SAMENVATTING SOCIOLOGIE
Inhoudsopgave
Deel 1. H1. Over de eigen aard van de samenleving............................................................4
Sociologie = samenlevingskunde....................................................................................................4
de samenleving als speelveld.........................................................................................................4
Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog.........................................................................6
Definities............................................................................................................................................................6
de componenten...............................................................................................................................................7
contingent maar niet arbitrair?.........................................................................................................................8
Nog een stap verder.......................................................................................................................8
echtscheidingen................................................................................................................................................8
zelfdoding..........................................................................................................................................................9
arbeid.................................................................................................................................................................9
ziekte en dood.................................................................................................................................................10
Een eerste definitie van sociologie...............................................................................................11
Deel1 H2: de samenleving is een veld van tegengestelde krachten....................................12
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad?........................................................12
De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen.......................................................13
Solidariteit versus strijd...............................................................................................................14
Solidariteit & cohesie......................................................................................................................................14
Strijd & conflict................................................................................................................................................15
Ongelijkheid VS gelijkheid...............................................................................................................................16
Deel 1 H3: welk nut heeft de sociologie? Voor wie geen socioloog wil worden...................16
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?........................................................................16
Meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap....................................................17
Een socioloog onderzoekt sociale feiten......................................................................................18
Wat brengt de sociologie ons bij?................................................................................................19
De sociologie................................................................................................................................19
Nut sociologie voor professionele bachelor.................................................................................19
Deel 1 h4: van dagelijkse naar wetenschappelijke waarneming........................................19
We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarnmeing..........................................................19
, Referentiekaders..........................................................................................................................21
Het breekpunt tussen common sense en wetenschap.................................................................22
Deel 2 H6: de sociologische blokkendoos...........................................................................23
Sociaal handelen..........................................................................................................................23
Interactie & communicatie...........................................................................................................25
Interactie.........................................................................................................................................................25
Communicatie.................................................................................................................................................26
Impact van sociale media op communicatie...................................................................................................27
Sociale relaties en posities, sociale rol en status..........................................................................27
sociale relaties.................................................................................................................................................27
Sociale posities................................................................................................................................................28
Sociale status...................................................................................................................................................29
De sociale rol...................................................................................................................................................29
Rolconflicten....................................................................................................................................................30
Rolattributen en statussymbolen.................................................................................................31
Deel2 H7: een netwerk is geen groep.................................................................................31
Sociale netwerken........................................................................................................................31
Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen.......................................................33
Enkele kenmerken van netwerken..................................................................................................................33
Groepen.......................................................................................................................................34
Een typologie als uitgangspunt.......................................................................................................................35
Sociale categorie.............................................................................................................................................35
Het samenzijn..................................................................................................................................................35
Primaire groepen.............................................................................................................................................36
De collectiviteit................................................................................................................................................36
Referentiegroepen.......................................................................................................................37
Vergelijkende referentiegroepen....................................................................................................................37
Normatieve referentiegroepen.......................................................................................................................38
Groepen tussen conflict en solidariteit.........................................................................................38
Sociale bewegingen......................................................................................................................39
Deel 2 H8: Moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel............................................39
Waarvoor staat cultuur................................................................................................................39
Door de ogen van anderen...........................................................................................................39
Waarvoor staat cultuur?..............................................................................................................39
Cultuur met een grote en met een kleine C..................................................................................40
Cultuur: een patroon van waarden, normen, doeleinden & verwachtingen.................................40
