Samenvatting ondernemingsrecht
Deel 1 : Algemene inleiding tot het recht
Hoofdstuk 1 : Inleiding tot het recht
Het recht kent veel verschillende definities, ook is het recht niet altijd universeel en deels tijds-
en plaatsgebonden.
- Het recht : Kan je omschrijven als een geheel van regels die beogen het menselijk samenleven
te ordenen en die door een (overheids)gezag/gezagsfunctie worden afgedwongen, desnoods
met sanctie of dwang.
- Een regel : Is een als voorschrift geformuleerde uitspraak over hoe je mag of moet handelen.
Ze bevatten geboden (iets (moeten) doen) of verboden (iets niet mogen doen), let op niet te
verwarren met een beschrijvende uitspraak, oordeel of voorspellende uitspraak.
Regels/voorschriften zijn aan de mens gericht (niet aan dieren of wind, …) en het recht en de
naleving ervan kan pas in de praktijk optreden bij aanwezigheid van minstens één ander mens
naast jezelf.
Het ordenen van de samenleving moet formeel worden opgevat, het ordenen van een
samenleving kan op heel veel manieren gebeuren (Noord-Korea verschilt bij ordenen van VS).
• Enkele algemene begrippen
- Objectief vs. Subjectief recht : Objectief recht is het geheel van alle rechtsregels die op een
bepaald moment in een bepaalde samenleving gelden. Een subjectief recht is een recht dat een
individu heeft om iets de toen of krijgen (= aanspraak en bevoegdheid), gebaseerd op wetten en
regels (= objectief recht).
|Subjectief recht is het individualiseren en concretiseren van een regel van het objectief
recht op niveau van 1 specifiek persoon, eigenlijk het toepassen van het objectief recht.
- Positief vs. Ideëel recht : Het positief recht is het recht dat geldt op een bepaald moment in
een bepaalde samenleving, het is eigenlijk een synoniem voor objectief recht en deze term
wordt alleen gebruikt om onderscheid met ideëel recht aan te tonen. Het ideëel recht is het
recht zoals het volgens sommigen zou moeten zijn (een ideologie van het recht), het is soms in
strijd met het positief recht.
|Bv. De verlichting en het ideëel recht zoals natuurrecht (iedereen heeft vanaf geboorte
bepaalde grondrechten) was in strijd tegen het positief recht van absolutistische
monarchieën.
|Positief recht is een benoeming dat een bepaalde recht geldend is op een moment en
ergens, verschillend van perspectief kan dit recht een goede of slechte zaak zijn.
- Dwingende vs. Wilsaanvullende rechtsregels : Dwingende rechtsregels zijn regels die iets
verbieden of gebieden, je moet deze regels volgen en je hebt hierbij geen vrije keuze. Hierbij
1
,categoriseren we nog eens in regels van “openbare orde” en van “dwingend recht”.
Wilsaanvullende of suppletieve regels worden toegepast als er geen specifieke afspraak
gemaakt wordt omtrent een onderwerp, de wet zorgt voor de aanvulling van die afspraak.
|Regels van openbare orde : Fundamentele basis regels, waarop de maatschappij is
gebouwd, het kan je beschermen of sanctioneren en het is niet mogelijk om deze
bescherming of sanctie te weigeren
|Regels van dwingend recht : De persoon die beschermt wordt door de regel mag de
bescherming van de regel weigeren, als dat zijn beslissing is.
|Wilsaanvullende rechtsregel vb. : Als er niet afgesproken is in contract om je kot onder
te verhuren aan iemand anders, dan geeft de wet aanvulling dat het niet mag, het mag
wel als dit in contract is afgesproken.
• Indeling van het recht
“Sumam divisio” is de meest klassieke en fundamentele indeling van het recht, het betreft de
indeling tussen het publiek en het privaat recht.
- Het publiekrecht : Regelt de verhouding tussen burgers en overheden, alsook de organisatie
van de overheid en de werking tussen overheden van verschillende staten. Het beoogt de
bescherming van het algemeen belang en wordt gekenmerkt door de verticaliteit, deze drukt uit
dat de overheid (juridisch vlak) de rechtsregels maakt en ze afdwingt, de regels zijn doorgaans
van openbare orde.
