Lichamelijke opvoeding 1
1. Wat is bewegen?
1.1 Wat verstaan we onder bewegen?
• Definitie van bewegen
= lichamelijk actief zijn, met het oog op conditie of gezondheid
• Categorieën van bewegen / fysieke activiteit:
➢ Sedentair gedrag: (lang stilzitten) alles wat je doet terwijl je ligt of zit, waarbij je weinig energie
verbruikt.
➢ Licht intensief bewegen: lichte fysieke bewegingen, zoals traag stappen, rechtstaand werken. Je
hartslag blijft normaal, ademhaling versnelt niet, je kan nog gewoon praten.
➢ Matig intensief bewegen: inspanningen die iets meer vragen van het lichaam; je ademt sneller
maar bent nog niet buiten adem (bvb: fietsen, vlot doorstappen, ramen wassen)
➢ Hoog intensief bewegen: activiteiten waarbij je sneller ademt, je hart sneller slaat, je zweet en
je moeilijk kan praten. Bvb: joggen, stevig doorfietsen, trappen oplopen, …
1.1.1 Waarom is bewegen belangrijk bij kleuters?
Bewegen zorgt bij jonge kinderen (0-5 jaar) voor:
- Een gezonder gewicht
- Een verbetering van de motoriek
- Sterkere ontwikkeling van de hersenen
- Een verbeteren van de sociale vaardigheden en interactie met anderen
- Versterkt het mentaal welbevinden
1.1.2 Hoeveel moeten kleuters bewegen?
- Peuters en kleuters moeten elke dag minstens 3 uur aan lichte, matige of hoge intensiteit
bewegen, verspreid over de hele dag (minstens 1 uur aan matige/hoge intensiteit)
- Ze moeten niet langer dan één uur aan een stuk stilzitten
- Ze moeten ook voldoende slapen (bewegen en slapen gaan hand in hand)
1.2 Wat is goed bewegingsonderwijs en waarom is het nodig?
1.2.1 Doelen van bewegingsopvoeding in het basisonderwijs
Kleuters die spelen en bewegen zijn met hun hele persoonlijkheid betrokken. Ze doen verschillende
dingen tegelijkertijd: handelen, denken, voelen en willen.
➔ Bewegingsonderwijs = een kind als totale persoon begrijpen en aanspreken via
bewegingsactiviteiten, met als doel ontwikkeling op gang te brengen.
Belang van bewegingsonderwijs gezien vanuit verschillende perspectieven: motorische, biologische,
neurologische en psychologische. Bewegen is tegelijkertijd een doel en een middel: kinderen leren
beter bewegen en kunnen via bewegen ook breed ontwikkelen binnen verschillende perspectieven.
1
,Kleuters hebben een grote bewegingsdrang, maar krijgen nu steeds minder bewegingskansen
(schermen, auto, kleine woningen en tuinen, ...). De taak van de leerkracht is om toch voldoende
bewegingskansen te bieden en tegemoet komen aan die grote bewegingsdrang.
• Decretale ontwikkelingsdoelen
Vijf leergebieden, die sterk samenhangen: lichamelijke opvoeding, taal, muzische vorming, wiskunde,
wereldoriëntatie. Het leergebied Lichamelijke Opvoeding is onderverdeeld in drie rubrieken:
1) Motorische competenties 2) Gezonde en veilige levensstijl 3) Zelfconcept en sociaal functioneren
➢ Motorische competenties
= vermogens om juist en handig te bewegen. Deze doelen zijn gericht op grootmotorische
vaardigheden zoals lopen, springen, huppelen, sluipen. Kleuters leren hun lichaam gebruiken en
kennen. Het oplossen van bewegingsproblemen en beweging afstemmen op een bepaalde ruimte en
tijd is hierbij van belang.
Bvb: evenwicht bewaren op het smalle deel van een bank
Bvb: bij het in en uit de hoepels springen kan een kleuter zijn romp rechtop houden
➢ Gezonde en veilige levensstijl
1) Fysieke fitheid: graag actief bewegen en werken aan uithouding, kracht, lenigheid en snelheid.
Bvb: een kleuter wordt in een tikspel uitgedaagd om te blijven lopen, om niet getikt te worden
2) Gezonde en veilige levensgewoontes: zweten, sneller ademen, moe zijn… horen bij actief bezig zijn.
