Vrije Universiteit Brussel
Samenvatting
Ondernemingsrecht
Prof. dr. Jeroen Delvoie en prof. dr. Tina Coen
AJ 2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
Hoofdstuk 1. Inleiding tot het recht: enkele basisbegrippen ........................................................... 1
1.1 Wat is recht? ..............................................................................................................................1
1.1.1 Begripsomschrijving .............................................................................................................1
1.1.2 Enkele gerelateerde concepten .............................................................................................1
1.2 Indeling van het recht ..................................................................................................................3
1.2.1 Publiekrecht en privaatrecht .................................................................................................3
1.2.2 De indeling van het recht in rechtstakken ...............................................................................3
1.3 Bronnen van het recht .................................................................................................................4
1.3.1 Inleiding ...............................................................................................................................4
1.3.2 De wet .................................................................................................................................5
1.3.3 Algemene rechtsbeginselen ..................................................................................................7
1.3.4 De gewoonte ........................................................................................................................7
1.3.5 De rechtspraak .....................................................................................................................8
1.3.6 De rechtsleer........................................................................................................................8
Hoofdstuk 2. Inleiding tot het burgerlijk recht ................................................................................ 9
2.1 Inleiding .....................................................................................................................................9
2.2 Enkele centrale begrippen van het burgerlijk recht ........................................................................9
2.3 Goederenrecht (= zakenrecht) ................................................................................................... 11
2.3.1 Inleiding ............................................................................................................................. 11
2.3.2 Eigendomsrecht ................................................................................................................. 13
2.3.3 Erfdienstbaarheid ............................................................................................................... 13
2.3.4 Vruchtgebruik ..................................................................................................................... 14
2.3.5 Erfpacht en opstal .............................................................................................................. 15
2.3.6 Zekerheidsrechten .............................................................................................................. 16
2.4 Verbintenissenrecht .................................................................................................................. 16
2.4.1 Verbintenissen: algemeen ................................................................................................... 16
2.4.2 Overeenkomsten (contracten) ............................................................................................. 18
2.4.3 Buitencontractuele aansprakelijkheid.................................................................................. 21
DEEL II.1 INLEIDING TOT HET ONDERNEMINGS-RECHT: DE
ONDERNEMING IN HET ALGEMEEN
Hoofdstuk 1. Inleiding ..................................................................................................................26
1.1 Bronnen van het ondernemingsrecht .......................................................................................... 26
1.2 Het begrip “onderneming” ......................................................................................................... 26
,Hoofdstuk 2. De opstart van een onderneming ..............................................................................28
2.1 Keuze van een ondernemingsvorm ............................................................................................. 28
2.2 Voorwaarden om een onderneming te starten ............................................................................ 29
Hoofdstuk 3. Financiering van een onderneming – enkele bijzonderheden .....................................32
3.1 Financieringsmethoden............................................................................................................. 32
3.2 De wet KMO financiering (2013) ................................................................................................. 33
3.3 De geldlening ............................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 4. Bescherming van de consument (cursus) .................................................................38
4.1 Inleiding ................................................................................................................................... 38
4.2 Toepassingsgebied en enkele relevante kernbegrippen ............................................................... 38
4.3 Precontractuele informatieplicht jegens consumenten ............................................................... 39
4.4 Wettelijk herroepingsrecht ........................................................................................................ 40
4.5 Onrechtmatige bedingen ........................................................................................................... 42
4.6 Oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten ..................................................................... 43
4.7 Betalingsachterstand bij consumenten ...................................................................................... 44
Hoofdstuk 5. Bescherming van de onderneming (cursus) ..............................................................46
5.1 Inleiding ................................................................................................................................... 46
5.2 Precontractuele informatieplicht tussen ondernemingen ............................................................ 46
5.3 Onrechtmatige bedingen ........................................................................................................... 47
5.4 Oneerlijke marktpraktijken jegens andere ondernemingen .......................................................... 47
5.5 Betalingsachterstand in handelstransacties ............................................................................... 48
Overzicht Hoofdstuk 4 & 5. Bescherming van de consument en de onderneming ............................50
Hoofdstuk 6. Tussenpersonen en distributieovereenkomsten .......................................................56
6.1 Inleiding: organisatie van verkoop .............................................................................................. 56
6.2 Tussenpersonen ....................................................................................................................... 56
6.3 Distributieovereenkomsten ....................................................................................................... 58
3.1 Concessieovereenkomst ....................................................................................................... 58
3.2 Franchising ........................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 7. Intellectuele eigendom ............................................................................................60
7.1 Inleiding ................................................................................................................................... 60
7.2 Gemeenschappelijke kenmerken ............................................................................................... 60
7.3 Het (uitvinders)octrooi .............................................................................................................. 61
7.4 Het auteursrecht ...................................................................................................................... 62
7.5 Het merk (Benelux-merk)........................................................................................................... 63
Hoofdstuk 8. De ondernemingen in (financiële) moeilijkheden ......................................................65
8.1 Inleiding ................................................................................................................................... 65
8.2 Toepassingsgebied ................................................................................................................... 65
, 8.3 De actoren van het insolventierecht ........................................................................................... 66
8.4 De ondernemingsbemiddeling ................................................................................................... 66
8.5 Voorlopige maatregelen ............................................................................................................ 67
8.6 Minnelijk akkoord buiten gerechtelijke reorganisatie ................................................................... 68
8.7 Procedure van gerechtelijke reorganisatie .................................................................................. 69
8.8 De overdracht onder gerechtelijk gezag ...................................................................................... 72
