volledige samenvatting communicatiewetenschappen (lessen en handboek)

Communicatiewetenschappen
Wat?
Wetenschappelijke studie van relatie tussen media of
communicatieprocessen en de samenleving

 Jong, maar heel breed en divers (‘fragmentation’)

+ interdisciplinaire invloeden
+ taalaspect

Hoofdstuk 1: bouwstenen van een discipline en een praktijk
1) Teken en betekenisvol communiceren
Basisconcepten
Semiotiek = leer van tekens: bestudeert wijze waarop tekens
functioneren en hoe ze betekenis doen ontstaan
subdisciplines: fonologie, syntaxis, pragmatiek en semantiek

 Een teken is NIET hetzelfde als hetgeen het naar verwijst 
communiceren over zaken die niet aanwezig zijn
 Nagenoeg onze hele wereld bestaat uit tekens

Hoe tekens begrijpen?

1) Intensie: criteria (vb: constante spanning, aanwezigheid
griezelelementen,…)

Extensie: klasse van zaken (vb: Halloween, Saw, Friday the 13th,
…)
(vb: horrorfilm)



2) Betekenaar/ signifiant (Sa): materiële vorm/ verschijningsvorm
van een teken  beeld, klank, neergeschreven woord (vb: ‘’boom’’)

betekende/ signifié (Se): concept, idee dat het teken oproept
(vb: concept van een grote plant met groene bladeren)

Referent = fysieke object waar het teken naar verwijst
bestaat niet bij alle tekens (vb: liefde, vrijheid), maar ook niet noodzakelijk
voor communicatie

Extra laag van Signifié: significatie

,  Primair betekenisniveau: denotatie (letterlijke/ objectieve
betekenis)
 Secundair betekenisniveau: connotatie (figuurlijke/ subjectieve
betekenis), hangt samen met specifieke (fysieke)
verschijningsvorm van de betekenaar
 Evaluatieve lading  goed, slecht of neutraal
 Referentiële lading  verwijzing



Tekensystemen
 Peirce
 Relatie teken en object

vb: representamen = ‘student’

object =




interpretant =
afhankelijk van je persoonlijke ervaring



 De Saussure




 Betekenis ontstaat niet uit relatie tussen teken en object, maar
WEL uit relatie tussen tekens onderling (vb: niet ‘peuter’ en
een peuter , wel ‘peuter’ en ‘kleuter’)
 De betekende van een bepaald teken wordt telkens een
betekenaar – in de zin van een betekenisdrager van een bepaald
teken – voor een ander teken ( betekenis van een teken
bepaald door de wijze waarop het zich onderscheidt van andere
tekens)
vb: zalm, rog, anemoonvis (vis) , ik eet zalm (filet)

Soorten relaties:

,Syntagma: combinatie, horizontale relatie tussen de tekens
paradigma: selectie, verticale relatie tussen de tekens

syntagma  mama roept tegen mila
NIET HETZELFDE mila roept tegen
mama

paradigma  mama eet brood NIET
HETZELFDE mama eet karton




tekenindelingen
 Peirce
 Icoon – gelijkenis (vb: foto van een wc)
 Index – oorzaak en effect (indicatie dat er…, horen bij…) (vb:
geur van pipi, rook is een index van vuur)
 Symbool – afspraak (vb: ‘’WC’’)


 Peters

tekens


natuurlijk kunstmatig



arbitrair
gemotiveerd



index conventioneel icoon
symbool

natuurlijk <-> kunstmatig : teken verbonden met datgene waarnaar het
verwijst zonder <-> met tussenkomst van de mens

arbitrair/ conventioneel : op basis van een afspraak
gemotiveerd : om een bepaalde reden/ motief

icoon : gelijkenis
symbool : associatie

2) Elementen van het communicatieproces

, 1. communicator

= zender , zendt een boodschap met informatie uit

 Onderscheid bron (als info niet wordt verzonden)– communicator
 Bedoeld – bewust communiceren
 Individu vs organisatie
 Feedback: manier waarop communicator beïnvloed wordt door de
eigenlijke reactie van de ontvanger op de boodschap
feedforward: communicator anticipeert op mogelijke reactie van de
ontvanger
 Selectie (niet alles kan verstuurd worden) en copresence
(aanwezigheid (zichtbaar/hoorbaar) van de zender tijdens
communicatieproces)



2. boodschap

 Bewustzijnsinhoud (boodschap) + externaliseren
(bewustzijnsinhoud coderen in tekens)
 Altijd ontvanger voor boodschap nodig?  communicatieproces als
de mogelijkheid bestaat dat ooit iemand de boodschap kan
ontvangen (vb: dagboek Anne Frank)

3 niveaus:

 Referentiële of inhoudelijke aspect: gebruik van tekens 
zakelijke inhoud
 representationeel : immaterieel of abstract (vb: ‘waarheid’)
 referentieel : materieel (vb: ‘stoel’)
 Expressieve of vormelijke aspect: beïnvloeding door vorm van de
boodschap (lay-out, intonatie,…)
 Relationele en appellerende aspect: relatie met ontvanger (vb:
U of jij) en wat de zender verwacht van de ontvanger
(handelingsaspect)



3. encoderen / decoderen

Coderen = encoderen + decoderen

Code: eenheden (vb: a tot z) + patronen (regels in verband met
combinatie van eenheden vb: grammatica)

 Digitale of conventionele code: geen nuancering of gradatie in
betekenisintensiteit, aangeleerd (lettertekens)