Samenvatting extra teksten: Sociologische
perspectieven op interculturaliteit en de
lerende samenleving
Teksten in de bundel
Clycq, N. (2016). We value your food, but not your language: Education systems and
nation-building processes in Flanders. Journal of Ethnic and Migration Studies, 42(7),
1147–1164. https://doi.org/10.1080/1369183X.2015.1126097
Priestley, M., & Biesta, G. (2013). Critical curriculum studies and the concrete
problems of curriculum policy and practice. The Curriculum Journal, 24(2), 187–208.
https://doi.org/10.1080/09585176.2013.781532
Agirdag, O. (2018). Theorising the impact of education systems on inequality.
Educational Research Review, 23, 1–14.
https://doi.org/10.1016/j.edurev.2017.11.001
Yosso, T. J. (2005). Whose culture has capital? A critical race theory discussion of
community cultural wealth. Race Ethnicity and Education, 8(1), 69–91.
https://doi.org/10.1080/1361332052000341006
Van Houtte, M., & Demanet, J. (2016).Waarom leraren (weinig) academisch
optimistisch zijn: Attributies en de impact van leerlingenpopulatie en schoolcultuur.
Pedagogische Studiën, 93(3), 169–188.
,Clycq (2016) – “We value your food, but not your
language”
Centrale idee
In dit artikel onderzoekt Clycq hoe het Vlaamse onderwijs omgaat met etnische en culturele
diversiteit. Daarbij wordt duidelijk dat scholen diversiteit wel erkennen, maar vooral op een
oppervlakkige manier. Elementen zoals eten, feestdagen of kleding krijgen aandacht, terwijl
diepere aspecten zoals taal en identiteit minder worden gewaardeerd.
Diversiteit wordt dus wel zichtbaar gemaakt, maar niet echt geïntegreerd in de werking
van het onderwijs.
Onderwijs als instrument van natievorming
Het onderwijs speelt een belangrijke rol in het proces van natievorming. Scholen dragen bij
aan het creëren van een gedeelde nationale identiteit, waarbij het Nederlands een centrale
plaats inneemt.
Dit zorgt voor een spanningsveld tussen enerzijds de realiteit van een diverse samenleving en
anderzijds de verwachting dat leerlingen zich aanpassen aan één dominante cultuur en taal.
Onderwijs fungeert hierdoor niet alleen als leeromgeving, maar ook als middel om leerlingen
te socialiseren binnen de dominante maatschappelijke normen.
Leerlingen worden dus niet alleen opgeleid, maar ook gevormd tot “passende” burgers
binnen het systeem.
Verschil tussen culturele en talige diversiteit
Een belangrijk inzicht uit het artikel is dat niet alle vormen van diversiteit op dezelfde manier
worden behandeld.
Culturele diversiteit wordt vaak wel erkend, maar op een eerder symbolische manier. Dit
gebeurt bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan verschillende keukens of feestdagen.
Deze aanpak blijft echter oppervlakkig en verandert niets aan de structuur van het onderwijs.
Talige diversiteit daarentegen wordt meestal als problematisch gezien. De nadruk ligt sterk
op het aanleren van het Nederlands, terwijl andere talen weinig ruimte krijgen of zelfs
ontmoedigd worden.
Dit toont aan dat diversiteit alleen wordt geaccepteerd zolang ze de dominante structuur
niet in vraag stelt.
, Assimilatie en deficit-denken
De manier waarop scholen omgaan met diversiteit sluit sterk aan bij een assimilatiemodel.
Van leerlingen wordt verwacht dat ze zich aanpassen aan de dominante taal en cultuur.
Succes in het onderwijs wordt dus gekoppeld aan het beheersen van het Nederlands en het
volgen van de geldende normen.
Deze visie hangt samen met deficit-denken. Leerlingen met een migratieachtergrond worden
vaak benaderd vanuit wat ze “missen”, zoals taalvaardigheid of culturele kennis. Hierdoor
wordt hun achtergrond niet gezien als een meerwaarde, maar als een probleem dat moet
worden opgelost.
Diversiteit wordt dus eerder gecorrigeerd dan benut.
Verklaring via Bourdieu
De bevindingen uit het artikel kunnen goed begrepen worden vanuit de theorie van
Bourdieu. Binnen het onderwijs wordt het Nederlands beschouwd als legitiem cultureel
kapitaal, terwijl andere talen weinig erkenning krijgen.
Dit betekent dat leerlingen die thuis een andere taal spreken, minder beschikken over het
soort kapitaal dat in schoolcontext wordt gewaardeerd. Hun kennis en vaardigheden worden
daardoor minder zichtbaar en minder beloond.
Dit is een vorm van symbolisch geweld: het onderwijssysteem lijkt neutraal, maar
bevoordeelt in werkelijkheid de dominante groep.
Gevolgen voor leerlingen
Deze manier van omgaan met diversiteit heeft belangrijke gevolgen voor leerlingen met een
migratieachtergrond. Doordat hun taal en identiteit minder erkend worden, kunnen ze zich
minder verbonden voelen met de school. Dit kan leiden tot lagere motivatie en
betrokkenheid.
Daarnaast bestaat het risico dat leerkrachten – vaak onbewust – lagere verwachtingen
hebben ten aanzien van deze leerlingen. Dit kan resulteren in mechanismen zoals het
Pygmalion-effect en self-fulfilling prophecy, waarbij lage verwachtingen leiden tot lagere
prestaties.
