lOMoARcPSD|7689071
Nederland: Nederland- en Vlaanderenkunde
Samenvatting: Deel 1
Middeleeuwen (500 – 1500) nog geen onderscheid tussen VL en NL
1. Frankische tijd (5de – 9de eeuw
- Franken = verzamelnaam voor verschillende onderling verwante Germaanse
stammen oorspronkelijk woongebied tussen Rijn en Weser
(Noordwesten van Duitsland)
- Vanaf 5de eeuw: uitbreiding Franksche rijk in Zuidelijke en westelijke richting
• Clovis of Chlodowech: Frankische koning (466-511)
• Behoorde tot de dynastie van de Merovingen (syn. Merovingers)
o Dynastie = een opeenvolging van heersers die tot eenzelfde familie
behoren
• Verenigde bijna alle Franken onder zijn gezag + uitbreiding rijk tot aan Loire
o Parijs als hoofdstad van het rijk
• Effect op taalgebied: ontstaan van voorloper v. huidig Belgische taalgrens
o Noordelijke deel van BE en huidige NL: autochtone bevolking
hoofdzakelijk Germaanse origine + Gallo-Romeinse bovenlaag was
weggevlucht
Gebied gefrankiseerd Algemene voertaal
o Zuidelijke deel van BE en Noord FR tweetalig: autochtone Gallo-
Romeinse bevolking bleef vulgair Latijn (= volkslatijn), Frankische
heersers spraken Frankisch, maar vulgair Latijn als tweede taal.
Mogelijks sprak Clovis al geen Frankisch meer door romantisering
- 8ste en 9de eeuw: Het Frankische rijk kwam tot zijn hoogste bloei onder het centrale
gezag van Karel de Grote behoorden tot het geslacht van de Karolingers
- Hoofdstad v. Frankische rijk toen Aken
Rivieren kennen:
Nederland:
Dorestad bestaat niet meer zoals toen
Kustlijn toen anders
o Meer eilanden
o Geen dijken dus veel meer
overstromingen en
droogleggingen door
stortvloed
Angelen
Saksen Angelsaksen
Jutten
1
, lOMoARcPSD|7689071
Kerstening (= mensen tot christen maken)
Het zuiden
Het zuiden van de lage landen (d.w.z. het gebuid ten zuiden van de Rijn) werd 2
keer gekerstend
• Veel Gallo-Romeinen werden al christen onder Romeinen
Velen van hen waren gevlucht voor de Franken
• De bekering van Koning Clovis vormde begin van kerstening van de Franken
• Rond 700: alle Franken christen geworden
Bekendste missionarissen Lage Landen:
- Amandus
- Eligius (Elooi) (Mogelijks in Antwerpen geweest, maar niet zeker)
- Bavo
Het Noorden
8ste- 9de eeuw: De lage Landen boven de Rijn werden tot het christendom bekeerd.
Hier waren de bekendste missionarissen de Angelsaksische monniken
Kwamen uit het huidige Groot-Brittannië
- Willebrord
- Bonifatius
Werkte o.a. als missionaris in Friesland en werd door de Friezen vermoord
bij Dokkum omdat hij o.a. heilige eiken liet omhakken en afgodsbeelden
vernielde.
Van Oudnederfranksich naar Oudnederlands
Oudnederfranksich
Verzamelnaam gebruikt om te verwijzen naar de taalvariëteiten v. Frankische Germanen
en van de Germanen die aan de kust woonden (= Ingveonen of Kustgermanen)
Oudnederlands
- Vanaf de 8ste eeuw: wordt er gesproken van Oudnederlands.
- Vanaf dat moment kan Nederlands onderscheiden worden van andere West-
Germaanse talen.
- Typisch Oudnederlands: volle vocalen in zwak- of onbekende syllaben
- Zin: “Hebban olla vogala nestas hagunnan - > hebben alle vogels nesten begonnen
Waar een “a” staat verwacht je een sjwa, waarom? examen vraag?
