Recht
Hoofdstuk 4: het individu
1. De juridische persoon
1.1 Begrippen
Als men in recht spreekt over juridische personen, dan is iets of iemand drager van
rechten en plichten. Of ook wel een ‘rechtssubject’ genoemd.
Als een rechtssubject kan deelnemen aan rechtsverkeer, heeft deze juridische
persoonlijkheid.
Er zijn 2 categorieën juridische personen in ons rechtssysteem:
Alle menselijke wezens. In recht duidt men mensen aan met natuurlijke persoon of
fysieke persoon. Elk levend mens is een juridisch persoon.
Verengingen en vennootschappen hebben een juridische structuur. In het recht
krijgen deze de naam rechtspersoon. Het gaat hierover vzw’s of soorten
vennootschappen.
1.2 De fysieke of natuurlijke persoon
Elk levend mens is een juridisch persoon. Alle mensen komen als persoon in aanmerking
(ook baby, jong kind, oude bejaarde,…). Elk mens is drager van rechten en plichten,
ongeacht of die mens de rechten al dan niet kan uitoefenen.
Door de geschiedenis heen is dit niet steeds zo geweest. Vroeger kon een mens door
slavernij zijn juridische persoonlijkheid verliezen, ook burgerlijke dood die als straf was
voorzien in Burgerlijk
Wetboek. 1804. Men ontnam deze persoon zijn burgerlijke rechten, dus was deze persoon
‘rechteloos’ of ‘vogelvrij verklaard’. Omdat dit zo’n erge straf was, werd bij de oprichting
van België (1831) dit opgenomen in de Grondwet dat deze wet afgeschaft moest worden
en niet opnieuw kan worden ingevoerd.
Enkel en alleen is de levende mens een juridisch persoon. Andere wezens zoals dieren en
planten zijn levenloze voorwerpen, zijn geen juridische personen. Dit heeft
‘rechtsobjecten’. Ze kunnen een voorwerp zijn van recht, maar hebben zelf geen rechten.
Moderne samenleving kent wel wetgeving rond dierenwelzijn en dierenbescherming. In
België maken we in recht een onderscheid tussen personen, dieren en voorwerpen. Het
wordt voor het eerst erkend dat dieren een gevoelsvermogen en biologische noden
hebben, waar we als mens rekening mee moeten houden.
Natuurlijke persoon bepaald door biologische gegevens.
Natuurlijke persoon als juridische persoon verbonden aan menselijk leven.
Hierdoor is natuurlijke persoon als juridische persoon ook verbonden aan het
menselijk lichaam.
Biologisch gegeven bepaalt ook duur van de juridische persoonlijkheid.
1.2.1 Het leven
Enkel bij leven kan men dragen zijn van rechten en plichten. Juridische persoon begint
met levend, en levensvatbaar geboren worden en eindigt bij overlijden.
Het begin
Om juridisch te ‘leven’, zijn er 3 voorwaarden:
1
, 1. Geboren worden
Gebeurt door afscheiding kind en moeder, doorsnijden van navelstreng.
2. Levend geboren worden
De baby heeft geademd.
3. Levensvatbaar zijn
De noodzakelijke organen functioneren, zodat zelfstandig leven kan (of kon).
Als er aan deze voorwaarden zijn voldaan, kan de baby worden ingeschreven in het
geboorteregister, heeft baby status ‘juridisch persoon’. Ook bij overlijden kan enkel
registratie in overlijdenregister men einde maken aan ‘juridisch persoon’.
Embryo of foetus is geen persoon en dus ook geen juridische betekenis, geen rechten of
plichten. Uitzonderlijk worden er ‘voorwaardelijke rechten’ toegekend.
Na te gaan welke periode een kind is verwerkt, hanteert men vermoeden dat verwekking
heeft plaatsgevonden in 180 dagen (6 maanden) tot 300 dagen (10 maanden) voor de
geboorte. Dit heet het wettelijk tijdperk van bevruchting. Recht wacht eerst de
geboorte af, telt dan terug om periode van verwekking te berekenen.
Foetus heeft geen rechten, ook zo bij verlies van een kindje.
QR code 2: sterrenkinderen en doodgeboorte
Het einde
Om ‘juridisch dood’ te worden verklaard, zijn er 2 voorwaarden:
Overlijden is officieel vastgesteld
Dit gebeurt door een arts.
Het overlijden is officieel ingeschreven in het overlijdenregister.
Gebeurt in gemeente door een ambtenaar van burgerlijke stand.
