1. Wat is psychologie
.1 Een definitie van psychologie
Psyche (ψυχή) = geest
Logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
Soort zoekt soort >< Opposites attract
.1.1 Wat is psychologie?
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie
= Geen echte psychologie
= Wat we ih dagelijkse leven bespreken/zeggen
= Iemand die geen expertise heeft over de psychologie
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
o Gezond verstand, intuïtie,…
o Speculeren over de menselijke aard
o VB: een vriend/familie psychologische hulp geven, zonder dat je eigl bent opgeleid in
de psychologie
Pseudopsychologie
= Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen
= Theorievormingen die zeer echt lijken, maar niet kloppen
o Grafologie: op basis van handschrift en handtekening iets zeggen over hun karakter
o Kleurenprofielen: test niet wetenschappelijk onderbouwd. Bedrijfsmensen zullen deze
test kennen (bepaalde kleuren zouden niet bij elkaar passen)
Wat is psychologie WEL?
Psychologie = de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd (mentale processen leiden we er van af)
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen die
aan dat gedrag ten grondslag liggen (bv: intelligentie)
- We gebruiken iets meetbaars – extern (het gedrag) om een uitspraak te kunnen doen over
het onmeetbare – intern (psyche, geest). Bv. Intelligentie testen laten invullen,
persoon observeren ; intelligent gedrag?
Meetbaar: extern Onmeetbaar: intern
Gedrag à Hersenen
Psychologie is een wetenschap want het is een benadering en met wetenschap wordt een
activiteit bedoeld die gericht is op het begrijpen van de wereld om ons heen, het zoeken van
verklaringen voor verschijnselen die wij waarnemen
1
,.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt
hebben
.2.1 Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden Wortels in de filosofie, en evolutietheorie
Nadenken over menselijke geest
Korte geschiedenis Officiele start 1879 met oprichting 1e psychologisch
laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten
Waarom zo laat?
- Wetenschappelijke studie vd geest vergde verandering in mensbeeld
→ VAN immateriële ziel NAAR studieobject
→ VAN filosofisch nadenken over werking vd geest NAAR onderzoek vd geest in traditie
vd natuurwetenschappen
Metingen doen om na te gaan of dat filosofisch denken wel klopt
Deze klik had tijd nodig
.2.2 Ontwikkelingen in de filosofie
.2.2.1 Oud-Griekse filosofen 500 - 400vC
Dualisme - Plato
- Onderscheid geest en lichaam à 2 aparte identiteiten (los van elkaar)
- Geest belangrijker dan lichaam à kan lichaam beïnvloeden/sturen, niet omgekeerd
- Geest is onaantastbaar, het hoogste, het laat ons toe na te denken
Geocentrisme - Ptolemaeus
- Geo (aarde) centrisme (middelpunt) à aarde staat centraal
- Aarde middelpunt van het heelal (zon en andere hemellichamen draaien rond de aarde)
- Aarde vormt het centrum van het heelal en wij, mens, zij hier heerser van, dus wij zijn
belangrijk ‘opperwezen’
- Universum geschapen voor mens Aarde speciaal voor de mens gecreëerd Superioriteit
van de mens
Mens = enig wezen dat universum en rol vd mens in het universum kan begrijpen via rede
Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
= vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
.2.2.2 T.e.m. 15e eeuw
- Vertaling van Griekse geschriften voor theologen
- Wetenschap en geloof staat tegenover elkaar
- “Kerk produceert de wetenschap”
- “Bijbel geeft de nodige informatie en kennis / is de waarheid”
God staat garant voor de waarheid
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
.2.2.3 Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Idee dat oude wijsheden niet altijd correct zijn…
Heliocentrisme – Copernicus (katalysator)
- Zon is middelpunt van het heelal à afstappen van geocentrisme
- Zijn onderzoek kwam heel bedreigend over
Nieuwe kennis (reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en Chinese
geleerden,…)
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
2
,.2.2.4 Rationalisme 17e eeuw
Rationalisme - Descartes
- Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
- Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt “cogito ergo sum”
→ Ratio = de rede. Hij stelt voor dat je waarheid kan achterhalen door het bereik van de
reden “Ik denk dus ik ben”
Nativisme: Aangeboren kennis die toelaat om de mens te begrijpen via de rede
Dualisme
- Lichaam: machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden à beperkt, stoffelijk en tijdelijk
- Geest: centrum vrije wil en rede à vrij, onstoffelijk en eeuwig
Ziel en lichaam zijn met elkaar verbonden door pijnappelklier
Begin toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens weliswaar nog enkel op lichaam
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
.2.2.5 Empirisme 17e – 18e eeuw
Hobbes, Locke, Hume
- Empire = ervaring
- Tegengestelde in filosofie: Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
→ Geest = tabula rasa (schone lei)
→ Kennis door observatie à associaties, verbanden leggen
Kennis = product van ervaringen.