Kleuters leren gezonde en veilige levensgewoontes (genoeg drinken, geen trui wanneer je zweet)
➢ Positief zelfconcept en sociaal functioneren
Kleuters bewegen van nature graag, zijn graag actief bezig, dat is de motor die het verwerven van
motorische competenties zal stimuleren.
Zelfconcept = het beeld dat iemand van zichzelf heeft. Positieve (bewegings)ervaringen zijn belangrijk
voor een evenwichtige ontwikkeling van het zelfconcept. Bewegen zorgt ook voor contact met andere
kinderen; ze ontdekken meer over het sociaal functioneren.
Bvb: een kleuter leert dat hij samen met een andere kleuter de parachute omhoog en omlaag moet
bewegen zodat de bal er niet af rolt.
• De basiselementen van bewegen: lichaam, ruimte en tijd
Kleuters bewegen met hun hele lichaam, binnen een bepaalde ruimte en een bepaalde tijd. Vanuit de
ontwikkelingsdoelen herkennen we deze verschillende elementen:
o LICHAAMS – en bewegingsbeheersing, bijvoorbeeld een kleuter kan een licht voorwerp in een
hoepel gooien en weet hoe ‘hard’ hij moet gooien
o complexe lichaams – en bewegingsorganisatie, bijvoorbeeld de kleuter kan bij springen met twee
benen samen de romp mooi rechtop houden
o voorkeurslichaamszijde, bijvoorbeeld bij het aanbieden van verschillende bewegingssituatie zal de
kleuter ontdekken dat hij met zijn ene voet de bal ‘makkelijker’ kan wegtrappen dan met de andere
o lichaamsbouw, bijvoorbeeld de kleuter zal ervaren dat hij zich heel klein moet maken als hij zich in
een doos wil verstoppen zodat hij niet getikt of gevonden wordt
o Rustervaringen, bijvoorbeeld de kleuter kan na een loopspel tot rust komen en rustig ademhalen
o Complexe RUIMTE – en TIJDsfactoren, bijvoorbeeld de kleuter slaagt erin bij een overloopspel de
bewegende tikker te ontwijken en de overkant te bereiken
2
, • Ontwikkelingskansen voor kleuters: “Speelkriebels”
Speelkriebels = het kernidee van een spel, namelijk datgene wat kinderen aantrekt en motiveert om
het spel te spelen. De speelkriebel lokt bij het kind bewegingsgedrag en interacties met andere
kinderen, materiaal, de ruimte, hun eigen lichaam, … uit. In de speelkriebel schuilt een ultieme
ontwikkelkans, met andere woorden je doel waarmee je aan de slag gaat.
In “Speelkriebels” worden verschillende ontwikkelingskansen geformuleerd:
- De bewegingsvorm: hoe wordt er bewogen? Springen, kruipen, lopen, …
- Het accent: waar wordt de focus op gelegd? Evenwicht bewaren bij het nabootsen van een houding
- Bijkomende ontwikkelingskansen
Ontwikkelingskansen worden gerubriceerd in 6 domeinen.
3
1. Wat is bewegen?
1.1 Wat verstaan we onder bewegen?
• Definitie van bewegen
= lichamelijk actief zijn, met het oog op conditie of gezondheid
• Categorieën van bewegen / fysieke activiteit:
➢ Sedentair gedrag: (lang stilzitten) alles wat je doet terwijl je ligt of zit, waarbij je weinig energie
verbruikt.
➢ Licht intensief bewegen: lichte fysieke bewegingen, zoals traag stappen, rechtstaand werken. Je
hartslag blijft normaal, ademhaling versnelt niet, je kan nog gewoon praten.
➢ Matig intensief bewegen: inspanningen die iets meer vragen van het lichaam; je ademt sneller
maar bent nog niet buiten adem (bvb: fietsen, vlot doorstappen, ramen wassen)
➢ Hoog intensief bewegen: activiteiten waarbij je sneller ademt, je hart sneller slaat, je zweet en
je moeilijk kan praten. Bvb: joggen, stevig doorfietsen, trappen oplopen, …
1.1.1 Waarom is bewegen belangrijk bij kleuters?
Bewegen zorgt bij jonge kinderen (0-5 jaar) voor:
- Een gezonder gewicht
- Een verbetering van de motoriek
- Sterkere ontwikkeling van de hersenen
- Een verbeteren van de sociale vaardigheden en interactie met anderen
- Versterkt het mentaal welbevinden
1.1.2 Hoeveel moeten kleuters bewegen?
- Peuters en kleuters moeten elke dag minstens 3 uur aan lichte, matige of hoge intensiteit
bewegen, verspreid over de hele dag (minstens 1 uur aan matige/hoge intensiteit)
- Ze moeten niet langer dan één uur aan een stuk stilzitten
- Ze moeten ook voldoende slapen (bewegen en slapen gaan hand in hand)
1.2 Wat is goed bewegingsonderwijs en waarom is het nodig?
1.2.1 Doelen van bewegingsopvoeding in het basisonderwijs
Kleuters die spelen en bewegen zijn met hun hele persoonlijkheid betrokken. Ze doen verschillende
dingen tegelijkertijd: handelen, denken, voelen en willen.
