theory => "Coding is an art form in Grounded Theory".
• Grounded Theory biedt enkel een aantal richtlijnen en hulpmiddelen voor het
Tabloidisering media:
⟶ minder aandacht voor kwaliteitsnieuws, maar seks en schandaal nemen het nieuws
over (meer uitleg ppt 3)
Kwalitatieve en kwantitatieve analyse
Kwantitatieve aanpak: objectivisme & positivisme
⟶ Argumenten: meer betrouwbare bevindingen, grotere hoeveelheden materiaal
analyseren, geschikter om generaliserende uitspraken te doen
kwalitatieve aanpak: constructivisme & interpretativisme (cultural studies)
⟶ Argumenten: bieden mogelijkheid om subtiele processen van betekenisgeving in context
en in detail te bestuderen
3
, Kwantitatieve inhoudsanalyse Kwalitatieve inhoudsanalyse
Manifeste elementen van mediaboodschap Latente elementen van mediaboodschap
Geschikt voor onderzoek dat zich richt op Geschikt om vragen te beantwoorden over hoe
duidelijk waarneembare kenmerken en waarom bepaalde boodschappen worden
Bv. Wie aan het woord, wat wordt getoond etc. overgebracht
⟶ vertrekt vanuit het idee dat mediateksten
een middel zijn om de maatschappelijke
werkelijkheid te begrijpen & verklaren
Kwantitatief en kwalitatief zijn niet tegengesteld:
• Ze dienen beide op een systematische manier te worden uitgevoerd om een adequaat
antwoord te kunnen formuleren op de onderzoeksvragen
• Ze kunnen worden gecombineerd -> mixed methods-benaderingen
Mediateksten als middel om maatschappelijke werkelijkheid te begrijpen!
Mediateksten kunnen niet los gezien worden van hun sociale en culturele context!
Wat is een tekst?
Tekst meestal gezien als geschreven teksten, zoals krantenartikelen, sociale
mediaberichten enzovoort
Definitie tekst:
⟶ een georganiseerde verzameling woorden
⟶ een literair product
⟶ een georgaiseerde verzameling tekens
Tekstanalyse:
⟶ verwijst naar manieren waarmee kan worden geanalyseerd hoe teksten mogelijk
betekenissen creëren, en wat die betekenissen zijn
⟶ kan op basis van 1 tekst maar vereisen meestal een vergelijking om een gefundeerd
antwoord te kunnen geven
MAAR OOK:
‘tekst’
= een ander object waarvan we de betekenis en waarde willen begrijpen, zoals een film,
muziekvideo, afbeelding etc.
⟶ al deze ‘teksten’ kunnen drager zijn van betekenissen, waarden en normen,
overtuigingen etc.
Kwantitatieve tekstanalyse:
⟶ wortels in positivistische onderzoekstraditie binnen sociale wetenschappen
⟶ methode van kwantitatieve inhoudsanalyse is ontwikkeld door Berelson en bestaat vnl
uit het tellen van fenomenen (manifest)
⟶ laat toe om bepaalde aspecten in grote hoeveelheden mediateksten te vergelijken in de
tijd of tussen mediaorganisaties
⟶ kritiek: kwantitatieve tekstanalyse zegt niks over effecten van teksten of de latente
inhoud
Kwalitatieve tekstanalyse:
⟶ amalgaam van onderzoeksbanderingen: semiotiek, framing, discours- en narratieve
dimensies van mediateksten
⟶ shift van kwan naar kwal= shift van empirisme naar discours
4
2e bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting
Analyse van mediateksten
2025-2026
1
, Inleiding
Mediateksten – en inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als geheel
⟶ werpen licht op: socio-culturele veranderingen & machtsverhoudingen en
ongelijkheden
⟶ bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
Fairclough (1995): vier belangrijke redenen waarom het zinvol is mediateksten en
communicatie-inhouden te onderzoeken
1. Teksten als vorm van sociale actie (theoretisch perspectief): teksten zijn meer
dan weerspiegelingen van de maatschappelijke werkelijkheid
