2024-2025
,Inhoudsopgave
Deel I - Relatievormen ...................................................................................................................................... 4
Deel II - Relatierecht......................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1 – Wettelijke regeling van het samenwonen .................................................................................. 4
1 – Feitelijk samenwonen .......................................................................................................................... 4
2- Wettelijk samenwonen .......................................................................................................................... 4
3 – Huwelijks samenwonen........................................................................................................................ 5
Hoofdstuk 2 – Gezinsbescherming in elke relatievorm .................................................................................... 6
Inleiding ................................................................................................................................................... 6
1- Gezinsbescherming bij huwelijk ............................................................................................................. 7
2 – Gezinsbescherming bij wettelijke samenwoning .................................................................................... 9
3 – Gezinsbescherming bij feitelijke samenwoning .................................................................................... 10
Deel III – Relatievermogensrecht ..................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1 – Bij iedere relatie hoort een relatievermogensrecht ................................................................... 11
Primair stelsel en aanvullende regels ....................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2 – Aanvullend huwelijksvermogensrecht .................................................................................... 11
Aanvullende vermogensrechtelijke regels voor het huwelijk ....................................................................... 11
Hoofdstuk 3 – Aanvullend vermogensrecht bij wettelijke samenwoning ......................................................... 11
Aanvullende vermogensrechtelijke regels voor de wettelijke samenwoning ................................................ 11
Hoofdstuk 4 – Aanvullend relatievermogensrecht bij feitelijke samenwoning .................................................. 11
Aanvullende vermogensrechtelijke regels voor de feitelijke samenwoning .................................................. 11
Deel IV – Huwelijksvermogensrecht ................................................................................................................ 12
Inleiding..................................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 – Wettelijk stelsel: gemeenschap van aanwinsten ..................................................................... 12
1- Het begrip aanwinsten ......................................................................................................................... 12
2 – Het begrip gemeenschap .................................................................................................................... 12
3 – Essentiële kenmerken van een gemeenschap ...................................................................................... 13
4 – Eigen vermogen in een gemeenschapsstelsel ...................................................................................... 13
Kwalificatie van de vermogens ................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 2 – Werking van de gemeenschap van aanwinsten als wettelijk stelsel........................................... 15
Algemeen ............................................................................................................................................... 15
1 – Baten van de gemeenschap ................................................................................................................ 15
2 – Baten van de eigen vermogens in het wettelijk stelsel ........................................................................... 16
3 - Professionele goederen ...................................................................................................................... 19
4 – Levensverzekeringen .......................................................................................................................... 20
5 – Bewijs ............................................................................................................................................... 21
6 – Zakelijke subrogatie, belegging en wederbelegging ............................................................................... 21
7 – Schulden (de lasten) .......................................................................................................................... 23
1
, 8 – Rechten van de schuldeisers .............................................................................................................. 26
9 – Bestuur ............................................................................................................................................. 28
10 - Beschermingsmaatregelen en sancties .............................................................................................. 28
11 – Ontbinding, vereffening en verdeling ................................................................................................. 29
Hoofdstuk 3 – Huwelijksovereenkomst ........................................................................................................ 40
1- Huwelijksovereenkomst (huwelijksvoorwaarden of huwelijkscontract) ................................................... 40
2- Huwelijksovereenkomst vóór het huwelijk ............................................................................................ 40
3 – Wijziging van de oorspronkelijke keuze ................................................................................................ 40
4 – Bekwaamheidsvereiste ...................................................................................................................... 40
5 – Contractvrijheid en de grenzen daarvan ............................................................................................... 41
6 – Vormvoorwaarden voor alle huwelijksovereenkomsten......................................................................... 42
7 – Uitwerking en herkenbaarheid ............................................................................................................ 42
Hoofdstuk 4 – Conventionele gemeenschap ................................................................................................ 43