De ene cultuur is de andere niet..................................................................................................42
Verschillen in ‘hoge’ en ‘lage’ culturen...........................................................................................................42
Verschillen tussen samenlevingen..................................................................................................................42
, Verschillen in tijd.............................................................................................................................................43
De verschillen binnen samenlevingen: dominante & gedomineerde culturen, tegenculturen & subculturen
.........................................................................................................................................................................44
Cultuur en beschaving..................................................................................................................44
Instituties en institutionalisering..................................................................................................45
Het gezin: een primaire groep en een institutie...........................................................................46
Belangrijke veranderingen in de functies van het gezin...............................................................46
Nieuwe samenlevingsvormen......................................................................................................46
Deel 2 H9: levenslang leren – om in het gareel te lopen?...................................................47
Cultuur is aangeleerd...................................................................................................................47
Waartoe dient socialisatie?..........................................................................................................47
Primare, secundaire en tertiare socialisatie.................................................................................48
Differentiële socialisatie...............................................................................................................49
Over beïnvloeding, gezag & macht...............................................................................................50
Deel 3 H11: ONgelijkheid is van alle tijden.........................................................................52
ONgelijkheid en andere soorten van verschillen: een raamwerk.................................................52
4 soorten van sociale verschillen..................................................................................................52
Sociale differentiatie.......................................................................................................................................53
sociale fragmentering......................................................................................................................................53
Sociale ongelijkheid.........................................................................................................................................54
Sociale uitsluiting.............................................................................................................................................54
De inkomensongelijkheid: van Pen tot Piketty.............................................................................55
Slavernij, standen en kasten........................................................................................................55
Is een ongelaagde samenleving mogelijk?......................................................................................................55
De slavernij......................................................................................................................................................56
De klassenmaatschappij: 3 modellen...........................................................................................57
Sociale mobiliteit.........................................................................................................................58
Mobiliteit: soorten en de meting van mobiliteit.............................................................................................58
Deel 3 h12: sociale klassen................................................................................................60
Deel3 H13: ook een film is een opeenvolging van stills......................................................60
Denken in dichotomieën..............................................................................................................60
Denken in meervoud....................................................................................................................61
Endogene & exogene factoren.....................................................................................................62
Endogene factoren..........................................................................................................................................62
Exogene factoren............................................................................................................................................62
Niveaus van sociale verandering..................................................................................................63
, modernisering..............................................................................................................................64
Structurele differentiatie.................................................................................................................................65
Rationalisering.................................................................................................................................................65
Individualisering..............................................................................................................................................67
Domesticering van natuur...............................................................................................................................68
DEEL 1. H1. OVER DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
SOCIOLOGIE = SAMENLEVINGSKUNDE
Sociologen interesse in:
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
Sociale interactie en handelen binnen samenleving
Orthopedagogen in de samenleving
Deel uitmaken van het sociaal leven – in constante interactie met cliënten, collega’s… gevoeligheid
voor wat leeft in de maatschappij
DE SAMENLEVING ALS SPEELVELD
Spellen
Speelveld met spelregels = zoals wetten en gedragsregels
Spelers = mensen, organisaties, instituties
Kunnen de machtsstrijd enkel vermoeden die achter de schermen van politiek woedt tussen politici
die elkaar om de hals vallen, zodra ze voor het voetlicht komen
Positie
Speelveld
o Wordt afgebakend door lijnen.
o Binnen lijnen lopen spelers die aan spel (mogen deelnemen)
o Buiten speelveld > mensen die niet kunnen deelnemen, gekwetst zijn, uit vorm zijn of zware inbreuk
maakten op spelregels
Samenleving uitleg
o Niet iedereen kan aanspraak maken op een positie > mensen die psychologisch kwetsbaar zijn, fysieke
beperking hebben, mensen in armoede = kijken toe vanaf zijlijn
Regels
Speelveld
o Houden spelers zich niet aan regels > speelt scheidsrechter zijn rol > bestraft inbreuken
, o Worden van het veld gestuurd en voor één of meerdere wedstrijden uitgesloten
Samenleving uitleg
o Leven wordt beheerst door geboden en verboden > GAS-boetes, beleefdheidsregel, wetten, decreten
o Voorbeeld: als je op vorig feestje onbeschoft was, is kans groot dat je op volgend feestje ook niet
wordt uitgenodigd / je moet opletten wat op facebook of instagram plaatst, want dat kan zich tegen
jou keren
Speelveld
o Speelveld is afgebakend door lijnen met verschillende zones waarin sommige handelingen wel en
andere niet zijn teogelaten
Samenleving uitleg
o Andere regels voor publieke en particuliere ruimte
o Thuis ga je anders doen dan op werk
Taakverdeling
Speelveld
o Spelers bekleden specifieke posities : keeper, spits, …
o Elke positie heeft specifieke rollen : keeper wordt verwacht dat hij doelpunten voorkomt
Samenleving uitleg
o Bestaat arbeidsindeling > productie van goederen, diensten, ondersteunen of organiseren
o Voorbeeld: van kunstenaars verwachten we dat ze creatief zijn, een treinconducteur wordt verwacht
dat hij/zij ons veilig brengt naar de bestemming
Waardering
Speelveld
o Afhankelijk van positie > verschillend gewaardeerd
o Hebben hogere of lagere status
o Alle spelers zijn toch even hard nodig in het spel
Samenleving uitleg
o In samenleving hebben we flitsende jobs = modeontwerper, chirurg
o Ook beroepen die minder aandacht krijgen = productieleider, straathoekwerker, vuilnisophaler
o Ondanks hun lagere waardering > even hard nodig in de samenleving om het goed te doen draaien
Communiceren
Speelveld
o Tijdens spel aanmoedigen, ze anticiperen op acties
Samenleving uitleg
o Voortdurend zijn we bezig met communiceren & houden we rekening met hoe anderen zich gedragen