- Het privaatrecht : Regelt de verhouding tussen burgers onderling en beoogt bescherming van
private belangen, zo ook privaatrechtelijke organisaties zoals vennootschappen. Het wordt
gekenmerkt door horizontaliteit en bevat eerder meer wilsaanvullende regels (ook nog steeds
regels van dwingend recht en van openbare orde).
Het verschil is niet meer zo zwart-wit als vroeger, overheid gebruikt voor eigen organisatie ook
meer en meer privaatrechtelijke technieken, en sommige rechtstakken zijn hybride en vertonen
kenmerken van beide.
- Een rechtstak : Een geheel van regels met betrekking tot een bepaald aspect van het recht/van
de maatschappelijke ordening , ze worden gebruikt om de hanteerbaarheid van het recht te
bevorderen.
|Staatsrecht : Basisregels m.b.t. indeling van de staat
|Bestuursrecht : Regels werking van bestuur, dus de uitvoerende
macht op de diverse overheidsniveaus
|Strafrecht en strafprocesrecht : Definieert wat strafbaar is, welke
straffen daar op staan en hoe een strafprocedure verloopt.
|Fiscaal recht : Bepaalt welke belastingen verschuldigd zijn en hoe procedure van vaststelling en
inning verloopt.
2
,|Internationaal publiekrecht : Regels die gelden tussen staten (= volkenrecht) of die worden
uitgevoerd door internationale organisaties waaraan staten zekere bevoegdheden hebben
overgedragen (= supranationaal recht).
Supranationaal recht ➔ Rechtsstelsel dat boven wetgeving van individuele landen staat
|Burgerlijk recht : Regelt basisverhouding tussen burgers onderling
|Ondernemingsrecht : (= handlesrecht) Rechtsregels voor
ondernemingen en een specifiek vorm ervan : vennootschappen
|Gerechtelijk recht : Regelt gerechtelijke procedures en organisatie
van rechtbanken, is een hybride tussen privaat- en publiekrecht
|Internationaal privaatrecht : Omtrent grensoverschrijdende
juridische verschillen
• Bronnen van het recht
Een rechtsregel is pas effectief indien de regel voortvloeit uit een “echte” (formele) rechtsbron.
Het geldende Belgische positief recht vind je enkel in formele bronnen van het recht.
- Formele bronnen van het recht : De ‘vehikels’ die de rechtsregels bevatten, de uiterlijke
verschijningsvormen waaronder rechtsregels zich voordoen.
- Materiële rechtsbron : Een bron die de inhoud van een rechtsregel verklaart, die de
rechtsregel geïnspireerd heeft, toont ook aan waarom dat de regel is en niet anders.
|Bv. Het Romeinse recht is een materiële rechtsbron van ons burgerlijk recht, een aantal
regels van het goederenrecht steunen hierop, let op dit is daarvoor nog geen formele
bron
1) De wet (Materiële betekenis): Bevat elke rechtsregel van
algemene (= geldt voor iedereen) en duurzaam (= geldt voor
onbepaalde duur maar kan wel gewijzigd worden, …) aard die is
uitgevaardigd door een bevoegde overheid.
|Materieel ➔ Verwijst naar de inhoud van de akte
- De wet (in formele betekenis) : Een akte/beslissing van de federale wetgevende macht, verwijst
niet naar de inhoud, maar naar de vorm van de akte.
Wetten beslist door andere instanties noemen we dus geen wetten volgens de formele
betekenis, maar zijn volgens de materiële betekenis wel wetten (als ze van duurzame en
algemene aard zijn).
|Federaal uitvoerende macht ➔ Koninklijke of ministeriële besluiten
|Wetgevende macht van gemeenschappen en gewesten ➔ decreten
|In Brussel zijn dat ordonnanties
|Uitvoerende macht gemeenschap en gewest ➔ regerings- en ministeriële besluiten
3
, |Provincies en gemeenten ➔ verordeningen
|Europese Unie ➔ verordeningen en richtlijnen
Niet alle formele wetten zijn materiële wetten, het toekennen van de Belgische nationaliteit is
duurzaam maar niet algemeen (want toekennen maar aan 1 persoon) dus is dit geen materiële
wet.