- In Nederlands sjwa frequent; een verschuiving in het Oudnederlands, waarin
onbeklemtoonde lettergrepen later allemaal gingen samenvallen op de sjwa. Dus
onbeklemtoonde lettergrepen konden oorspronkelijk een andere letter hebben, maar
nu sjwa
2
, lOMoARcPSD|7689071
Verdrag van Verdun (843): het rijk van Karel de Grote wordt verdeeld
(regelde de verdeling van de Karolingische rijk na de dood van Lodewijk de Vrome)
dd
- Na de dood van Karel de Grote werd zijn rijk
geregeerd door zijn zoon: Lodewijk de
Vrome
- Na het verdrag van Verdun (843) viel het rijk
uit elkaar in 3 delen
• West-Frankische rijk (= Frankrijk)
• Middenfranksiche rijk (=midden)
• Oost-Frankische rijk (=Duitse rijk)
Schelde = omcirkelde deel op kaart
Vikingen
- De Vikingen (syn. Noormannen)
= waren Scandinavische Germanen.
- 9de – 11de eeuw: ondernamen vikingen ze wreedzame handelstochten
Later plundertochten: o.a. de steden Antwerpen, Gent, Doornik, Atrecht
en Tiel werden verbrand en/of verwoest
- De Vikingen spraken Oudnoors de hedendaagse taal die hier in de buurt komt is
het Ijslands
Leerden onze gebruiken:
• Vb. Zondag = kerk
• Waardevolle spullen in kloosters
• Wanneer feestdagen?
Die kennis gebruikten ze tijdens plunderingen + goede schepenbouwers
o Konden altijd vluchten want hadden zeil en roeispanen (niet afhankel. v. wind)
o Schepen hadden kleine diepgang dus konden tot diep in land varen
o Stalen waardevolle spullen, dieren, mensen
Waarom plundertochten?
- Grote bevolkingstoename in Scandinavië (+ klimaatopwarming)
- meer middelen nodig
- In Scandinavië politieke machtsstrijd
- meer rijkdommen meer macht meer volgelingen
Kritische kanttekening:
• Alle bronnen over Noormannen geschreven door geestelijken van hier want ze konden schrijven en
hadden het meegemaakt, er zijn geen bronnen van Noormannen om mee te vergelijken dus neem het
met een korrel zout.
3
, lOMoARcPSD|7689071
2. ‘IJzeren’ eeuw (10de eeuw)
10de eeuw: beschouwd als een periode vaan neergang (achteruitgang).
Het Karolingische rijk uit elkaar gevallen en Lage Landen kregen geplunderd door Vikingen
Daarom 10de eeuw de IJzeren eeuw genoemd: een tijdperk van oorlog en geweld
Vanaf 925: De Lage Landen (min. Vlaanderen) hoorden bij Oost-Frankische (= Duitse) rijk.
Ook Antwerpen in de Middeleeuwen bij Duitse rijk. Op het dak van het Antwerpse Stadhuis
staat daarom nog steeds adelaar. De adelaar kijkt in de richting van Aken, de hoofdstad van
het toenmalige Duitse rijk. dus niet van WOII, maar van Duitse rijk in 10e eeuw!
3. Opkomst van de steden (11de – 14de eeuw)
Steden en de rol van volkstaal
- Vanaf de 11de eeuw: Handel leefde op, ontstaan v. grote middeleeuwse steden
Patriciërs en ambachtslieden wilden meer vrijheid vergrotende zelfstandiger positie
Zorgde ervoor dat stadsburgers zich steeds vaker mengden in bestuur van de stad
Ontstaan van burgerlijke cultuur naast kerken in Vl. ook belforten gebouwd
- Evolutie naar een burgerlijke samenleving: gevolgen voor de taal
Vanaf ca.1200: overeenkomsten en regels steeds vaker schriftelijk vastgelegd in Volkstaal (niet Latijn)
- Middelnederlands: Germaanse dialecten die in de periode 1150-1500 gesproken werden
in de Lage Landen
- Nederlandssprekende gebied in Frans-Vlaanderen (= Noord-Frankrijk) werd in de
loop van de middeleeuwen steeds kleiner
Het graafschap Vlaanderen
Belangrijke middeleeuwse regio: W- + O- VL. en Fr- + Zeewsvlaanderen
- Graven van Vlaanderen stichtten steden en lieten (voor eerst sinds de Romeinse tijd)
wegen en kanalen aanleggen Brugge: door zeehaven belangrijkste handelscentrum