8.9 Faillissement ............................................................................................................................ 74
DEEL II.2 INLEIDING TOT HET ONDERNEMINGS-RECHT: DE
ONDERNEMING ALS VENNOOTSCHAP
Hoofdstuk 1. Inleiding en algemene begrippen ..............................................................................76
1.1 De vennootschap als juridisch kader van de onderneming ........................................................... 76
1.2 Bronnen van het vennootschapsrecht ........................................................................................ 77
1.3 De vennootschap: begrip ........................................................................................................... 78
1.4 Typologie van de vennootschapsvormen .................................................................................... 80
1.4.1 Inleiding ............................................................................................................................. 80
1.4.2 Vennootschappen met of zonder rechtspersoonlijkheid (artikel 1:5 WVV) .............................. 81
1.4.3 Vennootschappen met of zonder beperking van aansprakelijkheid ........................................ 81
1.5 Oprichting van vennootschappen .............................................................................................. 82
1.5.1 Vormvereisten .................................................................................................................... 82
1.5.2 Openbaarmaking ................................................................................................................ 83
Hoofdstuk 2: De naamloze vennootschap (NV) ..............................................................................86
2.1 Inleiding ................................................................................................................................... 86
2.2 Oprichting van de nv: enkele bijzonderheden .............................................................................. 86
2.2.1 Algemeen ........................................................................................................................... 86
2.2.2 Oprichters vs. inschrijvers ................................................................................................... 86
2.2.3 Kapitaalvorming bij oprichting van de NV.............................................................................. 86
2.2.4 De oprichtersaansprakelijkheid ........................................................................................... 89
2.3 Kapitaalregels en kapitaalbescherming tijdens het leven van de nv .............................................. 89
2.3.1 Algemeen ........................................................................................................................... 89
2.3.2 Kapitaalverhoging ............................................................................................................... 89
2.3.3 Kapitaalvermindering .......................................................................................................... 91
2.3.4 Winstuitkering .................................................................................................................... 91
2.3.6 Alarmbelprocedure ............................................................................................................. 92
2.4 Effecten.................................................................................................................................... 92
2.4.1 Aandelen en andere effecten in de NV .................................................................................. 92
2.4.2 Types aandelen in de NV ..................................................................................................... 94
, 2.4.3 Overdraagbaarheid van aandelen ........................................................................................ 95
2.5 Bestuur en vertegenwoordiging .................................................................................................. 95
2.5.1 Inleiding ............................................................................................................................. 95
2.5.2 Het monistisch bestuur: de raad van bestuur ....................................................................... 97
2.5.3 De enige bestuurder ........................................................................................................... 99
2.5.4 Duaal bestuur .................................................................................................................... 99
2.5.5 Het prokurasysteem: de vertegenwoordigingsmacht van de bestuursorganen vloeit enkel uit de
wet voort en reikt dus potentieel verder dan hun bestuursbevoegdheid ........................................ 101
2.5.6 De statutaire handtekeningsclausule ................................................................................. 102
2.5.7 Orgaan van dagelijks bestuur ............................................................................................ 103
2.6 Bestuurdersaansprakelijkheid ................................................................................................. 104
2.6.1 Inleiding en algemene bepalingen ...................................................................................... 104
2.6.2 Aansprakelijkheidsgronden ............................................................................................... 104
2.6.3 Kwantitatieve aansprakelijkheidsbeperking (“CAP”) (artikel 2:57 WVV) ................................ 105
2.7 De algemene vergadering ........................................................................................................ 105
2.7.1 Inleiding – bevoegdheid ..................................................................................................... 105
2.7.5 Soorten algemene vergadering .......................................................................................... 106
2.8 Jaarrekening en controle ......................................................................................................... 107
2.8.1 Jaarrekening (Boek 3 WVV) ................................................................................................ 107
2.8.2 Controle door een commissaris......................................................................................... 107
Hoofdstuk 3: De besloten vennootschap (BV) ............................................................................. 109
3.1 Inleiding ................................................................................................................................. 109
3.2 Oprichting .............................................................................................................................. 109
3.3 Het vermogen van de vennootschap ........................................................................................ 110
3.3.1 Bijkomende inbrengen en de uitgifte van nieuwe aandelen .................................................. 110
3.3.2 Instandhouding van het vermogen van de vennootschap .................................................... 110
3.4 Effecten.................................................................................................................................. 111
3.4.1 Algemeen ......................................................................................................................... 111
3.4.2 Overdraagbaarheid van aandelen ...................................................................................... 112
3.5 Bestuur en vertegenwoordiging ................................................................................................ 112
3.5.1 Bestuursorgaan: de bestuurder(s) ..................................................................................... 112
3.5.2 Bevoegdheid .................................................................................................................... 114
3.6 Bestuurdersaansprakelijkheid, algemene vergadering, jaarrekening en controle......................... 114
,DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
HOOFDSTUK 1. INLEIDING TOT HET RECHT: ENKELE BASISBEGRIPPEN
1.1 WAT IS RECHT?
1.1.1 BEGRIPSOMSCHRIJVING
Wat is recht?
• Veel verschillende definities
• Deels tijds- en plaatsgebonden
o Niet in alle samenlevingen had of heeft het begrip dezelfde betekenis
o Ook de vraag in hoeverre sommige kenmerken van “het recht” universeel zijn over tijd en
plaats heen, ontlokt heel wat discussie
• Elementen die vaak terugkomen:
o Een geheel van regels
▪ Een regel is een in taal verwoordde uitdrukking van een voorgeschreven wijze van handelen
(voorschrift over hoe je mag of moet handelen.)
▪ Regels ≠ beschrijvende/voorspellende/beoordelende uitspraak
▪ Geboden of verboden
▪ Direct of indirect
o Die beogen het menselijke samenleven te ordenen
▪ Voorschriften zijn aan de mens gericht, en vereisen de aanwezigheid van minstens één
andere mens om de vraag naar de naleving ervan betekenis te geven.
▪ Het begrip “ordenen” van zijn kant dient eerder formeel te worden opgevat. Het zegt niets
over de aard, de inhoud of de impact van ordening. Het gaat erom dat regels voor het
samenleven worden vastgelegd, niet op welke manier de samenleving hierdoor wordt
georganiseerd of “geordend”.
▪ Het recht van Noord-Korea ordent de samenleving op een andere manier dan het recht van
de Verenigde Staten, maar in beide gevallen “ordent” het recht het samenleven.
o Die door een gezagsfunctie (de overheid) worden afgedwongen, desnoods met “sanctie
en dwang”
▪ De intensiteit van die tussenkomst van de gewapende macht kan afhankelijk van het type
regels sterk uiteenlopen. Bij de basisregels van het strafrecht is dat verband vrij direct en
duidelijk, bij andere regels is het verband veel indirecter.
▪ Maar in al die gevallen wordt de naleving van de regel – in tegenstelling tot de
beleefdheidsregel, de morele regel, de religieuze regel etc.– ultiem verzekerd via de
gewapende macht van de overheid, wat er een rechtsregel van maakt.