- Internationale normen : Zijn normen die boven rechtsorde van één staat bestaan, het zijn
materiële wetten, ze kunnen een rechtstreekse of onrechtstreekse werking hebben. Rechter kan
beslissen of norm rechtstreeks is of niet, er zijn 2 soorten normen : internationale verdragen en
supranationale normen.
|Rechtstreeks : Belgische burgers kunnen op deze wet beroep doen binnen Belgische
rechtsorde, deze rechten voor rechter afdwingen
|Onrechtstreeks : Enkel de Belgische staat verbindt zich met die normen en kan niet door
burgers worden ingeroepen
- Internationale verdragen : Zijn schriftelijke overeenkomsten tussen staten, in België hebben
deze verdagen het statuut van materiële wet als ‘directe werking’ .
- Supranationale normen : Zijn normen uitgevaardigd door supranationale organisaties, omdat
lidstaten van een supranationale organisatie bevoegdheden hebben overgedragen aan deze
organisatie, zijn hun normen ook binden voor lidstaten. (wel materiële wetten ➔ EU)
|Verordeningen hebben een integrale directe werking binnen rechtsorde van de lidstaten
|Richtlijnen hebben geen rechtstreekse werking, maar moeten binnen bepaalde termijn
nationaal worden ingevoerd, zo niet bekomt men een sanctie
- Intergouvernementele organisaties : Lidstaten hebben hier geen bevoegdheden aan
overgedragen en is dus geen supranationale organisatie, kan dus geen regels opleggen en geen
materiële wetten (Bv. Unicef)
Belgische grondwet werd aangenomen in 1831 door het Nationaal Congres, opnieuw
gecoördineerd in 1994, maar sindsdien wel nog paar keer gewijzigd.
- Grond wet : Het bevat de fundamentele basis m.b.t. de organisatie ven België, werking en
bevoegdheden van de drie staatsmachten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) en ook de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers. De grond wet is fundamenteler dan een
gewone wet, want om deze te wijzen is er een zware wijzigingsprocedure, om haastige
wijzigingen te voorkomen. Wijziging gebeurt in drie fases :
1) Herzieningsverklaring : Kamer, senaat en koning moeten akkoord bereiken over lijst
van bepalingen die zullen gewijzigd worden
2) Organiseren van federale verkiezingen (zo kan het volk zich uitspreken over de
herzieningen)
3) Vormen van ‘constituante’ : Kamer gaat wijzingen goedkeuren of niet aan bepaling die
voor herziening vatbaar werden gesteld (minstens 2/3 aanwezig, meerderheid op stem)
4
Deel 1 : Algemene inleiding tot het recht
Hoofdstuk 1 : Inleiding tot het recht
Het recht kent veel verschillende definities, ook is het recht niet altijd universeel en deels tijds-
en plaatsgebonden.
- Het recht : Kan je omschrijven als een geheel van regels die beogen het menselijk samenleven
te ordenen en die door een (overheids)gezag/gezagsfunctie worden afgedwongen, desnoods
met sanctie of dwang.
- Een regel : Is een als voorschrift geformuleerde uitspraak over hoe je mag of moet handelen.
Ze bevatten geboden (iets (moeten) doen) of verboden (iets niet mogen doen), let op niet te
verwarren met een beschrijvende uitspraak, oordeel of voorspellende uitspraak.
Regels/voorschriften zijn aan de mens gericht (niet aan dieren of wind, …) en het recht en de
naleving ervan kan pas in de praktijk optreden bij aanwezigheid van minstens één ander mens
naast jezelf.
Het ordenen van de samenleving moet formeel worden opgevat, het ordenen van een
samenleving kan op heel veel manieren gebeuren (Noord-Korea verschilt bij ordenen van VS).
• Enkele algemene begrippen
- Objectief vs. Subjectief recht : Objectief recht is het geheel van alle rechtsregels die op een
bepaald moment in een bepaalde samenleving gelden. Een subjectief recht is een recht dat een
individu heeft om iets de toen of krijgen (= aanspraak en bevoegdheid), gebaseerd op wetten en
regels (= objectief recht).
|Subjectief recht is het individualiseren en concretiseren van een regel van het objectief
recht op niveau van 1 specifiek persoon, eigenlijk het toepassen van het objectief recht.
- Positief vs. Ideëel recht : Het positief recht is het recht dat geldt op een bepaald moment in
een bepaalde samenleving, het is eigenlijk een synoniem voor objectief recht en deze term
wordt alleen gebruikt om onderscheid met ideëel recht aan te tonen. Het ideëel recht is het
recht zoals het volgens sommigen zou moeten zijn (een ideologie van het recht), het is soms in
strijd met het positief recht.
|Bv. De verlichting en het ideëel recht zoals natuurrecht (iedereen heeft vanaf geboorte
bepaalde grondrechten) was in strijd tegen het positief recht van absolutistische
monarchieën.
|Positief recht is een benoeming dat een bepaalde recht geldend is op een moment en
ergens, verschillend van perspectief kan dit recht een goede of slechte zaak zijn.