Inhoudsopgave
Deel 1. H1. Over de eigen aard van de samenleving............................................................4
Sociologie = samenlevingskunde....................................................................................................4
de samenleving als speelveld.........................................................................................................4
Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog.........................................................................6
Definities............................................................................................................................................................6
de componenten...............................................................................................................................................7
contingent maar niet arbitrair?.........................................................................................................................8
Nog een stap verder.......................................................................................................................8
echtscheidingen................................................................................................................................................8
zelfdoding..........................................................................................................................................................9
arbeid.................................................................................................................................................................9
ziekte en dood.................................................................................................................................................10
Een eerste definitie van sociologie...............................................................................................11
Deel1 H2: de samenleving is een veld van tegengestelde krachten....................................12
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad?........................................................12
De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen.......................................................13
Solidariteit versus strijd...............................................................................................................14
Solidariteit & cohesie......................................................................................................................................14
Strijd & conflict................................................................................................................................................15
Ongelijkheid VS gelijkheid...............................................................................................................................16
Deel 1 H3: welk nut heeft de sociologie? Voor wie geen socioloog wil worden...................16
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?........................................................................16
Meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap....................................................17
Een socioloog onderzoekt sociale feiten......................................................................................18
Wat brengt de sociologie ons bij?................................................................................................19
De sociologie................................................................................................................................19
Nut sociologie voor professionele bachelor.................................................................................19
Deel 1 h4: van dagelijkse naar wetenschappelijke waarneming........................................19
We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarnmeing..........................................................19
, Referentiekaders..........................................................................................................................21
Het breekpunt tussen common sense en wetenschap.................................................................22
Deel 2 H6: de sociologische blokkendoos...........................................................................23
Sociaal handelen..........................................................................................................................23
Interactie & communicatie...........................................................................................................25
Interactie.........................................................................................................................................................25
Communicatie.................................................................................................................................................26
Impact van sociale media op communicatie...................................................................................................27
Sociale relaties en posities, sociale rol en status..........................................................................27
sociale relaties.................................................................................................................................................27
Sociale posities................................................................................................................................................28
Sociale status...................................................................................................................................................29
De sociale rol...................................................................................................................................................29
Rolconflicten....................................................................................................................................................30
Rolattributen en statussymbolen.................................................................................................31
Deel2 H7: een netwerk is geen groep.................................................................................31
Sociale netwerken........................................................................................................................31
Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen.......................................................33
Enkele kenmerken van netwerken..................................................................................................................33
Groepen.......................................................................................................................................34
Een typologie als uitgangspunt.......................................................................................................................35
Sociale categorie.............................................................................................................................................35
Het samenzijn..................................................................................................................................................35
Primaire groepen.............................................................................................................................................36
De collectiviteit................................................................................................................................................36
Referentiegroepen.......................................................................................................................37
Vergelijkende referentiegroepen....................................................................................................................37
Normatieve referentiegroepen.......................................................................................................................38
Groepen tussen conflict en solidariteit.........................................................................................38
Sociale bewegingen......................................................................................................................39
Deel 2 H8: Moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel............................................39
Waarvoor staat cultuur................................................................................................................39
Door de ogen van anderen...........................................................................................................39
Waarvoor staat cultuur?..............................................................................................................39
Cultuur met een grote en met een kleine C..................................................................................40
Cultuur: een patroon van waarden, normen, doeleinden & verwachtingen.................................40