2. Belangrijke empirische bronnen : inzicht verwerven in de samenleving als
alternatief voor interviews en enquêtes
3. Teksten en inhouden als barometers van sociale processen (historisch
perspectief):
Bv. analyseren van oude mediateksten biedt onderzoekers inzicht in hoe bepaalde
onderwerpen werden behandeld in andere tijdsperioden
Bv. Veranderingen in samenleving waarnemen door teksten uit verschillende
decennia te analyseren
4. Teksten en inhouden als ideologisch speelveld (politiek perspectief): ideologisch
speelveld van macht en sociale controle, laat zien wat wenselijk of ongewenst is
Grounded theory
Inductieve onderzoeksbenadering door Strauss en Barney
⟶ bestaat uit categorieën en hun theoretische betekenisvolle eigenschappen en
hypothesen, met andere woorden: algemene verbanden tussen categorieën en hun
kenmerken
⟶ het zorgvuldig coderen van data staat centraal
⟶ drie types van coderen: open, axiaal en selectief
Open coderen: concepten
⟶ proces waarin het onderzoeken, vergelijken, conceptualiseren en categoriseren van de
data begint: de ontwikkeling van de eerste concepten en dimensies
⟶ conceptuele codes worden toegepast op de data: termen die gehanteerd worden door de
onderzoeksparticipanten. In vivo-codes laten toe om direct toegang en inzicht te krijgen in
de percepties van de onderzoeksparticipant
⟶ resultaat: lijst van concepten die in een volgende fase in categorieën kunnen
samengevat worden
Open coderen: categorieën
⟶ Een categorie is een classificatie van concepten.
⟶ Classificatie gebeurt wanneer concepten met elkaar vergeleken worden en ze naar
hetzelfde fenomeen blijken te verwijzen.
⟶ Categorieën hebben eigenschappen, dimensies, en subcategorieën. Definities volgens
Strauss & Corbin (1998: 101)
⟶ "Properties: Characteristics of a category, the delineation of which defines and gives it
meaning."
⟶ "Dimension: The range along which general properties of a category vary, giving
specification to a category and variation to the theory."
⟶ "Subcategories: Concepts that pertain to a category, giving it further clarification and
specification."
2
,⟶ Methoden van open coding: analyseren van datamateriaal lijn-na-lijn en segment-na-
segment, waarbij codes zowel kunnen gebaseerd zijn op een woord, volledige zin, passage
binnen een tekst, of volledig document.
Axiaal coderen
⟶ Geavanceerde codeertechniek volgend op open coding.
⟶ Doel: organiseren van open coding categorieën op basis van connecties tussen
verschillende categorieën.
⟶ Analyse verschuift naar een meer abstract niveau.
⟶ Methode: analyseren van connecties van specifieke categorieën op basis van zes
factoren:
• Fenomenen
• causale condities
• context
• interveniërende condities
• actiestrategieën
• gevolgen
Selectief coderen
⟶ Gedefineerd als: "the process of choosing a core category, systematically relating all
other categories to that core category, validating these connections, and replenishing
categories that require further refining and development." (Strauss & Corbin, 1998: 143)
⟶ Integreren van voorgaand analytisch werk.
⟶ Indeling van data in groepen => ontdekken van patronen en modellen.
⟶ Kan vergeleken worden met de multivariate statistische analyse in kwantitatieve
analyses, maar de focus ligt hier op het construeren van een 'analysis story'.
Kritiek op grounded theory:
⟶ Grounded Theory verschilt van kwalitatieve analysestrategieën op twee manieren:
1. Grounded Theory is niet gelimiteerd tot het louter beschrijven van data;
2. Grounded Theory is niet gelimiteerd tot het exploreren en genereren van
theorieën, maar ook testen van theorieën.
