SWO1: BEGINSELEN VAN ONDERZOEKSMETHODOLOGIE IN VERPLEEGKUNDE EN VROEDKUNDE
WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
Definiëring
Wetenschap is een systematische en planmatige manier om kennis over de wereld op te bouwen door observatie, meting en
experimenten, met als doel toetsbare verklaringen en voorspellingen te formuleren.
Wetenschappelijk onderzoek is gepland en systematisch onderzoek dat via het verzamelen, interpreteren en evalueren van data bijdraagt
aan wetenschappelijke kennis.
Volgens UNESCO omvat onderzoek zowel fundamenteel als toegepast onderzoek. De OECD onderscheidt:
Fundamenteel onderzoek: nieuwe kennis zonder directe toepassing.
Toegepast onderzoek: nieuwe kennis met een concreet praktisch doel.
Eigenschappen van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek is systematisch, planmatig en gefocust, draagt bij aan kennisopbouw en kennisstructurering, is toetsbaar,
repliceerbaar en verantwoordbaar, en streeft naar generaliseerbaarheid of transfer. Kennis wordt gedeeld en bediscussieerd.
Waarom aan onderzoek doen?
Onderzoek wordt uitgevoerd in universiteiten, hogescholen, onderzoekscentra en zorginstellingen. Zorgverleners nemen deel via
dataverzameling, literatuur raadplegen, richtlijnen toepassen en kennis implementeren.
Verpleegkundig en vroedkundig onderzoek ondersteunt de klinische praktijk, verbetert kwaliteit van zorg en levenskwaliteit van patiënten
en zorgverleners. Onderzoek is essentieel voor klinisch redeneren, besluitvorming, kwaliteitsverbetering, diagnostiek, financiering en
veilige zorg.
Beperkingen van wetenschappelijk onderzoek
Niet alle vragen zijn beantwoord. Er is publicatiebias, een research–practice gap, wisselende onderzoekskwaliteit, beperkte bewijskracht
en mogelijke belangenconflicten. Kritische evaluatie is noodzakelijk.
Pagina 1 van 55
,Het proces van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een gestructureerd proces, startend bij een probleem en eindigend bij het beantwoorden
van een onderzoeksvraag.
Problem – Gap – Hook
Probleem
De probleemstelling beschrijft het probleem, de context, omvang en gevolgen en geeft richting aan het onderzoek. Bronnen zijn klinische
ervaring, literatuur, theorie, maatschappelijke vragen en externe prioriteiten. Het probleem moet relevant, onderzoekbaar en haalbaar
zijn.
Gap
De gap beschrijft wat nog niet gekend is binnen de bestaande kennis en in de specifieke context.
Hook
De hook motiveert waarom het dichten van de kenniskloof belangrijk is voor het werkveld.
Zoektocht
De zoektocht is een iteratief proces van zoeken, afbakenen en verfijnen van het onderzoeksonderwerp op basis van wat reeds gekend is,
relevantie, haalbaarheid en onderzoekbaarheid.
Doelstelling
De doelstelling beschrijft wat het onderzoek wil bereiken en omvat variabelen of concepten, hun relatie, de doelpopulatie, setting en
methodologie. Het doel kan beschrijvend, explorerend, testend of gericht op verschil of verband zijn.
Onderzoeksvraag
Pagina 2 van 55
,De onderzoeksvraag vertaalt de doelstelling naar één concrete, gefocuste vraag die de analyse stuurt en beantwoord moet worden in de
conclusie.
Vraagstelling en hypothese
Kwantitatief onderzoek
Kwantitatieve onderzoeksvragen zijn meetbaar en operationeel en volgen criteria zoals FINER, PICOT of FINERMAPS. Een hypothese
beschrijft de verwachte relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen in een specifieke populatie.
Kwalitatief onderzoek
Kwalitatieve onderzoeksvragen focussen op één thema, beschrijven probleem, doelgroep en context, en vermijden normatieve,
beleidsgerichte, waarom- en ja/nee-vragen.