- Dwingende vs. Wilsaanvullende rechtsregels : Dwingende rechtsregels zijn regels die iets
verbieden of gebieden, je moet deze regels volgen en je hebt hierbij geen vrije keuze. Hierbij
1
,categoriseren we nog eens in regels van “openbare orde” en van “dwingend recht”.
Wilsaanvullende of suppletieve regels worden toegepast als er geen specifieke afspraak
gemaakt wordt omtrent een onderwerp, de wet zorgt voor de aanvulling van die afspraak.
|Regels van openbare orde : Fundamentele basis regels, waarop de maatschappij is
gebouwd, het kan je beschermen of sanctioneren en het is niet mogelijk om deze
bescherming of sanctie te weigeren
|Regels van dwingend recht : De persoon die beschermt wordt door de regel mag de
bescherming van de regel weigeren, als dat zijn beslissing is.
|Wilsaanvullende rechtsregel vb. : Als er niet afgesproken is in contract om je kot onder
te verhuren aan iemand anders, dan geeft de wet aanvulling dat het niet mag, het mag
wel als dit in contract is afgesproken.
• Indeling van het recht
“Sumam divisio” is de meest klassieke en fundamentele indeling van het recht, het betreft de
indeling tussen het publiek en het privaat recht.
- Het publiekrecht : Regelt de verhouding tussen burgers en overheden, alsook de organisatie
van de overheid en de werking tussen overheden van verschillende staten. Het beoogt de
bescherming van het algemeen belang en wordt gekenmerkt door de verticaliteit, deze drukt uit
dat de overheid (juridisch vlak) de rechtsregels maakt en ze afdwingt, de regels zijn doorgaans
van openbare orde.
- Het privaatrecht : Regelt de verhouding tussen burgers onderling en beoogt bescherming van
private belangen, zo ook privaatrechtelijke organisaties zoals vennootschappen. Het wordt
gekenmerkt door horizontaliteit en bevat eerder meer wilsaanvullende regels (ook nog steeds
regels van dwingend recht en van openbare orde).
Het verschil is niet meer zo zwart-wit als vroeger, overheid gebruikt voor eigen organisatie ook
meer en meer privaatrechtelijke technieken, en sommige rechtstakken zijn hybride en vertonen
kenmerken van beide.
- Een rechtstak : Een geheel van regels met betrekking tot een bepaald aspect van het recht/van
de maatschappelijke ordening , ze worden gebruikt om de hanteerbaarheid van het recht te
bevorderen.
|Staatsrecht : Basisregels m.b.t. indeling van de staat
|Bestuursrecht : Regels werking van bestuur, dus de uitvoerende
macht op de diverse overheidsniveaus
|Strafrecht en strafprocesrecht : Definieert wat strafbaar is, welke
straffen daar op staan en hoe een strafprocedure verloopt.
|Fiscaal recht : Bepaalt welke belastingen verschuldigd zijn en hoe procedure van vaststelling en
inning verloopt.
2
,|Internationaal publiekrecht : Regels die gelden tussen staten (= volkenrecht) of die worden
uitgevoerd door internationale organisaties waaraan staten zekere bevoegdheden hebben
overgedragen (= supranationaal recht).
Supranationaal recht ➔ Rechtsstelsel dat boven wetgeving van individuele landen staat
|Burgerlijk recht : Regelt basisverhouding tussen burgers onderling
|Ondernemingsrecht : (= handlesrecht) Rechtsregels voor
ondernemingen en een specifiek vorm ervan : vennootschappen
|Gerechtelijk recht : Regelt gerechtelijke procedures en organisatie
van rechtbanken, is een hybride tussen privaat- en publiekrecht
|Internationaal privaatrecht : Omtrent grensoverschrijdende
juridische verschillen
• Bronnen van het recht
Een rechtsregel is pas effectief indien de regel voortvloeit uit een “echte” (formele) rechtsbron.
Het geldende Belgische positief recht vind je enkel in formele bronnen van het recht.
- Formele bronnen van het recht : De ‘vehikels’ die de rechtsregels bevatten, de uiterlijke
verschijningsvormen waaronder rechtsregels zich voordoen.