van West-Europa. Andere belangrijke Vlaamse steden: Ieper, Kortrijk en Gent
- De Vlaamse graven gehoorzaamden hun leenheer: de Franse Koning
Graaf Gwijde van Dampierre kwam in opstand tegen groeiende machthonger van de
Franse koning
In 1302, tijdens de Guldensporenslag, versloeg hij samen met zijn leger, het
Franse leger dat veel ridders en boogschutters telde
4
Nederland: Nederland- en Vlaanderenkunde
Samenvatting: Deel 1
Middeleeuwen (500 – 1500) nog geen onderscheid tussen VL en NL
1. Frankische tijd (5de – 9de eeuw
- Franken = verzamelnaam voor verschillende onderling verwante Germaanse
stammen oorspronkelijk woongebied tussen Rijn en Weser
(Noordwesten van Duitsland)
- Vanaf 5de eeuw: uitbreiding Franksche rijk in Zuidelijke en westelijke richting
• Clovis of Chlodowech: Frankische koning (466-511)
• Behoorde tot de dynastie van de Merovingen (syn. Merovingers)
o Dynastie = een opeenvolging van heersers die tot eenzelfde familie
behoren
• Verenigde bijna alle Franken onder zijn gezag + uitbreiding rijk tot aan Loire
o Parijs als hoofdstad van het rijk
• Effect op taalgebied: ontstaan van voorloper v. huidig Belgische taalgrens
o Noordelijke deel van BE en huidige NL: autochtone bevolking
hoofdzakelijk Germaanse origine + Gallo-Romeinse bovenlaag was
weggevlucht
Gebied gefrankiseerd Algemene voertaal
o Zuidelijke deel van BE en Noord FR tweetalig: autochtone Gallo-
Romeinse bevolking bleef vulgair Latijn (= volkslatijn), Frankische
heersers spraken Frankisch, maar vulgair Latijn als tweede taal.
Mogelijks sprak Clovis al geen Frankisch meer door romantisering
- 8ste en 9de eeuw: Het Frankische rijk kwam tot zijn hoogste bloei onder het centrale
gezag van Karel de Grote behoorden tot het geslacht van de Karolingers
- Hoofdstad v. Frankische rijk toen Aken
Rivieren kennen:
Nederland:
Dorestad bestaat niet meer zoals toen
Kustlijn toen anders
o Meer eilanden
o Geen dijken dus veel meer
overstromingen en
droogleggingen door
stortvloed
Angelen
Saksen Angelsaksen
Jutten
1
, lOMoARcPSD|7689071
Kerstening (= mensen tot christen maken)
Het zuiden
Het zuiden van de lage landen (d.w.z. het gebuid ten zuiden van de Rijn) werd 2
keer gekerstend
• Veel Gallo-Romeinen werden al christen onder Romeinen
Velen van hen waren gevlucht voor de Franken
• De bekering van Koning Clovis vormde begin van kerstening van de Franken
• Rond 700: alle Franken christen geworden
Bekendste missionarissen Lage Landen:
- Amandus
- Eligius (Elooi) (Mogelijks in Antwerpen geweest, maar niet zeker)
- Bavo
Het Noorden
8ste- 9de eeuw: De lage Landen boven de Rijn werden tot het christendom bekeerd.
Hier waren de bekendste missionarissen de Angelsaksische monniken
Kwamen uit het huidige Groot-Brittannië
- Willebrord
- Bonifatius
Werkte o.a. als missionaris in Friesland en werd door de Friezen vermoord
bij Dokkum omdat hij o.a. heilige eiken liet omhakken en afgodsbeelden
vernielde.
Van Oudnederfranksich naar Oudnederlands
Oudnederfranksich
Verzamelnaam gebruikt om te verwijzen naar de taalvariëteiten v. Frankische Germanen
en van de Germanen die aan de kust woonden (= Ingveonen of Kustgermanen)
Oudnederlands
- Vanaf de 8ste eeuw: wordt er gesproken van Oudnederlands.
- Vanaf dat moment kan Nederlands onderscheiden worden van andere West-
Germaanse talen.
- Typisch Oudnederlands: volle vocalen in zwak- of onbekende syllaben
- Zin: “Hebban olla vogala nestas hagunnan - > hebben alle vogels nesten begonnen
Waar een “a” staat verwacht je een sjwa, waarom? examen vraag?