Van vraagstelling naar onderzoeksdesign
Kwantitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek meet en test relaties tussen variabelen, werkt met gestructureerde methodes, grotere steekproeven en
levert objectieve, reproduceerbare en generaliseerbare resultaten.
Kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek richt zich op het begrijpen van ervaringen en processen in hun natuurlijke context, heeft een flexibel design
en is sterk contextgebonden.
Inductie en deductie
Onderzoek kan inductief zijn (van data naar theorie) of deductief (van theorie naar toetsing in de praktijk).
Conceptualiseren (kwantitatief onderzoek)
Conceptualiseren betekent het uitwerken van het conceptueel model door de outcome te bepalen, beïnvloedende factoren te identificeren
en concepten duidelijk te definiëren en af te bakenen.
Pagina 3 van 55
, KWALITATIEF
ETHIEK
3 types ethiek
Procedurele ethiek Situationele ethiek Relationele ethiek
Ethisch comité Alledaagse ethische kwestie die zich ‘you can be friendly, but can you be a
voordoen bij uitvoeren van onderzoek friend?’
‘Ongoing’ reflexiviteit nodig Aandacht voor ethisch correcte,
respectvolle en waardige relatie tussen
3 basis principes: onderzoeker en zijn respondenten
1. Erkenning ethische dimensies Er is een voortdurende en intensieve
van gewone, alledaagse interactie russen onderzoeker en
onderzoekspraktijk respondent
2. Gevoelig zijn voor ethisch
belangrijke momenten Proces-informed-consent tijdens
3. Kunnen reageren op dilemma’s proces opnieuw blijven vragen of men
die zich stellen akkoord gaat met deelname
Belang van reflexiviteit in
onderzoeksproces
REFLEXIVITEIT
Reflexiviteit = de onderzoeker staat bewust stil bij zijn of haar eigen positie, perspectief en mogelijke vooroordelen tijdens het veldwerk.
Pagina 4 van 55
WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
Definiëring
Wetenschap is een systematische en planmatige manier om kennis over de wereld op te bouwen door observatie, meting en
experimenten, met als doel toetsbare verklaringen en voorspellingen te formuleren.
Wetenschappelijk onderzoek is gepland en systematisch onderzoek dat via het verzamelen, interpreteren en evalueren van data bijdraagt
aan wetenschappelijke kennis.
Volgens UNESCO omvat onderzoek zowel fundamenteel als toegepast onderzoek. De OECD onderscheidt:
Fundamenteel onderzoek: nieuwe kennis zonder directe toepassing.
Toegepast onderzoek: nieuwe kennis met een concreet praktisch doel.
Eigenschappen van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek is systematisch, planmatig en gefocust, draagt bij aan kennisopbouw en kennisstructurering, is toetsbaar,
repliceerbaar en verantwoordbaar, en streeft naar generaliseerbaarheid of transfer. Kennis wordt gedeeld en bediscussieerd.
Waarom aan onderzoek doen?
Onderzoek wordt uitgevoerd in universiteiten, hogescholen, onderzoekscentra en zorginstellingen. Zorgverleners nemen deel via
dataverzameling, literatuur raadplegen, richtlijnen toepassen en kennis implementeren.
Verpleegkundig en vroedkundig onderzoek ondersteunt de klinische praktijk, verbetert kwaliteit van zorg en levenskwaliteit van patiënten
en zorgverleners. Onderzoek is essentieel voor klinisch redeneren, besluitvorming, kwaliteitsverbetering, diagnostiek, financiering en
veilige zorg.
Beperkingen van wetenschappelijk onderzoek
Niet alle vragen zijn beantwoord. Er is publicatiebias, een research–practice gap, wisselende onderzoekskwaliteit, beperkte bewijskracht
en mogelijke belangenconflicten. Kritische evaluatie is noodzakelijk.