- Materiële rechtsbron : Een bron die de inhoud van een rechtsregel verklaart, die de
rechtsregel geïnspireerd heeft, toont ook aan waarom dat de regel is en niet anders.
|Bv. Het Romeinse recht is een materiële rechtsbron van ons burgerlijk recht, een aantal
regels van het goederenrecht steunen hierop, let op dit is daarvoor nog geen formele
bron
1) De wet (Materiële betekenis): Bevat elke rechtsregel van
algemene (= geldt voor iedereen) en duurzaam (= geldt voor
onbepaalde duur maar kan wel gewijzigd worden, …) aard die is
uitgevaardigd door een bevoegde overheid.
|Materieel ➔ Verwijst naar de inhoud van de akte
- De wet (in formele betekenis) : Een akte/beslissing van de federale wetgevende macht, verwijst
niet naar de inhoud, maar naar de vorm van de akte.
Wetten beslist door andere instanties noemen we dus geen wetten volgens de formele
betekenis, maar zijn volgens de materiële betekenis wel wetten (als ze van duurzame en
algemene aard zijn).
|Federaal uitvoerende macht ➔ Koninklijke of ministeriële besluiten
|Wetgevende macht van gemeenschappen en gewesten ➔ decreten
|In Brussel zijn dat ordonnanties
|Uitvoerende macht gemeenschap en gewest ➔ regerings- en ministeriële besluiten
3
, |Provincies en gemeenten ➔ verordeningen
|Europese Unie ➔ verordeningen en richtlijnen
Niet alle formele wetten zijn materiële wetten, het toekennen van de Belgische nationaliteit is
duurzaam maar niet algemeen (want toekennen maar aan 1 persoon) dus is dit geen materiële
wet.
- Internationale normen : Zijn normen die boven rechtsorde van één staat bestaan, het zijn
materiële wetten, ze kunnen een rechtstreekse of onrechtstreekse werking hebben. Rechter kan
beslissen of norm rechtstreeks is of niet, er zijn 2 soorten normen : internationale verdragen en
supranationale normen.
|Rechtstreeks : Belgische burgers kunnen op deze wet beroep doen binnen Belgische
rechtsorde, deze rechten voor rechter afdwingen
|Onrechtstreeks : Enkel de Belgische staat verbindt zich met die normen en kan niet door
burgers worden ingeroepen
- Internationale verdragen : Zijn schriftelijke overeenkomsten tussen staten, in België hebben
deze verdagen het statuut van materiële wet als ‘directe werking’ .
- Supranationale normen : Zijn normen uitgevaardigd door supranationale organisaties, omdat
lidstaten van een supranationale organisatie bevoegdheden hebben overgedragen aan deze
organisatie, zijn hun normen ook binden voor lidstaten. (wel materiële wetten ➔ EU)
|Verordeningen hebben een integrale directe werking binnen rechtsorde van de lidstaten
|Richtlijnen hebben geen rechtstreekse werking, maar moeten binnen bepaalde termijn
nationaal worden ingevoerd, zo niet bekomt men een sanctie
- Intergouvernementele organisaties : Lidstaten hebben hier geen bevoegdheden aan
overgedragen en is dus geen supranationale organisatie, kan dus geen regels opleggen en geen
materiële wetten (Bv. Unicef)
Belgische grondwet werd aangenomen in 1831 door het Nationaal Congres, opnieuw
gecoördineerd in 1994, maar sindsdien wel nog paar keer gewijzigd.
- Grond wet : Het bevat de fundamentele basis m.b.t. de organisatie ven België, werking en
bevoegdheden van de drie staatsmachten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) en ook de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers. De grond wet is fundamenteler dan een
gewone wet, want om deze te wijzen is er een zware wijzigingsprocedure, om haastige
wijzigingen te voorkomen. Wijziging gebeurt in drie fases :
1) Herzieningsverklaring : Kamer, senaat en koning moeten akkoord bereiken over lijst
van bepalingen die zullen gewijzigd worden
2) Organiseren van federale verkiezingen (zo kan het volk zich uitspreken over de
herzieningen)
3) Vormen van ‘constituante’ : Kamer gaat wijzingen goedkeuren of niet aan bepaling die
voor herziening vatbaar werden gesteld (minstens 2/3 aanwezig, meerderheid op stem)
4