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
Nature vs nurture
- Rationalisme (nature) vs empirisme (nurture)
→ Rationalisme: we zijn wie we zijn van aanleg
→ Empirisme: we zijn door ervaringen, opvoeding
- Eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
.2.3 Evolutietheorie
.2.3.1 Evolutietheorie 19e eeuw
Darwin
‘Survival of the fittest’: best aangepasten aan omgeving overleven à succesvolle voortplanting
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren à menselijke geest beschouwen als
studieobject
.3 De beginjaren van de psychologie
.3.1 Psychologische scholen
Versc
hillen
de
stromingen met verschillende visies over met wat
psychologie zich bezig moest houden
3
, Ruwweg kunnen situeren in de tijd, niet exacte data
.3.1.1 Wundt
= Grondlegger academische psychologie
- 1e psychologisch laboratorium in Leipzig, 1879
- Eerste die experimenten uitvoerde op de menselijke geest
- Hij voerde daadwerkelijk uit ipv alleen maar na te denken zoals de
filosofen
→ Gebruik van introspectieve methode
Introspectieve methode
- Kijken naar eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige
rapportering gevoelens, gedachten, herinneringen, etc.
- Introspectie = naar binnen gaan kijken, de inhoud van je bewustzijn
- Hoe werkt het?
→ VB: Wundt biedt metronoom aan à mensen moeten hun gevoel
zeggen erbij à tikt sneller à mensen krijgen ander gevoel?
.3.2 Structuralisme
Titchener, Külpe
Onderzoek structuur bewustzijn
“Uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat menselijke geest? Hoe vormen deze bouwstenen
mentale structuren (mentale voorstelling voorwerp, concept, persoon,…)?”
- Afgeleid via introspectie à opdelen van waarneming in deelelementen/bouwstenen
- Maar: introspectieve methode is subjectief en onbetrouwbaar
→ Reproduceerbaarheid (bv. bloem is verschillend per dag (in bloei, verwelkt...)
Bewustzijn is ook verschillend per dag. Er zijn verschillende deelelementen bij
verschillende mensen? Maar dat kan toch niet want het zijn de bouwstenen?
→ Limieten bewustzijn
Wat zijn we met die deelelementen? = het nut was dus te beperkt
→ Intrapersoonlijke en interpersoonlijke verschillen (zelfde persoon een
verschillend antwoord wnr de test opnieuw wordt genomen – twee personen
antwoorden iets anders bij dezelfde test)
.3.3 Functionalisme
James, Dewey
Onderzoek functie bewustzijn
à Tegenbeweging structuralisme
- Nagaan hoe ze de geest kunnen laten functioneren in de omgeving
- Geïnspireerd door
→ James: “stream of consciousness” (= gevoelens, gedachtes, herinneringen =
veranderlijk)
4
.1 Een definitie van psychologie
Psyche (ψυχή) = geest
Logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
Soort zoekt soort >< Opposites attract
.1.1 Wat is psychologie?
Wat is het NIET?
Lekenpsychologie
= Geen echte psychologie
= Wat we ih dagelijkse leven bespreken/zeggen
= Iemand die geen expertise heeft over de psychologie
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat…”
o Gezond verstand, intuïtie,…
o Speculeren over de menselijke aard
o VB: een vriend/familie psychologische hulp geven, zonder dat je eigl bent opgeleid in
de psychologie
Pseudopsychologie
= Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid
voordoen
= Theorievormingen die zeer echt lijken, maar niet kloppen
o Grafologie: op basis van handschrift en handtekening iets zeggen over hun karakter
o Kleurenprofielen: test niet wetenschappelijk onderbouwd. Bedrijfsmensen zullen deze
test kennen (bepaalde kleuren zouden niet bij elkaar passen)
Wat is psychologie WEL?
Psychologie = de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd (mentale processen leiden we er van af)
- De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen die
aan dat gedrag ten grondslag liggen (bv: intelligentie)
- We gebruiken iets meetbaars – extern (het gedrag) om een uitspraak te kunnen doen over
het onmeetbare – intern (psyche, geest). Bv. Intelligentie testen laten invullen,
persoon observeren ; intelligent gedrag?
Meetbaar: extern Onmeetbaar: intern
Gedrag à Hersenen
Psychologie is een wetenschap want het is een benadering en met wetenschap wordt een
activiteit bedoeld die gericht is op het begrijpen van de wereld om ons heen, het zoeken van
verklaringen voor verschijnselen die wij waarnemen
1
,.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt
hebben
.2.1 Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden Wortels in de filosofie, en evolutietheorie
Nadenken over menselijke geest
Korte geschiedenis Officiele start 1879 met oprichting 1e psychologisch
laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten
Waarom zo laat?