Ongelijkheid wordt zo niet alleen zichtbaar, maar ook versterkt.
perspectieven op interculturaliteit en de
lerende samenleving
Teksten in de bundel
Clycq, N. (2016). We value your food, but not your language: Education systems and
nation-building processes in Flanders. Journal of Ethnic and Migration Studies, 42(7),
1147–1164. https://doi.org/10.1080/1369183X.2015.1126097
Priestley, M., & Biesta, G. (2013). Critical curriculum studies and the concrete
problems of curriculum policy and practice. The Curriculum Journal, 24(2), 187–208.
https://doi.org/10.1080/09585176.2013.781532
Agirdag, O. (2018). Theorising the impact of education systems on inequality.
Educational Research Review, 23, 1–14.
https://doi.org/10.1016/j.edurev.2017.11.001
Yosso, T. J. (2005). Whose culture has capital? A critical race theory discussion of
community cultural wealth. Race Ethnicity and Education, 8(1), 69–91.
https://doi.org/10.1080/1361332052000341006
Van Houtte, M., & Demanet, J. (2016).Waarom leraren (weinig) academisch
optimistisch zijn: Attributies en de impact van leerlingenpopulatie en schoolcultuur.
Pedagogische Studiën, 93(3), 169–188.
,Clycq (2016) – “We value your food, but not your
language”
Centrale idee
In dit artikel onderzoekt Clycq hoe het Vlaamse onderwijs omgaat met etnische en culturele
diversiteit. Daarbij wordt duidelijk dat scholen diversiteit wel erkennen, maar vooral op een
oppervlakkige manier. Elementen zoals eten, feestdagen of kleding krijgen aandacht, terwijl
diepere aspecten zoals taal en identiteit minder worden gewaardeerd.
Diversiteit wordt dus wel zichtbaar gemaakt, maar niet echt geïntegreerd in de werking
van het onderwijs.
Onderwijs als instrument van natievorming
Het onderwijs speelt een belangrijke rol in het proces van natievorming. Scholen dragen bij
aan het creëren van een gedeelde nationale identiteit, waarbij het Nederlands een centrale
plaats inneemt.
Dit zorgt voor een spanningsveld tussen enerzijds de realiteit van een diverse samenleving en
anderzijds de verwachting dat leerlingen zich aanpassen aan één dominante cultuur en taal.
Onderwijs fungeert hierdoor niet alleen als leeromgeving, maar ook als middel om leerlingen
te socialiseren binnen de dominante maatschappelijke normen.
Leerlingen worden dus niet alleen opgeleid, maar ook gevormd tot “passende” burgers
binnen het systeem.
Verschil tussen culturele en talige diversiteit
Een belangrijk inzicht uit het artikel is dat niet alle vormen van diversiteit op dezelfde manier
worden behandeld.
Culturele diversiteit wordt vaak wel erkend, maar op een eerder symbolische manier. Dit
gebeurt bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan verschillende keukens of feestdagen.
Deze aanpak blijft echter oppervlakkig en verandert niets aan de structuur van het onderwijs.
Talige diversiteit daarentegen wordt meestal als problematisch gezien. De nadruk ligt sterk
op het aanleren van het Nederlands, terwijl andere talen weinig ruimte krijgen of zelfs
ontmoedigd worden.
Dit toont aan dat diversiteit alleen wordt geaccepteerd zolang ze de dominante structuur
niet in vraag stelt.
, Assimilatie en deficit-denken
De manier waarop scholen omgaan met diversiteit sluit sterk aan bij een assimilatiemodel.
Van leerlingen wordt verwacht dat ze zich aanpassen aan de dominante taal en cultuur.
Succes in het onderwijs wordt dus gekoppeld aan het beheersen van het Nederlands en het
volgen van de geldende normen.
Deze visie hangt samen met deficit-denken. Leerlingen met een migratieachtergrond worden
vaak benaderd vanuit wat ze “missen”, zoals taalvaardigheid of culturele kennis. Hierdoor
wordt hun achtergrond niet gezien als een meerwaarde, maar als een probleem dat moet
worden opgelost.
Diversiteit wordt dus eerder gecorrigeerd dan benut.
Verklaring via Bourdieu
De bevindingen uit het artikel kunnen goed begrepen worden vanuit de theorie van
Bourdieu. Binnen het onderwijs wordt het Nederlands beschouwd als legitiem cultureel
kapitaal, terwijl andere talen weinig erkenning krijgen.
Dit betekent dat leerlingen die thuis een andere taal spreken, minder beschikken over het
soort kapitaal dat in schoolcontext wordt gewaardeerd. Hun kennis en vaardigheden worden
daardoor minder zichtbaar en minder beloond.
Dit is een vorm van symbolisch geweld: het onderwijssysteem lijkt neutraal, maar
bevoordeelt in werkelijkheid de dominante groep.
Gevolgen voor leerlingen
Deze manier van omgaan met diversiteit heeft belangrijke gevolgen voor leerlingen met een
migratieachtergrond. Doordat hun taal en identiteit minder erkend worden, kunnen ze zich
minder verbonden voelen met de school. Dit kan leiden tot lagere motivatie en
betrokkenheid.
Daarnaast bestaat het risico dat leerkrachten – vaak onbewust – lagere verwachtingen
hebben ten aanzien van deze leerlingen. Dit kan resulteren in mechanismen zoals het
Pygmalion-effect en self-fulfilling prophecy, waarbij lage verwachtingen leiden tot lagere
prestaties.
Ongelijkheid wordt zo niet alleen zichtbaar, maar ook versterkt.