Lichaam van de overledene krijgt bijzonder juridisch statuut, ‘lijk’. Het lijk heeft een
bijzondere bescherming van het recht.
Lijk noodzakelijk is om overlijden officieel vast te stellen, heeft wetgeving regeling
moeten uitwerken om na te gaan met situaties waarin een lichaam van iemand niet
wordt gevonden.
QR code 3: bijzondere bescherming van het lijk
1.2.2 Bescherming van het lichaam
Bestaan van natuurlijke persoon is verbonden aan zijn lichaam. Menselijk lichaam is
bijzonder waardevol in samenleving, en heeft een extra bescherming. Het heeft een
bijzonder juridisch statuut. Het lichaam wordt beschermd zowel ten aanzien van anderen
als de persoon zelf.
Bescherming van het lichaam tegen aantasting door anderen
Ten aanzien van anderen heeft het lichaam onschendbaarheid. Dit heet fysieke
integriteit. Anderen mogen aan jouw lichaam niet aankomen, tenzij je toestemming
geeft of in een noodsituatie.
Deze fysieke integriteit heeft een mensenrecht, recht op leven en op lichamelijke
integriteit. In België is dit vanzelfsprekend dat dit niet uitdrukkelijk is opgenomen in
Belgische Grondwet. Recht op leven vindt men terug in Europees Verdrag ter
Bescherming van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake
Burgerrechten.
Onderscheid tussen 2 soorten relaties:
De relatie tussen personen onderling
2
, Onderling zijn alle lichamen gelijkwaardig. Het ene lichaam is niet ‘belangrijker als’
het andere.
Omdat alle lichamen gelijk zijn, is in relatie tussen individuen toestemming cruciaal.
Vaak worden toestemming afgeleid uit gedragingen.
De wijze waarop toestemming wordt gegeven, hangt af van de impact van eventuele
handelingen op het lichaam.
De gegeven toestemming moet geldig zijn. De toestemming wordt bewust gegeven.
Er mag geen sprake zijn van dwang op geweldpleging, persoon mag niet onder
invloed zijn, persoon voldoende volwassen zijn.
Niet voor alles toestemming worden gegeven. Uitzonderingen op chirurgische
ingrepen mogelijk te maken, euthanasie…
QR code 5: voorbeelden van ‘toegelaten’ geweld tussen individuen
Uitzonderlijk kunnen individuen gerechtvaardigde dwang of geweld toepassen op
iemand, ‘fixeren, ‘isoleren’. Dit kan niet zonder strikt wettelijk kader. Dit dient als
‘toelating’ van de overheid.
Tussen individuen is er een duidelijk wettelijk kader. Ons lichaam wordt preventief
beschermd tegen aantasting van anderen. Indien fysieke integriteit toch wordt
aangetast, zijn er 2 gevolgen:
1: Strafsanctie wegens misdrijf van vrijwillige of onvrijwillige slagen en verwondingen.
2: Burgerrechtelijke schadevergoeding
De relatie tussen de overheid en het individu
Relatie tussen overheid en individu zijn belangen vaak niet gelijkwaardig. Het ene
individuele belang dat een persoon heeft op fysieke integriteit, moet worden
afgedwongen tegen belang dat door overheid wordt beschermd. Geschonden in
belang van de samenleving.
De bescherming van het lichaam en het zelfbeschikkingsrecht van het
individu
Over je eigen lichaam mag eenieder zelf beschikken. Dit heet
zelfbeschikkingsrecht. Dit is een aantasting van de principiële onaantastbaarheid
van het lichaam. Via recht, moraal en religie worden er beperkingen gesteld aan
zelfbeschikkingsrecht.
Voorbeelden van beperkingen van regelgevingen zijn:
o Abortus
o Euthanasie
o Donatie bloed, weefsel, organen
o Geen geldige toestemming geweldpleging op je lichaam
Dit zelfbeschikkingsrecht kan ver gaan, zoals toepassingen van zelfverminking en
zelfdoding. Deze handelingen zijn niet strafbaar.
Groeiende juridische mondigheid van burgers en veranderende maatschappelijke
denkbeelden over onaantastbaarheid lichaam, wordt zelfbeschikkingsrecht ruimer of
beperkter toegepast.