1.1.2 ENKELE GERELATEERDE CONCEPTEN
Objectief recht vs. subjectief recht
• Objectief recht = het geheel van rechtsregels die op een bepaald ogenblik in een bepaalde
samenleving gelden (bekijkt recht van buitenaf)
o Vb. BW Art 3.50 eigendomsrecht
• Subjectief recht = concrete aanspraak of bevoegdheden die een individu aan het objectief recht
ontleent. Het gaat om de individualisering en concretisering van een regel van objectief recht op
het niveau van een specifiek persoon, die op basis daarvan kan zeggen “op iets recht te hebben”
(bekijkt recht van binnenuit)
o Vb. Aïsha heeft subjectief recht op de laptop dat op tafel ligt volgens BW art 3.50
1
,Positief recht vs. ideëel recht (vb. natuurrecht)
• Positief recht = recht zoals het is, rechtsregels zoals die op een bepaald ogenblik in de
samenleving gelden (objectief recht)
• Ideëel recht = het recht zoals het volgens bepaalde mensen, groeperingen, stromingen,
levensbeschouwingen etc. “zou moeten zijn” (vb. natuurrecht, religieuze rechtssystemen)
• In een theocratie (een staatsvorm waarbij de politieke macht en de religieuze macht samenvallen)
vallen positief recht en ideëel recht (namelijk het goddelijke recht van de godsdienst in kwestie)
samen.
Dwingende rechtsregels vs. wilsaanvullende (of suppletieve) rechtsregels
• Dwingende/gebiedende/verbiedende rechtsregels = voorschriften die dwingend van
toepassing zijn, ongeacht de wil van de betrokkenen (vb. snelheidsregels, stemplicht). Je kan er
niet vooraf van afwijken, ze zijn van toepassing, ook al wil je ervan afwijken.
o Regels “van openbare orde”
▪ Nog dwingender dan regels van dwingend recht
▪ Raken de essentiële belangen van de staat of van de gemeenschap of bepalen in
het privaatrecht de juridische grondslagen waarop de maatschappij berust, zoals
de economische orde, de morele orde, de sociale orde of de orde van het
leefmilieu”. Dat betekent onder meer dat de rechter ze ambtshalve (= uit eigen
beweging, ook als de partijen het niet vragen) moet toepassen en dat ook degene
die erdoor beschermd wordt geen afstand kan doen van de bescherming die deze
regels bieden.
• Vb. Moord is een misdrijf en dus verboden. Indien twee partijen een
overeenkomst zouden sluiten waarbij zij akkoord gaan dat de ene de andere mag
vermoorden tegen betaling, dan is die overeenkomst absoluut nietig.
o Regels “van dwingend recht”
▪ Regels die zijn vastgesteld ter bescherming van een partij die door de wet als
zwakker wordt beschouwd (art. 1.3 BW). De overeenkomst die er afbreuk aan doet
is slechts “relatief” nietig. De rechter moet die nietigheid niet ambtshalve
inroepen en de partij die erdoor beschermd wordt mag van die bescherming
afstand doen zodra hij/zij in de beschermde positie zit.
• Vb. regels voor studentenwoninghuurovereenkomsten
• Wilsaanvullende of suppletieve rechtsregels = rechtsregels die enkel van toepassing zijn indien
partijen geen andere keuze hebben gemaakt, je kan er op voorhand van afwijken.
o Partijen zijn dan vrij de overeenkomst te sluiten die zij willen, maar als hun overeenkomst
op bepaalde punten geen afspraken bevat, dan is de wilsaanvullende regel van
toepassing.
▪ Vb. Indien je na drie maanden stopt met studeren, mag je je kot dan voor de rest van de
periode onderverhuren aan een vriendin? Als de huurovereenkomst niets voorziet, dan
niet. Onderverhuring is verboden. Maar dit is slechts een wilsaanvullende regel: de partijen
kunnen perfect in de huurovereenkomst anders bepalen en stipuleren dat onderverhuring
wél toegelaten is (eventueel mits bepaalde randvoorwaarden). Als de partijen er niets over
hebben bepaald, dan is de wilsaanvullende rechtsregel van toepassing.
o Vergis je niet: ook de wilsaanvullende regel is dus wel degelijk een rechtsregel, met andere
woorden een voorschrift dat desnoods met sanctie en dwang door de overheid zal worden
afgedwongen.
2
,1.2 INDELING VAN HET RECHT
1.2.1 PUBLIEKRECHT EN PRIVAATRECHT
Onderscheid publiek recht – privaat recht
• Publiek recht
o Regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid (als ook de organisatie en werking
van de overheid)
o Beoogt de bescherming van het algemeen belang
o “Verticaliteit” (overheid maakt rechtsregels en dwingt ze af)
o Regels doorgaans van openbare orde
o Vb. stemrecht, bouwvergunning aanvragen, huiszoeking door politie, belastingen
• Privaat recht
o Regelt de verhouding tussen burgers onderling (als ook de organisatie en werking van
privaatrechtelijke organisaties van burgers, zoals vennootschappen)
o Beoogt bescherming van private belangen
o “Horizontaliteit”
o Meer suppletieve regels (niet exclusief: ook regels van dwingend recht en openbare orde)
o Vb. onterft worden, huwelijk met zelfde geslacht, eigenaarschap van goed, oprichten BV
Kritiek: Het onderscheid is zeker niet meer zo zuiver te maken als ooit het geval was. De overheid treedt
meer en meer regulerend op via dwingende regels in het privaatrecht, en dit om redenen van algemeen
belang (bv. een hoog niveau van consumentenbescherming op de markt via het consumentenrecht). Anderzijds
merk je ook dat de overheid voor haar eigen organisatie en werking meer en meer privaatrechtelijke
technieken gebruikt (vb. contractueel overheidspersoneel aanwerven in plaats van enkel ambtenaren.)
Sommige rechtstakken zijn ook hybride, in de zin dat ze kenmerken van beide vertonen. Het economisch
recht bijvoorbeeld kent een aantal domeinen zoals prijsreglementering of mededingingsrecht die eerder
publiekrechtelijk van aard zijn, terwijl andere domeinen zoals de regels inzake handelsagentuur of
distributieovereenkomsten eerder privaatrechtelijk van aard zijn.