- In Nederlands sjwa frequent; een verschuiving in het Oudnederlands, waarin
onbeklemtoonde lettergrepen later allemaal gingen samenvallen op de sjwa. Dus
onbeklemtoonde lettergrepen konden oorspronkelijk een andere letter hebben, maar
nu sjwa
2
, lOMoARcPSD|7689071
Verdrag van Verdun (843): het rijk van Karel de Grote wordt verdeeld
(regelde de verdeling van de Karolingische rijk na de dood van Lodewijk de Vrome)
dd
- Na de dood van Karel de Grote werd zijn rijk
geregeerd door zijn zoon: Lodewijk de
Vrome
- Na het verdrag van Verdun (843) viel het rijk
uit elkaar in 3 delen
• West-Frankische rijk (= Frankrijk)
• Middenfranksiche rijk (=midden)
• Oost-Frankische rijk (=Duitse rijk)
Schelde = omcirkelde deel op kaart
Vikingen
- De Vikingen (syn. Noormannen)
= waren Scandinavische Germanen.
- 9de – 11de eeuw: ondernamen vikingen ze wreedzame handelstochten
Later plundertochten: o.a. de steden Antwerpen, Gent, Doornik, Atrecht
en Tiel werden verbrand en/of verwoest
- De Vikingen spraken Oudnoors de hedendaagse taal die hier in de buurt komt is
het Ijslands
Leerden onze gebruiken:
• Vb. Zondag = kerk
• Waardevolle spullen in kloosters
• Wanneer feestdagen?
Die kennis gebruikten ze tijdens plunderingen + goede schepenbouwers
o Konden altijd vluchten want hadden zeil en roeispanen (niet afhankel. v. wind)
o Schepen hadden kleine diepgang dus konden tot diep in land varen
o Stalen waardevolle spullen, dieren, mensen
Waarom plundertochten?
- Grote bevolkingstoename in Scandinavië (+ klimaatopwarming)
- meer middelen nodig
- In Scandinavië politieke machtsstrijd
- meer rijkdommen meer macht meer volgelingen
Kritische kanttekening:
• Alle bronnen over Noormannen geschreven door geestelijken van hier want ze konden schrijven en
hadden het meegemaakt, er zijn geen bronnen van Noormannen om mee te vergelijken dus neem het
met een korrel zout.
3
, lOMoARcPSD|7689071
2. ‘IJzeren’ eeuw (10de eeuw)
10de eeuw: beschouwd als een periode vaan neergang (achteruitgang).
Het Karolingische rijk uit elkaar gevallen en Lage Landen kregen geplunderd door Vikingen
Daarom 10de eeuw de IJzeren eeuw genoemd: een tijdperk van oorlog en geweld
Vanaf 925: De Lage Landen (min. Vlaanderen) hoorden bij Oost-Frankische (= Duitse) rijk.
Ook Antwerpen in de Middeleeuwen bij Duitse rijk. Op het dak van het Antwerpse Stadhuis
staat daarom nog steeds adelaar. De adelaar kijkt in de richting van Aken, de hoofdstad van
het toenmalige Duitse rijk. dus niet van WOII, maar van Duitse rijk in 10e eeuw!
3. Opkomst van de steden (11de – 14de eeuw)
Steden en de rol van volkstaal
- Vanaf de 11de eeuw: Handel leefde op, ontstaan v. grote middeleeuwse steden
Patriciërs en ambachtslieden wilden meer vrijheid vergrotende zelfstandiger positie
Zorgde ervoor dat stadsburgers zich steeds vaker mengden in bestuur van de stad
Ontstaan van burgerlijke cultuur naast kerken in Vl. ook belforten gebouwd
- Evolutie naar een burgerlijke samenleving: gevolgen voor de taal
Vanaf ca.1200: overeenkomsten en regels steeds vaker schriftelijk vastgelegd in Volkstaal (niet Latijn)
- Middelnederlands: Germaanse dialecten die in de periode 1150-1500 gesproken werden
in de Lage Landen
- Nederlandssprekende gebied in Frans-Vlaanderen (= Noord-Frankrijk) werd in de
loop van de middeleeuwen steeds kleiner
Het graafschap Vlaanderen
Belangrijke middeleeuwse regio: W- + O- VL. en Fr- + Zeewsvlaanderen
- Graven van Vlaanderen stichtten steden en lieten (voor eerst sinds de Romeinse tijd)
wegen en kanalen aanleggen Brugge: door zeehaven belangrijkste handelscentrum
van West-Europa. Andere belangrijke Vlaamse steden: Ieper, Kortrijk en Gent
- De Vlaamse graven gehoorzaamden hun leenheer: de Franse Koning
Graaf Gwijde van Dampierre kwam in opstand tegen groeiende machthonger van de
Franse koning
In 1302, tijdens de Guldensporenslag, versloeg hij samen met zijn leger, het
Franse leger dat veel ridders en boogschutters telde
4