1.3 De rechtspersoon
Onderdeel ‘de juridische persoon’ gestart om erop te wijzen dat een rechtssysteem 2
categorieën juridische personen zijn:
1. Natuurlijke of fysieke personen: alle menselijke wezens
3
Hoofdstuk 4: het individu
1. De juridische persoon
1.1 Begrippen
Als men in recht spreekt over juridische personen, dan is iets of iemand drager van
rechten en plichten. Of ook wel een ‘rechtssubject’ genoemd.
Als een rechtssubject kan deelnemen aan rechtsverkeer, heeft deze juridische
persoonlijkheid.
Er zijn 2 categorieën juridische personen in ons rechtssysteem:
Alle menselijke wezens. In recht duidt men mensen aan met natuurlijke persoon of
fysieke persoon. Elk levend mens is een juridisch persoon.
Verengingen en vennootschappen hebben een juridische structuur. In het recht
krijgen deze de naam rechtspersoon. Het gaat hierover vzw’s of soorten
vennootschappen.
1.2 De fysieke of natuurlijke persoon
Elk levend mens is een juridisch persoon. Alle mensen komen als persoon in aanmerking
(ook baby, jong kind, oude bejaarde,…). Elk mens is drager van rechten en plichten,
ongeacht of die mens de rechten al dan niet kan uitoefenen.
Door de geschiedenis heen is dit niet steeds zo geweest. Vroeger kon een mens door
slavernij zijn juridische persoonlijkheid verliezen, ook burgerlijke dood die als straf was
voorzien in Burgerlijk
Wetboek. 1804. Men ontnam deze persoon zijn burgerlijke rechten, dus was deze persoon
‘rechteloos’ of ‘vogelvrij verklaard’. Omdat dit zo’n erge straf was, werd bij de oprichting
van België (1831) dit opgenomen in de Grondwet dat deze wet afgeschaft moest worden
en niet opnieuw kan worden ingevoerd.
Enkel en alleen is de levende mens een juridisch persoon. Andere wezens zoals dieren en
planten zijn levenloze voorwerpen, zijn geen juridische personen. Dit heeft
‘rechtsobjecten’. Ze kunnen een voorwerp zijn van recht, maar hebben zelf geen rechten.
Moderne samenleving kent wel wetgeving rond dierenwelzijn en dierenbescherming. In
België maken we in recht een onderscheid tussen personen, dieren en voorwerpen. Het
wordt voor het eerst erkend dat dieren een gevoelsvermogen en biologische noden
hebben, waar we als mens rekening mee moeten houden.
Natuurlijke persoon bepaald door biologische gegevens.
Natuurlijke persoon als juridische persoon verbonden aan menselijk leven.
Hierdoor is natuurlijke persoon als juridische persoon ook verbonden aan het
menselijk lichaam.
Biologisch gegeven bepaalt ook duur van de juridische persoonlijkheid.
1.2.1 Het leven
Enkel bij leven kan men dragen zijn van rechten en plichten. Juridische persoon begint
met levend, en levensvatbaar geboren worden en eindigt bij overlijden.
Het begin
Om juridisch te ‘leven’, zijn er 3 voorwaarden:
1
, 1. Geboren worden
Gebeurt door afscheiding kind en moeder, doorsnijden van navelstreng.
2. Levend geboren worden
De baby heeft geademd.
3. Levensvatbaar zijn
De noodzakelijke organen functioneren, zodat zelfstandig leven kan (of kon).
Als er aan deze voorwaarden zijn voldaan, kan de baby worden ingeschreven in het
geboorteregister, heeft baby status ‘juridisch persoon’. Ook bij overlijden kan enkel
registratie in overlijdenregister men einde maken aan ‘juridisch persoon’.
Embryo of foetus is geen persoon en dus ook geen juridische betekenis, geen rechten of
plichten. Uitzonderlijk worden er ‘voorwaardelijke rechten’ toegekend.
Na te gaan welke periode een kind is verwerkt, hanteert men vermoeden dat verwekking
heeft plaatsgevonden in 180 dagen (6 maanden) tot 300 dagen (10 maanden) voor de
geboorte. Dit heet het wettelijk tijdperk van bevruchting. Recht wacht eerst de
geboorte af, telt dan terug om periode van verwekking te berekenen.
Foetus heeft geen rechten, ook zo bij verlies van een kindje.
QR code 2: sterrenkinderen en doodgeboorte
Het einde
Om ‘juridisch dood’ te worden verklaard, zijn er 2 voorwaarden:
Overlijden is officieel vastgesteld
Dit gebeurt door een arts.
Het overlijden is officieel ingeschreven in het overlijdenregister.
Gebeurt in gemeente door een ambtenaar van burgerlijke stand.