1.2.2 DE INDELING VAN HET RECHT IN RECHTSTAKKEN
Rechtstak = geheel van regels die een welbepaald domein van het recht betreffen, met andere woorden
een groep regels met betrekking tot een welbepaald aspect van de maatschappelijke ordening.
Rechtstakken
• Publiek recht
o Staatsrecht/grondwettelijk recht (de basisregels met betrekking tot de indeling van de Staat zoals
geregeld in de Grondwet.)
o Bestuursrecht/administratief recht (regelt de organisatie en de werking van “het bestuur” of “de
administratie”, met andere woorden de uitvoerende macht op de diverse overheidsniveaus.)
o Strafrecht (definieert wat strafbaar is en welke straffen daar dan op staan) en strafprocesrecht (bepaalt
hoe de strafprocedure verloopt)
o Fiscaal recht/belastingrecht (bepaalt welke belastingen verschuldigd zijn en hoe de procedure van
vaststelling en inning van belastingen verloopt, enzovoort.)
o Internationaal publiekrecht
▪ Volkenrecht (omvat regels die gelden tussen staten)
▪ Supranationaal recht (omvat regels die worden uitgevaardigd door internationale organisaties
waaraan staten zekere bevoegdheden hebben overgedragen)
3
, • Privaat recht
o Burgerlijk recht (regelt de basisverhoudingen tussen de burgers onderling op het vlak van hun private
relaties.)
▪ Personen- en familierecht
▪ Zakenrecht/goederenrecht
▪ Verbintenissenrecht
o Ondernemingsrecht
o Vennootschapsrecht
o Gerechtelijk (privaat)recht (regelt de privaatrechtelijke gerechtelijke procedures, hoe de hoven en
rechtbanken georganiseerd zijn, enzovoort.)
o Internationaal privaatrecht
→ Dit is geen exhaustieve opsomming van alle rechtstakken!
1.3 BRONNEN VAN HET RECHT
1.3.1 INLEIDING
Opdeling materiële en formele bronnen
Materiële bronnen = bron die de inhoud van een rechtsregel verklaart, die de rechtsregel geïnspireerd
heeft.
• “Waarom luidt die regel zo en niet anders? Wat verklaart de inhoud van die regel?”
• Vb. Het Romeinse recht is een belangrijke materiële rechtsbron van ons burgerlijk recht
Formele bronnen = de verschijningsvormen waaronder rechtsregels zich voordoen
• “Waar vind ik een rechtsregel? Is wat ik hier lees een rechtsregel van het positieve recht?”
• In wat volgt zullen we het enkel over formele bronnen van het recht hebben.
• Het Belgische positief recht – het recht zoals het vandaag in België geldt – vind je enkel in formele
bronnen van het recht.
• Vb. het strafwetboek
Formele bronnen: overzicht
• De wet (belangrijkste formele rechtsbron)
• De algemene rechtsbeginselen
• De gewoonte
• De rechtspraak
• De rechtsleer
→ Ze zijn niet allemaal gelijk. De wet is hier en nu absoluut de belangrijkste rechtsbron. Historisch en
geografisch is dit anders. Tot enkele eeuwen geleden was het meeste recht gewoonterecht. In andere
landen wordt er traditioneel een grotere rol gegeven aan rechtspraak.
4
, 1.3.2 DE WET
De wet
• Materiële wet: elke rechtsregel van algemene en duurzame aard die is uitgevaardigd door een
bevoegde overheid
o ‘Algemeen’: op iedereen van toepassing of minstens voor een gedefinieerde groep
o ‘Duurzaam’: regel geldt voor onbepaalde tijd of minstens voor enige tijd
o Kunnen gewijzigd worden: wetgeving wijzigt steeds sneller
o Materiële wetten: decreet, verdrag, koninklijk besluit, provinciereglement,
gemeentereglement, EU richtlijn, ministerieel besluit, wet… (geen exhaustieve
opsomming)
o Niet afhankelijk van niveau
o Wij hebben het doorgaans over wetten in de materiële betekenis
→ Wet in ruime betekenis
• Formele wet: een akte/beslissing van de federale wetgevende macht (beperkter)
o Enkel de federale wetgevende macht produceert “wetten” in de formele betekenis.
→ Wet in enge/strikte betekenis
Als formele rechtsbron verwijst “de wet” naar de wet in de materiële betekenis. Alle wetten in de materiële
betekenis zijn formele rechtsbronnen: ze bevatten rechtsregels van positief recht. Let op voor verwarring!
De meeste formele wetten zijn ook materiële wetten, maar niet allemaal (Zo kan de federale wetgever bij
“wet” de Belgische nationaliteit aan iemand toekennen. Dat is een formele wet, maar geen materiële wet:
ze betreft slechts één persoon.)
De verschillende soorten normen die als wet in de materiële betekenis gelden
Internationale normen
• Normen die op het internationale niveau tot stand komen, en dus niet louter binnen de rechtsorde
van één staat bestaan. Het zijn materiële wetten indien zij regels bevatten die rechtstreekse (of
directe) werking hebben in de Belgische rechtsorde. Daarmee bedoelen we dat de burgers zich er
rechtstreeks op kunnen beroepen in de interne rechtsorde, en bv. de rechten die eruit voortvloeien
rechtstreeks voor de Belgische rechter kunnen afdwingen. Internationale normen zonder
rechtstreeks werking zijn normen waarmee België zich enkel als Staat verbindt om bepaalde zaken
te doen of niet te doen, maar die niet rechtstreeks door de burgers kunnen worden ingeroepen.