⟶ Strauss: "Coding within the framework of Grounded Theory is theoretical coding,
meaning we work towards developing a theory as we code."
⟶ Probleem:
• de analysemethode van Grounded Theory is vaag en onduidelijk. Hoe kan je
gelijktijdig een theorie genereren én evalueren?
• het genereren van theorieën is geen exact proces, wat bijdraagt tot de vaagheid van
Grounded Theory => "Coding is an art form in Grounded Theory".
• Grounded Theory biedt enkel een aantal richtlijnen en hulpmiddelen voor het
Tabloidisering media:
⟶ minder aandacht voor kwaliteitsnieuws, maar seks en schandaal nemen het nieuws
over (meer uitleg ppt 3)
Kwalitatieve en kwantitatieve analyse
Kwantitatieve aanpak: objectivisme & positivisme
⟶ Argumenten: meer betrouwbare bevindingen, grotere hoeveelheden materiaal
analyseren, geschikter om generaliserende uitspraken te doen
kwalitatieve aanpak: constructivisme & interpretativisme (cultural studies)
⟶ Argumenten: bieden mogelijkheid om subtiele processen van betekenisgeving in context
en in detail te bestuderen
3
, Kwantitatieve inhoudsanalyse Kwalitatieve inhoudsanalyse
Manifeste elementen van mediaboodschap Latente elementen van mediaboodschap
Geschikt voor onderzoek dat zich richt op Geschikt om vragen te beantwoorden over hoe
duidelijk waarneembare kenmerken en waarom bepaalde boodschappen worden
Bv. Wie aan het woord, wat wordt getoond etc. overgebracht
⟶ vertrekt vanuit het idee dat mediateksten
een middel zijn om de maatschappelijke
werkelijkheid te begrijpen & verklaren
Kwantitatief en kwalitatief zijn niet tegengesteld:
• Ze dienen beide op een systematische manier te worden uitgevoerd om een adequaat
antwoord te kunnen formuleren op de onderzoeksvragen
• Ze kunnen worden gecombineerd -> mixed methods-benaderingen
Mediateksten als middel om maatschappelijke werkelijkheid te begrijpen!
Mediateksten kunnen niet los gezien worden van hun sociale en culturele context!
Wat is een tekst?
Tekst meestal gezien als geschreven teksten, zoals krantenartikelen, sociale
mediaberichten enzovoort
Definitie tekst:
⟶ een georganiseerde verzameling woorden
⟶ een literair product
⟶ een georgaiseerde verzameling tekens
Tekstanalyse:
⟶ verwijst naar manieren waarmee kan worden geanalyseerd hoe teksten mogelijk
betekenissen creëren, en wat die betekenissen zijn
⟶ kan op basis van 1 tekst maar vereisen meestal een vergelijking om een gefundeerd
antwoord te kunnen geven
MAAR OOK:
‘tekst’
= een ander object waarvan we de betekenis en waarde willen begrijpen, zoals een film,
muziekvideo, afbeelding etc.
⟶ al deze ‘teksten’ kunnen drager zijn van betekenissen, waarden en normen,
overtuigingen etc.
Kwantitatieve tekstanalyse:
⟶ wortels in positivistische onderzoekstraditie binnen sociale wetenschappen
⟶ methode van kwantitatieve inhoudsanalyse is ontwikkeld door Berelson en bestaat vnl
uit het tellen van fenomenen (manifest)
⟶ laat toe om bepaalde aspecten in grote hoeveelheden mediateksten te vergelijken in de
tijd of tussen mediaorganisaties
⟶ kritiek: kwantitatieve tekstanalyse zegt niks over effecten van teksten of de latente
inhoud
Kwalitatieve tekstanalyse:
⟶ amalgaam van onderzoeksbanderingen: semiotiek, framing, discours- en narratieve
dimensies van mediateksten
⟶ shift van kwan naar kwal= shift van empirisme naar discours
4