- Wetenschappelijke studie vd geest vergde verandering in mensbeeld
→ VAN immateriële ziel NAAR studieobject
→ VAN filosofisch nadenken over werking vd geest NAAR onderzoek vd geest in traditie
vd natuurwetenschappen
Metingen doen om na te gaan of dat filosofisch denken wel klopt
Deze klik had tijd nodig
.2.2 Ontwikkelingen in de filosofie
.2.2.1 Oud-Griekse filosofen 500 - 400vC
Dualisme - Plato
- Onderscheid geest en lichaam à 2 aparte identiteiten (los van elkaar)
- Geest belangrijker dan lichaam à kan lichaam beïnvloeden/sturen, niet omgekeerd
- Geest is onaantastbaar, het hoogste, het laat ons toe na te denken
Geocentrisme - Ptolemaeus
- Geo (aarde) centrisme (middelpunt) à aarde staat centraal
- Aarde middelpunt van het heelal (zon en andere hemellichamen draaien rond de aarde)
- Aarde vormt het centrum van het heelal en wij, mens, zij hier heerser van, dus wij zijn
belangrijk ‘opperwezen’
- Universum geschapen voor mens Aarde speciaal voor de mens gecreëerd Superioriteit
van de mens
Mens = enig wezen dat universum en rol vd mens in het universum kan begrijpen via rede
Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
= vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
.2.2.2 T.e.m. 15e eeuw
- Vertaling van Griekse geschriften voor theologen
- Wetenschap en geloof staat tegenover elkaar
- “Kerk produceert de wetenschap”
- “Bijbel geeft de nodige informatie en kennis / is de waarheid”
God staat garant voor de waarheid
Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
.2.2.3 Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Idee dat oude wijsheden niet altijd correct zijn…
Heliocentrisme – Copernicus (katalysator)
- Zon is middelpunt van het heelal à afstappen van geocentrisme
- Zijn onderzoek kwam heel bedreigend over
Nieuwe kennis (reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en Chinese
geleerden,…)
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
2
,.2.2.4 Rationalisme 17e eeuw
Rationalisme - Descartes
- Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
- Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt “cogito ergo sum”
→ Ratio = de rede. Hij stelt voor dat je waarheid kan achterhalen door het bereik van de
reden “Ik denk dus ik ben”
Nativisme: Aangeboren kennis die toelaat om de mens te begrijpen via de rede
Dualisme
- Lichaam: machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden à beperkt, stoffelijk en tijdelijk
- Geest: centrum vrije wil en rede à vrij, onstoffelijk en eeuwig
Ziel en lichaam zijn met elkaar verbonden door pijnappelklier
Begin toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens weliswaar nog enkel op lichaam
Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
.2.2.5 Empirisme 17e – 18e eeuw
Hobbes, Locke, Hume
- Empire = ervaring
- Tegengestelde in filosofie: Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
→ Geest = tabula rasa (schone lei)
→ Kennis door observatie à associaties, verbanden leggen
Kennis = product van ervaringen.
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
Nature vs nurture
- Rationalisme (nature) vs empirisme (nurture)
→ Rationalisme: we zijn wie we zijn van aanleg
→ Empirisme: we zijn door ervaringen, opvoeding
- Eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
.2.3 Evolutietheorie
.2.3.1 Evolutietheorie 19e eeuw
Darwin
‘Survival of the fittest’: best aangepasten aan omgeving overleven à succesvolle voortplanting
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren à menselijke geest beschouwen als
studieobject
.3 De beginjaren van de psychologie
.3.1 Psychologische scholen
Versc
hillen
de
stromingen met verschillende visies over met wat
psychologie zich bezig moest houden
3
, Ruwweg kunnen situeren in de tijd, niet exacte data
.3.1.1 Wundt
= Grondlegger academische psychologie
- 1e psychologisch laboratorium in Leipzig, 1879
- Eerste die experimenten uitvoerde op de menselijke geest
- Hij voerde daadwerkelijk uit ipv alleen maar na te denken zoals de
filosofen
→ Gebruik van introspectieve methode
Introspectieve methode
- Kijken naar eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige
rapportering gevoelens, gedachten, herinneringen, etc.
- Introspectie = naar binnen gaan kijken, de inhoud van je bewustzijn
- Hoe werkt het?
→ VB: Wundt biedt metronoom aan à mensen moeten hun gevoel
zeggen erbij à tikt sneller à mensen krijgen ander gevoel?
.3.2 Structuralisme
Titchener, Külpe
Onderzoek structuur bewustzijn
“Uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat menselijke geest? Hoe vormen deze bouwstenen
mentale structuren (mentale voorstelling voorwerp, concept, persoon,…)?”
- Afgeleid via introspectie à opdelen van waarneming in deelelementen/bouwstenen
- Maar: introspectieve methode is subjectief en onbetrouwbaar
→ Reproduceerbaarheid (bv. bloem is verschillend per dag (in bloei, verwelkt...)
Bewustzijn is ook verschillend per dag. Er zijn verschillende deelelementen bij
verschillende mensen? Maar dat kan toch niet want het zijn de bouwstenen?
→ Limieten bewustzijn
Wat zijn we met die deelelementen? = het nut was dus te beperkt
→ Intrapersoonlijke en interpersoonlijke verschillen (zelfde persoon een
verschillend antwoord wnr de test opnieuw wordt genomen – twee personen
antwoorden iets anders bij dezelfde test)
.3.3 Functionalisme
James, Dewey
Onderzoek functie bewustzijn
à Tegenbeweging structuralisme
- Nagaan hoe ze de geest kunnen laten functioneren in de omgeving
- Geïnspireerd door
→ James: “stream of consciousness” (= gevoelens, gedachtes, herinneringen =
veranderlijk)
4