• 2 soorten: internationale verdragen en beslissingen van internationale organisaties
o Internationale verdragen: schriftelijke overeenkomsten tussen staten (bilateraal-
multilateraal). In België: statuut van materiële wet als “directe werking”, kunnen door
mensen worden ingeroepen
o Beslissingen van internationale organisaties:
▪ Intergouvernementele organisaties: geen (exclusieve) bevoegdheden
overgedragen → geen materiële wet. Bv. UNICEF
▪ Supranationale organisaties: wel (exclusieve) bevoegdheden overgedragen →
materiële wet. Bv. Europese Unie
Grondwettelijke normen: de Belgische grondwet
• Meest fundamentele Belgische wet, hoogste internrechtelijke norm, basis voor het gehele
Belgische rechtssysteem
• Grondwet op 7 februari 1831 aangenomen door het Congrès National (zeer vooruitstrevend toen)
5
Samenvatting
Ondernemingsrecht
Prof. dr. Jeroen Delvoie en prof. dr. Tina Coen
AJ 2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
Hoofdstuk 1. Inleiding tot het recht: enkele basisbegrippen ........................................................... 1
1.1 Wat is recht? ..............................................................................................................................1
1.1.1 Begripsomschrijving .............................................................................................................1
1.1.2 Enkele gerelateerde concepten .............................................................................................1
1.2 Indeling van het recht ..................................................................................................................3
1.2.1 Publiekrecht en privaatrecht .................................................................................................3
1.2.2 De indeling van het recht in rechtstakken ...............................................................................3
1.3 Bronnen van het recht .................................................................................................................4
1.3.1 Inleiding ...............................................................................................................................4
1.3.2 De wet .................................................................................................................................5
1.3.3 Algemene rechtsbeginselen ..................................................................................................7
1.3.4 De gewoonte ........................................................................................................................7
1.3.5 De rechtspraak .....................................................................................................................8
1.3.6 De rechtsleer........................................................................................................................8
Hoofdstuk 2. Inleiding tot het burgerlijk recht ................................................................................ 9
2.1 Inleiding .....................................................................................................................................9
2.2 Enkele centrale begrippen van het burgerlijk recht ........................................................................9
2.3 Goederenrecht (= zakenrecht) ................................................................................................... 11
2.3.1 Inleiding ............................................................................................................................. 11
2.3.2 Eigendomsrecht ................................................................................................................. 13
2.3.3 Erfdienstbaarheid ............................................................................................................... 13
2.3.4 Vruchtgebruik ..................................................................................................................... 14
2.3.5 Erfpacht en opstal .............................................................................................................. 15
2.3.6 Zekerheidsrechten .............................................................................................................. 16
2.4 Verbintenissenrecht .................................................................................................................. 16
2.4.1 Verbintenissen: algemeen ................................................................................................... 16
2.4.2 Overeenkomsten (contracten) ............................................................................................. 18
2.4.3 Buitencontractuele aansprakelijkheid.................................................................................. 21
DEEL II.1 INLEIDING TOT HET ONDERNEMINGS-RECHT: DE
ONDERNEMING IN HET ALGEMEEN
Hoofdstuk 1. Inleiding ..................................................................................................................26
1.1 Bronnen van het ondernemingsrecht .......................................................................................... 26
1.2 Het begrip “onderneming” ......................................................................................................... 26
,Hoofdstuk 2. De opstart van een onderneming ..............................................................................28
2.1 Keuze van een ondernemingsvorm ............................................................................................. 28
2.2 Voorwaarden om een onderneming te starten ............................................................................ 29
Hoofdstuk 3. Financiering van een onderneming – enkele bijzonderheden .....................................32
3.1 Financieringsmethoden............................................................................................................. 32
3.2 De wet KMO financiering (2013) ................................................................................................. 33
3.3 De geldlening ............................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 4. Bescherming van de consument (cursus) .................................................................38
4.1 Inleiding ................................................................................................................................... 38
4.2 Toepassingsgebied en enkele relevante kernbegrippen ............................................................... 38
4.3 Precontractuele informatieplicht jegens consumenten ............................................................... 39
4.4 Wettelijk herroepingsrecht ........................................................................................................ 40
4.5 Onrechtmatige bedingen ........................................................................................................... 42
4.6 Oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten ..................................................................... 43
4.7 Betalingsachterstand bij consumenten ...................................................................................... 44
Hoofdstuk 5. Bescherming van de onderneming (cursus) ..............................................................46
5.1 Inleiding ................................................................................................................................... 46
5.2 Precontractuele informatieplicht tussen ondernemingen ............................................................ 46
5.3 Onrechtmatige bedingen ........................................................................................................... 47
5.4 Oneerlijke marktpraktijken jegens andere ondernemingen .......................................................... 47
5.5 Betalingsachterstand in handelstransacties ............................................................................... 48
Overzicht Hoofdstuk 4 & 5. Bescherming van de consument en de onderneming ............................50
Hoofdstuk 6. Tussenpersonen en distributieovereenkomsten .......................................................56
6.1 Inleiding: organisatie van verkoop .............................................................................................. 56
6.2 Tussenpersonen ....................................................................................................................... 56
6.3 Distributieovereenkomsten ....................................................................................................... 58
3.1 Concessieovereenkomst ....................................................................................................... 58
3.2 Franchising ........................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 7. Intellectuele eigendom ............................................................................................60
7.1 Inleiding ................................................................................................................................... 60
7.2 Gemeenschappelijke kenmerken ............................................................................................... 60
7.3 Het (uitvinders)octrooi .............................................................................................................. 61
7.4 Het auteursrecht ...................................................................................................................... 62
7.5 Het merk (Benelux-merk)........................................................................................................... 63
Hoofdstuk 8. De ondernemingen in (financiële) moeilijkheden ......................................................65
8.1 Inleiding ................................................................................................................................... 65
8.2 Toepassingsgebied ................................................................................................................... 65
, 8.3 De actoren van het insolventierecht ........................................................................................... 66
8.4 De ondernemingsbemiddeling ................................................................................................... 66
8.5 Voorlopige maatregelen ............................................................................................................ 67