Pagina 1 van 55
,Het proces van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een gestructureerd proces, startend bij een probleem en eindigend bij het beantwoorden
van een onderzoeksvraag.
Problem – Gap – Hook
Probleem
De probleemstelling beschrijft het probleem, de context, omvang en gevolgen en geeft richting aan het onderzoek. Bronnen zijn klinische
ervaring, literatuur, theorie, maatschappelijke vragen en externe prioriteiten. Het probleem moet relevant, onderzoekbaar en haalbaar
zijn.
Gap
De gap beschrijft wat nog niet gekend is binnen de bestaande kennis en in de specifieke context.
Hook
De hook motiveert waarom het dichten van de kenniskloof belangrijk is voor het werkveld.
Zoektocht
De zoektocht is een iteratief proces van zoeken, afbakenen en verfijnen van het onderzoeksonderwerp op basis van wat reeds gekend is,
relevantie, haalbaarheid en onderzoekbaarheid.
Doelstelling
De doelstelling beschrijft wat het onderzoek wil bereiken en omvat variabelen of concepten, hun relatie, de doelpopulatie, setting en
methodologie. Het doel kan beschrijvend, explorerend, testend of gericht op verschil of verband zijn.
Onderzoeksvraag
Pagina 2 van 55
,De onderzoeksvraag vertaalt de doelstelling naar één concrete, gefocuste vraag die de analyse stuurt en beantwoord moet worden in de
conclusie.
Vraagstelling en hypothese
Kwantitatief onderzoek
Kwantitatieve onderzoeksvragen zijn meetbaar en operationeel en volgen criteria zoals FINER, PICOT of FINERMAPS. Een hypothese
beschrijft de verwachte relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen in een specifieke populatie.
Kwalitatief onderzoek
Kwalitatieve onderzoeksvragen focussen op één thema, beschrijven probleem, doelgroep en context, en vermijden normatieve,
beleidsgerichte, waarom- en ja/nee-vragen.
Van vraagstelling naar onderzoeksdesign
Kwantitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek meet en test relaties tussen variabelen, werkt met gestructureerde methodes, grotere steekproeven en
levert objectieve, reproduceerbare en generaliseerbare resultaten.
Kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek richt zich op het begrijpen van ervaringen en processen in hun natuurlijke context, heeft een flexibel design
en is sterk contextgebonden.
Inductie en deductie
Onderzoek kan inductief zijn (van data naar theorie) of deductief (van theorie naar toetsing in de praktijk).
Conceptualiseren (kwantitatief onderzoek)
Conceptualiseren betekent het uitwerken van het conceptueel model door de outcome te bepalen, beïnvloedende factoren te identificeren
en concepten duidelijk te definiëren en af te bakenen.
Pagina 3 van 55
, KWALITATIEF
ETHIEK
3 types ethiek
Procedurele ethiek Situationele ethiek Relationele ethiek
Ethisch comité Alledaagse ethische kwestie die zich ‘you can be friendly, but can you be a
voordoen bij uitvoeren van onderzoek friend?’
‘Ongoing’ reflexiviteit nodig Aandacht voor ethisch correcte,
respectvolle en waardige relatie tussen
3 basis principes: onderzoeker en zijn respondenten
1. Erkenning ethische dimensies Er is een voortdurende en intensieve
van gewone, alledaagse interactie russen onderzoeker en
onderzoekspraktijk respondent
2. Gevoelig zijn voor ethisch
belangrijke momenten Proces-informed-consent tijdens
3. Kunnen reageren op dilemma’s proces opnieuw blijven vragen of men
die zich stellen akkoord gaat met deelname
Belang van reflexiviteit in
onderzoeksproces
REFLEXIVITEIT
Reflexiviteit = de onderzoeker staat bewust stil bij zijn of haar eigen positie, perspectief en mogelijke vooroordelen tijdens het veldwerk.
Pagina 4 van 55