1 – Een andere dan de wettelijke gemeenschap ........................................................................................ 43
2 - Inbreng .............................................................................................................................................. 43
3- Algehele gemeenschap ....................................................................................................................... 45
4 – Beperkte gemeenschap ...................................................................................................................... 45
5 – Clausules van vereffening ................................................................................................................... 46
6 – Clausules van de verdeling ................................................................................................................. 46
7- Verblijvingsbeding ............................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 5 – Huwelijksvoordelen ............................................................................................................... 48
Betekenis ............................................................................................................................................... 48
Gelijke verdeling van aanwinsten ............................................................................................................. 48
Meer dan de helft aanwinsten .................................................................................................................. 48
Huwelijksvoordelen zijn geen schenkingen! .............................................................................................. 48
Volkomen en onvolkomen huwelijksvoordelen .......................................................................................... 49
Huwelijksvoordelen bij ontbinding vh stelsel door echtscheiding ............................................................... 50
Huwelijksvoordelen bij ontbinding vh stelsel door overgang naar een ander stelsel ..................................... 50
Huwelijksvoordelen bij onwaardigheid ..................................................................................................... 50
Hoofdstuk 6 – Scheiding van goederen ......................................................................................................... 51
1 – De scheiding van goederen als huwelijksstelsel ................................................................................... 51
2 - Werking van het stelsel van zuivere scheiding van goederen .................................................................. 52
3 - Wettelijke correcties op de koude uitsluiting ........................................................................................ 55
4 - Contractuele correcties op de koude uitsluiting.................................................................................... 55
5 – Verrekenbedingen .............................................................................................................................. 58
7 - Rechterlijke billijkheidscorrectie ......................................................................................................... 59
Deel V – Samenwoningsvermogensrecht ......................................................................................................... 60
Hoofdstuk 1 - Wettelijk (vermogensrechtelijk) kader voor samenwoners ........................................................ 60
2
, 1 – Bij wettelijke samenwoning ................................................................................................................. 60
2 – Bij feitelijke samenwoning .................................................................................................................. 60
Hoofdstuk 2 - Samenwoningsovereenkomst voor samenwoners ................................................................... 61
Samenlevingsovereenkomst .................................................................................................................... 61
Hoofdstuk 3 - Schuldvorderingen tussen samenwoners ................................................................................ 63
Bewijs van schuldvordering ..................................................................................................................... 63
3
,DEEL I - RELATIEVORMEN
• 3 mogelijke vormen voor een relatie:
o feitelijk samenwonen
o wettelijk samenwonen
o huwelijk.
• Invoering BW 1804: enige denkbare vorm = huwelijk tussen man en vrouw
• 1998: Invoering wettelijke samenwoning
• 2003: Invoering huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht
DEEL II - RELATIERECHT
Hoofdstuk 1 – Wettelijke regeling van het samenwonen
1 – Feitelijk samenwonen
= Informeel samenwonen op hetzelfde adres
Administratief enkel inschrijving in het bevolkingsregister op hetzelfde adres
Geen wettelijke regeling, geen wettelijke gevolgen
Zelf eventueel regelen via samenwoningsovereenkomst of testament
Beëindigen door niet meer op het zelfde adres te wonen
2- Wettelijk samenwonen
Voorwaarden:
Art. 1475 oud BW
1. Max 2 personen (geslacht, verwantschap onbelangrijk)
2. Niet verbonden door huwelijk of wettelijke samenwoning
3. Handelingsbekwaam zijn
4. Samenleven
5. toestemmen
In de wet opgenomen om mensen die duurzaam samenwonen te beschermen (erfrecht, alimentatie, enz)
Vormvoorwaarden:
art.1476 oud BW
1. afleggen gezamenlijke verklaring van wettelijk samenwonen voor ambtenaar van burgerlijke stand
→ geschrift
2. melding in het bevolkingsregister
Verklaring ≠ notariële samenwoningsovereenkomst
Samenwoningsovereenkomst: om bepaalde vermogensrechtelijke gevolgen van de relatie vast te leggen
(vergelijkbaar met huwelijksvermogensovereenkomst)
Persoonsrechtelijke gevolgen?
Neen ( huwelijk), kunnen ook niet contractueel afdwingbaar worden gemaakt
Vermogensrechtelijke (en geldelijke) gevolgen?
Primair samenwoningsstelsel
Regels ivm organisatie van het gezinsleven (gezinslasten, gezinswoning, gezinsbescherming)
Secundair samenwoningsstelsel
Mogelijkheid tot samenwoningsovereenkomst voor vermogensregeling
Vb. verplichting tot materiële en financiële hulp
4
,Erfrecht
Sinds 2007 beperkt erfrecht tvv de LLP
Fiscaal
Gelijkschakeling met gehuwden
Directe belastingen, successiebelastingen
Sociale zekerheid
Beperkt
pensioenvoorzieningen
Beëindiging wettelijk samenwoning
Art.1476, §2 oud BW
1. door met elkaar in het huwelijk te treden
2. doordat 1 van hen overlijdt
3. beëindiging in onderlinge toestemming
→ gezamenlijke verklaring voor de ambtenaar van de burgerlijke stand
→ ambtenaar neemt dit op in het bevolkingsregister
4. eenzijdige beëindiging
→ eenzijdige verklaring voor de ambtenaar van de burgerlijke stand
→ ambtenaar neemt dit op in het bevolkingsregister
Gevolgen beëindiging?