8.6 Minnelijk akkoord buiten gerechtelijke reorganisatie ................................................................... 68
8.7 Procedure van gerechtelijke reorganisatie .................................................................................. 69
8.8 De overdracht onder gerechtelijk gezag ...................................................................................... 72
8.9 Faillissement ............................................................................................................................ 74
DEEL II.2 INLEIDING TOT HET ONDERNEMINGS-RECHT: DE
ONDERNEMING ALS VENNOOTSCHAP
Hoofdstuk 1. Inleiding en algemene begrippen ..............................................................................76
1.1 De vennootschap als juridisch kader van de onderneming ........................................................... 76
1.2 Bronnen van het vennootschapsrecht ........................................................................................ 77
1.3 De vennootschap: begrip ........................................................................................................... 78
1.4 Typologie van de vennootschapsvormen .................................................................................... 80
1.4.1 Inleiding ............................................................................................................................. 80
1.4.2 Vennootschappen met of zonder rechtspersoonlijkheid (artikel 1:5 WVV) .............................. 81
1.4.3 Vennootschappen met of zonder beperking van aansprakelijkheid ........................................ 81
1.5 Oprichting van vennootschappen .............................................................................................. 82
1.5.1 Vormvereisten .................................................................................................................... 82
1.5.2 Openbaarmaking ................................................................................................................ 83
Hoofdstuk 2: De naamloze vennootschap (NV) ..............................................................................86
2.1 Inleiding ................................................................................................................................... 86
2.2 Oprichting van de nv: enkele bijzonderheden .............................................................................. 86
2.2.1 Algemeen ........................................................................................................................... 86
2.2.2 Oprichters vs. inschrijvers ................................................................................................... 86
2.2.3 Kapitaalvorming bij oprichting van de NV.............................................................................. 86
2.2.4 De oprichtersaansprakelijkheid ........................................................................................... 89
2.3 Kapitaalregels en kapitaalbescherming tijdens het leven van de nv .............................................. 89
2.3.1 Algemeen ........................................................................................................................... 89
2.3.2 Kapitaalverhoging ............................................................................................................... 89
2.3.3 Kapitaalvermindering .......................................................................................................... 91
2.3.4 Winstuitkering .................................................................................................................... 91
2.3.6 Alarmbelprocedure ............................................................................................................. 92
2.4 Effecten.................................................................................................................................... 92
2.4.1 Aandelen en andere effecten in de NV .................................................................................. 92
2.4.2 Types aandelen in de NV ..................................................................................................... 94
, 2.4.3 Overdraagbaarheid van aandelen ........................................................................................ 95
2.5 Bestuur en vertegenwoordiging .................................................................................................. 95
2.5.1 Inleiding ............................................................................................................................. 95
2.5.2 Het monistisch bestuur: de raad van bestuur ....................................................................... 97
2.5.3 De enige bestuurder ........................................................................................................... 99
2.5.4 Duaal bestuur .................................................................................................................... 99
2.5.5 Het prokurasysteem: de vertegenwoordigingsmacht van de bestuursorganen vloeit enkel uit de
wet voort en reikt dus potentieel verder dan hun bestuursbevoegdheid ........................................ 101
2.5.6 De statutaire handtekeningsclausule ................................................................................. 102
2.5.7 Orgaan van dagelijks bestuur ............................................................................................ 103
2.6 Bestuurdersaansprakelijkheid ................................................................................................. 104
2.6.1 Inleiding en algemene bepalingen ...................................................................................... 104
2.6.2 Aansprakelijkheidsgronden ............................................................................................... 104
2.6.3 Kwantitatieve aansprakelijkheidsbeperking (“CAP”) (artikel 2:57 WVV) ................................ 105
2.7 De algemene vergadering ........................................................................................................ 105
2.7.1 Inleiding – bevoegdheid ..................................................................................................... 105
2.7.5 Soorten algemene vergadering .......................................................................................... 106
2.8 Jaarrekening en controle ......................................................................................................... 107
2.8.1 Jaarrekening (Boek 3 WVV) ................................................................................................ 107
2.8.2 Controle door een commissaris......................................................................................... 107
Hoofdstuk 3: De besloten vennootschap (BV) ............................................................................. 109
3.1 Inleiding ................................................................................................................................. 109
3.2 Oprichting .............................................................................................................................. 109
3.3 Het vermogen van de vennootschap ........................................................................................ 110
3.3.1 Bijkomende inbrengen en de uitgifte van nieuwe aandelen .................................................. 110
3.3.2 Instandhouding van het vermogen van de vennootschap .................................................... 110
3.4 Effecten.................................................................................................................................. 111
3.4.1 Algemeen ......................................................................................................................... 111
3.4.2 Overdraagbaarheid van aandelen ...................................................................................... 112
3.5 Bestuur en vertegenwoordiging ................................................................................................ 112
3.5.1 Bestuursorgaan: de bestuurder(s) ..................................................................................... 112
3.5.2 Bevoegdheid .................................................................................................................... 114
3.6 Bestuurdersaansprakelijkheid, algemene vergadering, jaarrekening en controle......................... 114
,DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
HOOFDSTUK 1. INLEIDING TOT HET RECHT: ENKELE BASISBEGRIPPEN
1.1 WAT IS RECHT?
1.1.1 BEGRIPSOMSCHRIJVING
Wat is recht?
• Veel verschillende definities
• Deels tijds- en plaatsgebonden
o Niet in alle samenlevingen had of heeft het begrip dezelfde betekenis
o Ook de vraag in hoeverre sommige kenmerken van “het recht” universeel zijn over tijd en
plaats heen, ontlokt heel wat discussie
• Elementen die vaak terugkomen:
o Een geheel van regels
▪ Een regel is een in taal verwoordde uitdrukking van een voorgeschreven wijze van handelen
(voorschrift over hoe je mag of moet handelen.)
▪ Regels ≠ beschrijvende/voorspellende/beoordelende uitspraak
▪ Geboden of verboden
▪ Direct of indirect
o Die beogen het menselijke samenleven te ordenen
▪ Voorschriften zijn aan de mens gericht, en vereisen de aanwezigheid van minstens één
andere mens om de vraag naar de naleving ervan betekenis te geven.
▪ Het begrip “ordenen” van zijn kant dient eerder formeel te worden opgevat. Het zegt niets
over de aard, de inhoud of de impact van ordening. Het gaat erom dat regels voor het
samenleven worden vastgelegd, niet op welke manier de samenleving hierdoor wordt
georganiseerd of “geordend”.
▪ Het recht van Noord-Korea ordent de samenleving op een andere manier dan het recht van
de Verenigde Staten, maar in beide gevallen “ordent” het recht het samenleven.
o Die door een gezagsfunctie (de overheid) worden afgedwongen, desnoods met “sanctie
en dwang”
▪ De intensiteit van die tussenkomst van de gewapende macht kan afhankelijk van het type
regels sterk uiteenlopen. Bij de basisregels van het strafrecht is dat verband vrij direct en
duidelijk, bij andere regels is het verband veel indirecter.
▪ Maar in al die gevallen wordt de naleving van de regel – in tegenstelling tot de
beleefdheidsregel, de morele regel, de religieuze regel etc.– ultiem verzekerd via de
gewapende macht van de overheid, wat er een rechtsregel van maakt.