De ene cultuur is de andere niet..................................................................................................42
Verschillen in ‘hoge’ en ‘lage’ culturen...........................................................................................................42
Verschillen tussen samenlevingen..................................................................................................................42
, Verschillen in tijd.............................................................................................................................................43
De verschillen binnen samenlevingen: dominante & gedomineerde culturen, tegenculturen & subculturen
.........................................................................................................................................................................44
Cultuur en beschaving..................................................................................................................44
Instituties en institutionalisering..................................................................................................45
Het gezin: een primaire groep en een institutie...........................................................................46
Belangrijke veranderingen in de functies van het gezin...............................................................46
Nieuwe samenlevingsvormen......................................................................................................46
Deel 2 H9: levenslang leren – om in het gareel te lopen?...................................................47
Cultuur is aangeleerd...................................................................................................................47
Waartoe dient socialisatie?..........................................................................................................47
Primare, secundaire en tertiare socialisatie.................................................................................48
Differentiële socialisatie...............................................................................................................49
Over beïnvloeding, gezag & macht...............................................................................................50
Deel 3 H11: ONgelijkheid is van alle tijden.........................................................................52
ONgelijkheid en andere soorten van verschillen: een raamwerk.................................................52
4 soorten van sociale verschillen..................................................................................................52
Sociale differentiatie.......................................................................................................................................53
sociale fragmentering......................................................................................................................................53
Sociale ongelijkheid.........................................................................................................................................54
Sociale uitsluiting.............................................................................................................................................54
De inkomensongelijkheid: van Pen tot Piketty.............................................................................55
Slavernij, standen en kasten........................................................................................................55
Is een ongelaagde samenleving mogelijk?......................................................................................................55
De slavernij......................................................................................................................................................56
De klassenmaatschappij: 3 modellen...........................................................................................57
Sociale mobiliteit.........................................................................................................................58
Mobiliteit: soorten en de meting van mobiliteit.............................................................................................58
Deel 3 h12: sociale klassen................................................................................................60
Deel3 H13: ook een film is een opeenvolging van stills......................................................60
Denken in dichotomieën..............................................................................................................60
Denken in meervoud....................................................................................................................61
Endogene & exogene factoren.....................................................................................................62
Endogene factoren..........................................................................................................................................62
Exogene factoren............................................................................................................................................62
Niveaus van sociale verandering..................................................................................................63
, modernisering..............................................................................................................................64
Structurele differentiatie.................................................................................................................................65
Rationalisering.................................................................................................................................................65
Individualisering..............................................................................................................................................67
Domesticering van natuur...............................................................................................................................68
DEEL 1. H1. OVER DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
SOCIOLOGIE = SAMENLEVINGSKUNDE
Sociologen interesse in:
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
Sociale interactie en handelen binnen samenleving
Orthopedagogen in de samenleving
Deel uitmaken van het sociaal leven – in constante interactie met cliënten, collega’s… gevoeligheid
voor wat leeft in de maatschappij
DE SAMENLEVING ALS SPEELVELD
Spellen
Speelveld met spelregels = zoals wetten en gedragsregels
Spelers = mensen, organisaties, instituties
Kunnen de machtsstrijd enkel vermoeden die achter de schermen van politiek woedt tussen politici
die elkaar om de hals vallen, zodra ze voor het voetlicht komen
Positie
Speelveld
o Wordt afgebakend door lijnen.
o Binnen lijnen lopen spelers die aan spel (mogen deelnemen)
o Buiten speelveld > mensen die niet kunnen deelnemen, gekwetst zijn, uit vorm zijn of zware inbreuk
maakten op spelregels
Samenleving uitleg
o Niet iedereen kan aanspraak maken op een positie > mensen die psychologisch kwetsbaar zijn, fysieke
beperking hebben, mensen in armoede = kijken toe vanaf zijlijn
Regels
Speelveld
o Houden spelers zich niet aan regels > speelt scheidsrechter zijn rol > bestraft inbreuken
, o Worden van het veld gestuurd en voor één of meerdere wedstrijden uitgesloten
Samenleving uitleg
o Leven wordt beheerst door geboden en verboden > GAS-boetes, beleefdheidsregel, wetten, decreten
o Voorbeeld: als je op vorig feestje onbeschoft was, is kans groot dat je op volgend feestje ook niet
wordt uitgenodigd / je moet opletten wat op facebook of instagram plaatst, want dat kan zich tegen
jou keren
Speelveld
o Speelveld is afgebakend door lijnen met verschillende zones waarin sommige handelingen wel en
andere niet zijn teogelaten
Samenleving uitleg
o Andere regels voor publieke en particuliere ruimte
o Thuis ga je anders doen dan op werk
Taakverdeling
Speelveld
o Spelers bekleden specifieke posities : keeper, spits, …
o Elke positie heeft specifieke rollen : keeper wordt verwacht dat hij doelpunten voorkomt
Samenleving uitleg
o Bestaat arbeidsindeling > productie van goederen, diensten, ondersteunen of organiseren
o Voorbeeld: van kunstenaars verwachten we dat ze creatief zijn, een treinconducteur wordt verwacht
dat hij/zij ons veilig brengt naar de bestemming
Waardering
Speelveld
o Afhankelijk van positie > verschillend gewaardeerd
o Hebben hogere of lagere status
o Alle spelers zijn toch even hard nodig in het spel
Samenleving uitleg
o In samenleving hebben we flitsende jobs = modeontwerper, chirurg
o Ook beroepen die minder aandacht krijgen = productieleider, straathoekwerker, vuilnisophaler
o Ondanks hun lagere waardering > even hard nodig in de samenleving om het goed te doen draaien
Communiceren
Speelveld
o Tijdens spel aanmoedigen, ze anticiperen op acties
Samenleving uitleg
o Voortdurend zijn we bezig met communiceren & houden we rekening met hoe anderen zich gedragen