Geen vermogensrechtelijke gevolgen behalve deze in de overeenkomst bedongen
Geen wettelijke aanspraak op alimentatie
3 – Huwelijks samenwonen
➢ Formeel art.164/1 oud BW
➢ Lange tijd door de wet enige erkende samenlevingsvorm
➢ Vroeger enkel man en vrouw, nu ook personen van hetzelfde geslacht
Primair huwelijksstelsel
➢ Rechten en plichten die gepaard gaan met het huwelijk
➢ Dwingende gevolgen, kan niet van afgeweken worden bij overeenkomst
art. 212 – 224 oud BW
➢ Persoonsrechtelijke gevolgen: samenwoning, getrouwheid, hulp en bijstand
art. 213 oud BW
➢ Vermogensrechtelijke gevolgen
o Gelijkheid en autonomie tussen de echtgenoten
o Solidariteit tussen de echtgenoten: bescherming van het gezinsleven
gezinslasten, gezinswoning,…
➢ Erfrecht: reservatair erfrecht van de LLE
Beëindiging huwelijk
1. Nietigverklaring huwelijk
2. Een van de partijen overlijdt
3. Echtscheiding (nog steeds rechterlijke beslissing nodig) art.227 oud BW
5
,Hoofdstuk 2 – Gezinsbescherming in elke relatievorm
Inleiding
Gezinsleven beschermen
3 aspecten:
1. Gezinswoning
2. Gezinslasten
3. Maatregelen door de rechter bij gezinsmoeilijkheden
Verschillende beschermingsintensiteit bij de drie relatievormen:
Huwelijk grootste bescherming
Wettelijke samenwoning beperkte bescherming
Feitelijke samenwoning nauwelijks bescherming
Gezinslasten
Heel ruim te interpreteren:
Kosten voor voeding, kleding, huisvesting, medische kosten, hobby’s, verwarming, enz
Maar ook bijdrage in het huishouden en zorgen voor elkaar
Contributio (bijdrage) en obligatio (verplichting)
→ Wie draagt hoeveel bij?
→ Tot wie kunnen de s’eisers zich wenden?
Gezinswoning en huisraad
➢ Gezinswoning: het onroerend goed dat het gezin geheel of gedeeltelijk tot voornaamste woning dient
➢ Huisraad: roerende goederen die dienen tot gebruik of versiering
wasmachine, meubels,…
Bescherming t.o.v. elkaar, niet t.o.v. s’eisers
Gezinsmoeilijkheden
Tussenkomst familierechter vragen
Rechter zal beslissingen nemen
6
, 1- Gezinsbescherming bij huwelijk
1. Verplichting tot bijdrage in de gezinslasten
Art.221 oud BW: ieder draagt bij naar zijn vermogen
Art. 217 oud BW: ieder besteedt zijn inkomsten bij voorrang aan de bijdrage in de gezinslasten
→ Wederkerige verplichting
→ Bijdrage moet niet gelijk zijn
→ Financieel: inkomsten uit werk, intresten huurgelden,…
Niet-financieel: huishoudelijke arbeid, zorg voor de kinderen,…
2. Solidariteit tov s’eisers
Art. 222 oud BW: echtgenoten zijn hoofdelijk gebonden tot betaling van schulden voor huishouden en kinderen
Niet voor buitensporige schulden gelet op de bestaansmiddelen van het gezin
Bij feitelijke scheiding kan er discussie zijn: s’eiser kan nog steeds de andere echtgenoot aanspreken
3. Bescherming van de gezinswoning en het huisraad
Art.215 oud BW
Doel is zorgen voor stabiliteit en voorkomen dat één van de partners alleen een beslissing zou nemen met grote
gevolgen voor de andere partner en de kinderen.
GEZINSWONING IN EIGENDOM GEHUURDE GEZINSWONING
WELKE BESCHERMING Art.215 oud BW Art. 51 Vlaams Woninghuurdecreet:
Mede-echtgenoot moet instemmen als de Recht op huur hoort aan beide
echtgenoot-eigenaar het OG wil verkopen of echtgenoten gezamenlijk toe,
er een hypotheek op wil vestigen zelfs indien de huurovk maar door
1 echtgenoot werd aangegaan en
zelfs indien dit gebeurde vóór het
huwelijk
DUUR VAN DE Vanaf huwelijk tot aan ontbinding van het huwelijk
BESCHERMING
WAT NA OVERLIJDEN erfrecht bescherming op grond van Vlaams
Woninghuurdecreet
minimaal reservatair VG voor LLE op huur dr LLE voortgezet
woning en huisraad
WAT NA Recht op preferentiële overname bescherming op grond van Vlaams
ECHTSCHEIDING (tegen betaling van een waarde) Woninghuurdecreet
in onderling overleg beslissen wie
de huur verderzet, zo niet rechter
beslist
7