Lichaam van de overledene krijgt bijzonder juridisch statuut, ‘lijk’. Het lijk heeft een
bijzondere bescherming van het recht.
Lijk noodzakelijk is om overlijden officieel vast te stellen, heeft wetgeving regeling
moeten uitwerken om na te gaan met situaties waarin een lichaam van iemand niet
wordt gevonden.
QR code 3: bijzondere bescherming van het lijk
1.2.2 Bescherming van het lichaam
Bestaan van natuurlijke persoon is verbonden aan zijn lichaam. Menselijk lichaam is
bijzonder waardevol in samenleving, en heeft een extra bescherming. Het heeft een
bijzonder juridisch statuut. Het lichaam wordt beschermd zowel ten aanzien van anderen
als de persoon zelf.
Bescherming van het lichaam tegen aantasting door anderen
Ten aanzien van anderen heeft het lichaam onschendbaarheid. Dit heet fysieke
integriteit. Anderen mogen aan jouw lichaam niet aankomen, tenzij je toestemming
geeft of in een noodsituatie.
Deze fysieke integriteit heeft een mensenrecht, recht op leven en op lichamelijke
integriteit. In België is dit vanzelfsprekend dat dit niet uitdrukkelijk is opgenomen in
Belgische Grondwet. Recht op leven vindt men terug in Europees Verdrag ter
Bescherming van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake
Burgerrechten.
Onderscheid tussen 2 soorten relaties:
De relatie tussen personen onderling
2
, Onderling zijn alle lichamen gelijkwaardig. Het ene lichaam is niet ‘belangrijker als’
het andere.
Omdat alle lichamen gelijk zijn, is in relatie tussen individuen toestemming cruciaal.
Vaak worden toestemming afgeleid uit gedragingen.
De wijze waarop toestemming wordt gegeven, hangt af van de impact van eventuele
handelingen op het lichaam.
De gegeven toestemming moet geldig zijn. De toestemming wordt bewust gegeven.
Er mag geen sprake zijn van dwang op geweldpleging, persoon mag niet onder
invloed zijn, persoon voldoende volwassen zijn.
Niet voor alles toestemming worden gegeven. Uitzonderingen op chirurgische
ingrepen mogelijk te maken, euthanasie…
QR code 5: voorbeelden van ‘toegelaten’ geweld tussen individuen
Uitzonderlijk kunnen individuen gerechtvaardigde dwang of geweld toepassen op
iemand, ‘fixeren, ‘isoleren’. Dit kan niet zonder strikt wettelijk kader. Dit dient als
‘toelating’ van de overheid.
Tussen individuen is er een duidelijk wettelijk kader. Ons lichaam wordt preventief
beschermd tegen aantasting van anderen. Indien fysieke integriteit toch wordt
aangetast, zijn er 2 gevolgen:
1: Strafsanctie wegens misdrijf van vrijwillige of onvrijwillige slagen en verwondingen.
2: Burgerrechtelijke schadevergoeding
De relatie tussen de overheid en het individu
Relatie tussen overheid en individu zijn belangen vaak niet gelijkwaardig. Het ene
individuele belang dat een persoon heeft op fysieke integriteit, moet worden
afgedwongen tegen belang dat door overheid wordt beschermd. Geschonden in
belang van de samenleving.
De bescherming van het lichaam en het zelfbeschikkingsrecht van het
individu
Over je eigen lichaam mag eenieder zelf beschikken. Dit heet
zelfbeschikkingsrecht. Dit is een aantasting van de principiële onaantastbaarheid
van het lichaam. Via recht, moraal en religie worden er beperkingen gesteld aan
zelfbeschikkingsrecht.
Voorbeelden van beperkingen van regelgevingen zijn:
o Abortus
o Euthanasie
o Donatie bloed, weefsel, organen
o Geen geldige toestemming geweldpleging op je lichaam
Dit zelfbeschikkingsrecht kan ver gaan, zoals toepassingen van zelfverminking en
zelfdoding. Deze handelingen zijn niet strafbaar.
Groeiende juridische mondigheid van burgers en veranderende maatschappelijke
denkbeelden over onaantastbaarheid lichaam, wordt zelfbeschikkingsrecht ruimer of
beperkter toegepast.
1.3 De rechtspersoon
Onderdeel ‘de juridische persoon’ gestart om erop te wijzen dat een rechtssysteem 2
categorieën juridische personen zijn:
1. Natuurlijke of fysieke personen: alle menselijke wezens
3