1.1.2 ENKELE GERELATEERDE CONCEPTEN
Objectief recht vs. subjectief recht
• Objectief recht = het geheel van rechtsregels die op een bepaald ogenblik in een bepaalde
samenleving gelden (bekijkt recht van buitenaf)
o Vb. BW Art 3.50 eigendomsrecht
• Subjectief recht = concrete aanspraak of bevoegdheden die een individu aan het objectief recht
ontleent. Het gaat om de individualisering en concretisering van een regel van objectief recht op
het niveau van een specifiek persoon, die op basis daarvan kan zeggen “op iets recht te hebben”
(bekijkt recht van binnenuit)
o Vb. Aïsha heeft subjectief recht op de laptop dat op tafel ligt volgens BW art 3.50
1
,Positief recht vs. ideëel recht (vb. natuurrecht)
• Positief recht = recht zoals het is, rechtsregels zoals die op een bepaald ogenblik in de
samenleving gelden (objectief recht)
• Ideëel recht = het recht zoals het volgens bepaalde mensen, groeperingen, stromingen,
levensbeschouwingen etc. “zou moeten zijn” (vb. natuurrecht, religieuze rechtssystemen)
• In een theocratie (een staatsvorm waarbij de politieke macht en de religieuze macht samenvallen)
vallen positief recht en ideëel recht (namelijk het goddelijke recht van de godsdienst in kwestie)
samen.
Dwingende rechtsregels vs. wilsaanvullende (of suppletieve) rechtsregels
• Dwingende/gebiedende/verbiedende rechtsregels = voorschriften die dwingend van
toepassing zijn, ongeacht de wil van de betrokkenen (vb. snelheidsregels, stemplicht). Je kan er
niet vooraf van afwijken, ze zijn van toepassing, ook al wil je ervan afwijken.
o Regels “van openbare orde”
▪ Nog dwingender dan regels van dwingend recht
▪ Raken de essentiële belangen van de staat of van de gemeenschap of bepalen in
het privaatrecht de juridische grondslagen waarop de maatschappij berust, zoals
de economische orde, de morele orde, de sociale orde of de orde van het
leefmilieu”. Dat betekent onder meer dat de rechter ze ambtshalve (= uit eigen
beweging, ook als de partijen het niet vragen) moet toepassen en dat ook degene
die erdoor beschermd wordt geen afstand kan doen van de bescherming die deze
regels bieden.
• Vb. Moord is een misdrijf en dus verboden. Indien twee partijen een
overeenkomst zouden sluiten waarbij zij akkoord gaan dat de ene de andere mag
vermoorden tegen betaling, dan is die overeenkomst absoluut nietig.
o Regels “van dwingend recht”
▪ Regels die zijn vastgesteld ter bescherming van een partij die door de wet als
zwakker wordt beschouwd (art. 1.3 BW). De overeenkomst die er afbreuk aan doet
is slechts “relatief” nietig. De rechter moet die nietigheid niet ambtshalve
inroepen en de partij die erdoor beschermd wordt mag van die bescherming
afstand doen zodra hij/zij in de beschermde positie zit.
• Vb. regels voor studentenwoninghuurovereenkomsten
• Wilsaanvullende of suppletieve rechtsregels = rechtsregels die enkel van toepassing zijn indien
partijen geen andere keuze hebben gemaakt, je kan er op voorhand van afwijken.
o Partijen zijn dan vrij de overeenkomst te sluiten die zij willen, maar als hun overeenkomst
op bepaalde punten geen afspraken bevat, dan is de wilsaanvullende regel van
toepassing.
▪ Vb. Indien je na drie maanden stopt met studeren, mag je je kot dan voor de rest van de
periode onderverhuren aan een vriendin? Als de huurovereenkomst niets voorziet, dan
niet. Onderverhuring is verboden. Maar dit is slechts een wilsaanvullende regel: de partijen
kunnen perfect in de huurovereenkomst anders bepalen en stipuleren dat onderverhuring
wél toegelaten is (eventueel mits bepaalde randvoorwaarden). Als de partijen er niets over
hebben bepaald, dan is de wilsaanvullende rechtsregel van toepassing.
o Vergis je niet: ook de wilsaanvullende regel is dus wel degelijk een rechtsregel, met andere
woorden een voorschrift dat desnoods met sanctie en dwang door de overheid zal worden
afgedwongen.
2
,1.2 INDELING VAN HET RECHT
1.2.1 PUBLIEKRECHT EN PRIVAATRECHT
Onderscheid publiek recht – privaat recht
• Publiek recht
o Regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid (als ook de organisatie en werking
van de overheid)
o Beoogt de bescherming van het algemeen belang
o “Verticaliteit” (overheid maakt rechtsregels en dwingt ze af)
o Regels doorgaans van openbare orde
o Vb. stemrecht, bouwvergunning aanvragen, huiszoeking door politie, belastingen
• Privaat recht
o Regelt de verhouding tussen burgers onderling (als ook de organisatie en werking van
privaatrechtelijke organisaties van burgers, zoals vennootschappen)
o Beoogt bescherming van private belangen
o “Horizontaliteit”
o Meer suppletieve regels (niet exclusief: ook regels van dwingend recht en openbare orde)
o Vb. onterft worden, huwelijk met zelfde geslacht, eigenaarschap van goed, oprichten BV
Kritiek: Het onderscheid is zeker niet meer zo zuiver te maken als ooit het geval was. De overheid treedt
meer en meer regulerend op via dwingende regels in het privaatrecht, en dit om redenen van algemeen
belang (bv. een hoog niveau van consumentenbescherming op de markt via het consumentenrecht). Anderzijds
merk je ook dat de overheid voor haar eigen organisatie en werking meer en meer privaatrechtelijke
technieken gebruikt (vb. contractueel overheidspersoneel aanwerven in plaats van enkel ambtenaren.)
Sommige rechtstakken zijn ook hybride, in de zin dat ze kenmerken van beide vertonen. Het economisch
recht bijvoorbeeld kent een aantal domeinen zoals prijsreglementering of mededingingsrecht die eerder
publiekrechtelijk van aard zijn, terwijl andere domeinen zoals de regels inzake handelsagentuur of
distributieovereenkomsten eerder privaatrechtelijk van aard zijn.
1.2.2 DE INDELING VAN HET RECHT IN RECHTSTAKKEN
Rechtstak = geheel van regels die een welbepaald domein van het recht betreffen, met andere woorden
een groep regels met betrekking tot een welbepaald aspect van de maatschappelijke ordening.
Rechtstakken
• Publiek recht
o Staatsrecht/grondwettelijk recht (de basisregels met betrekking tot de indeling van de Staat zoals
geregeld in de Grondwet.)
o Bestuursrecht/administratief recht (regelt de organisatie en de werking van “het bestuur” of “de
administratie”, met andere woorden de uitvoerende macht op de diverse overheidsniveaus.)
o Strafrecht (definieert wat strafbaar is en welke straffen daar dan op staan) en strafprocesrecht (bepaalt
hoe de strafprocedure verloopt)
o Fiscaal recht/belastingrecht (bepaalt welke belastingen verschuldigd zijn en hoe de procedure van
vaststelling en inning van belastingen verloopt, enzovoort.)
o Internationaal publiekrecht
▪ Volkenrecht (omvat regels die gelden tussen staten)
▪ Supranationaal recht (omvat regels die worden uitgevaardigd door internationale organisaties
waaraan staten zekere bevoegdheden hebben overgedragen)
3
, • Privaat recht
o Burgerlijk recht (regelt de basisverhoudingen tussen de burgers onderling op het vlak van hun private
relaties.)
▪ Personen- en familierecht
▪ Zakenrecht/goederenrecht
▪ Verbintenissenrecht
o Ondernemingsrecht
o Vennootschapsrecht
o Gerechtelijk (privaat)recht (regelt de privaatrechtelijke gerechtelijke procedures, hoe de hoven en
rechtbanken georganiseerd zijn, enzovoort.)
o Internationaal privaatrecht
→ Dit is geen exhaustieve opsomming van alle rechtstakken!
1.3 BRONNEN VAN HET RECHT
1.3.1 INLEIDING
Opdeling materiële en formele bronnen
Materiële bronnen = bron die de inhoud van een rechtsregel verklaart, die de rechtsregel geïnspireerd
heeft.
• “Waarom luidt die regel zo en niet anders? Wat verklaart de inhoud van die regel?”
• Vb. Het Romeinse recht is een belangrijke materiële rechtsbron van ons burgerlijk recht
Formele bronnen = de verschijningsvormen waaronder rechtsregels zich voordoen
• “Waar vind ik een rechtsregel? Is wat ik hier lees een rechtsregel van het positieve recht?”
• In wat volgt zullen we het enkel over formele bronnen van het recht hebben.
• Het Belgische positief recht – het recht zoals het vandaag in België geldt – vind je enkel in formele
bronnen van het recht.
• Vb. het strafwetboek
Formele bronnen: overzicht
• De wet (belangrijkste formele rechtsbron)
• De algemene rechtsbeginselen
• De gewoonte
• De rechtspraak
• De rechtsleer
→ Ze zijn niet allemaal gelijk. De wet is hier en nu absoluut de belangrijkste rechtsbron. Historisch en
geografisch is dit anders. Tot enkele eeuwen geleden was het meeste recht gewoonterecht. In andere
landen wordt er traditioneel een grotere rol gegeven aan rechtspraak.
4
, 1.3.2 DE WET
De wet
• Materiële wet: elke rechtsregel van algemene en duurzame aard die is uitgevaardigd door een
bevoegde overheid
o ‘Algemeen’: op iedereen van toepassing of minstens voor een gedefinieerde groep
o ‘Duurzaam’: regel geldt voor onbepaalde tijd of minstens voor enige tijd
o Kunnen gewijzigd worden: wetgeving wijzigt steeds sneller
o Materiële wetten: decreet, verdrag, koninklijk besluit, provinciereglement,
gemeentereglement, EU richtlijn, ministerieel besluit, wet… (geen exhaustieve
opsomming)
o Niet afhankelijk van niveau
o Wij hebben het doorgaans over wetten in de materiële betekenis
→ Wet in ruime betekenis
• Formele wet: een akte/beslissing van de federale wetgevende macht (beperkter)
o Enkel de federale wetgevende macht produceert “wetten” in de formele betekenis.
→ Wet in enge/strikte betekenis
Als formele rechtsbron verwijst “de wet” naar de wet in de materiële betekenis. Alle wetten in de materiële
betekenis zijn formele rechtsbronnen: ze bevatten rechtsregels van positief recht. Let op voor verwarring!
De meeste formele wetten zijn ook materiële wetten, maar niet allemaal (Zo kan de federale wetgever bij
“wet” de Belgische nationaliteit aan iemand toekennen. Dat is een formele wet, maar geen materiële wet:
ze betreft slechts één persoon.)
De verschillende soorten normen die als wet in de materiële betekenis gelden
Internationale normen
• Normen die op het internationale niveau tot stand komen, en dus niet louter binnen de rechtsorde
van één staat bestaan. Het zijn materiële wetten indien zij regels bevatten die rechtstreekse (of
directe) werking hebben in de Belgische rechtsorde. Daarmee bedoelen we dat de burgers zich er
rechtstreeks op kunnen beroepen in de interne rechtsorde, en bv. de rechten die eruit voortvloeien
rechtstreeks voor de Belgische rechter kunnen afdwingen. Internationale normen zonder
rechtstreeks werking zijn normen waarmee België zich enkel als Staat verbindt om bepaalde zaken
te doen of niet te doen, maar die niet rechtstreeks door de burgers kunnen worden ingeroepen.
• 2 soorten: internationale verdragen en beslissingen van internationale organisaties
o Internationale verdragen: schriftelijke overeenkomsten tussen staten (bilateraal-
multilateraal). In België: statuut van materiële wet als “directe werking”, kunnen door
mensen worden ingeroepen
o Beslissingen van internationale organisaties:
▪ Intergouvernementele organisaties: geen (exclusieve) bevoegdheden
overgedragen → geen materiële wet. Bv. UNICEF
▪ Supranationale organisaties: wel (exclusieve) bevoegdheden overgedragen →
materiële wet. Bv. Europese Unie
Grondwettelijke normen: de Belgische grondwet
• Meest fundamentele Belgische wet, hoogste internrechtelijke norm, basis voor het gehele
Belgische rechtssysteem
• Grondwet op 7 februari 1831 aangenomen door het Congrès National (zeer vooruitstrevend toen)
5