➔ Bewegingsonderwijs = een kind als totale persoon begrijpen en aanspreken via
bewegingsactiviteiten, met als doel ontwikkeling op gang te brengen.
Belang van bewegingsonderwijs gezien vanuit verschillende perspectieven: motorische, biologische,
neurologische en psychologische. Bewegen is tegelijkertijd een doel en een middel: kinderen leren
beter bewegen en kunnen via bewegen ook breed ontwikkelen binnen verschillende perspectieven.
1
,Kleuters hebben een grote bewegingsdrang, maar krijgen nu steeds minder bewegingskansen
(schermen, auto, kleine woningen en tuinen, ...). De taak van de leerkracht is om toch voldoende
bewegingskansen te bieden en tegemoet komen aan die grote bewegingsdrang.
• Decretale ontwikkelingsdoelen
Vijf leergebieden, die sterk samenhangen: lichamelijke opvoeding, taal, muzische vorming, wiskunde,
wereldoriëntatie. Het leergebied Lichamelijke Opvoeding is onderverdeeld in drie rubrieken:
1) Motorische competenties 2) Gezonde en veilige levensstijl 3) Zelfconcept en sociaal functioneren
➢ Motorische competenties
= vermogens om juist en handig te bewegen. Deze doelen zijn gericht op grootmotorische
vaardigheden zoals lopen, springen, huppelen, sluipen. Kleuters leren hun lichaam gebruiken en
kennen. Het oplossen van bewegingsproblemen en beweging afstemmen op een bepaalde ruimte en
tijd is hierbij van belang.
Bvb: evenwicht bewaren op het smalle deel van een bank
Bvb: bij het in en uit de hoepels springen kan een kleuter zijn romp rechtop houden
➢ Gezonde en veilige levensstijl
1) Fysieke fitheid: graag actief bewegen en werken aan uithouding, kracht, lenigheid en snelheid.
Bvb: een kleuter wordt in een tikspel uitgedaagd om te blijven lopen, om niet getikt te worden
2) Gezonde en veilige levensgewoontes: zweten, sneller ademen, moe zijn… horen bij actief bezig zijn.
Kleuters leren gezonde en veilige levensgewoontes (genoeg drinken, geen trui wanneer je zweet)
➢ Positief zelfconcept en sociaal functioneren
Kleuters bewegen van nature graag, zijn graag actief bezig, dat is de motor die het verwerven van
motorische competenties zal stimuleren.
Zelfconcept = het beeld dat iemand van zichzelf heeft. Positieve (bewegings)ervaringen zijn belangrijk
voor een evenwichtige ontwikkeling van het zelfconcept. Bewegen zorgt ook voor contact met andere
kinderen; ze ontdekken meer over het sociaal functioneren.
Bvb: een kleuter leert dat hij samen met een andere kleuter de parachute omhoog en omlaag moet
bewegen zodat de bal er niet af rolt.
• De basiselementen van bewegen: lichaam, ruimte en tijd
Kleuters bewegen met hun hele lichaam, binnen een bepaalde ruimte en een bepaalde tijd. Vanuit de
ontwikkelingsdoelen herkennen we deze verschillende elementen:
o LICHAAMS – en bewegingsbeheersing, bijvoorbeeld een kleuter kan een licht voorwerp in een
hoepel gooien en weet hoe ‘hard’ hij moet gooien
o complexe lichaams – en bewegingsorganisatie, bijvoorbeeld de kleuter kan bij springen met twee
benen samen de romp mooi rechtop houden
o voorkeurslichaamszijde, bijvoorbeeld bij het aanbieden van verschillende bewegingssituatie zal de
kleuter ontdekken dat hij met zijn ene voet de bal ‘makkelijker’ kan wegtrappen dan met de andere
o lichaamsbouw, bijvoorbeeld de kleuter zal ervaren dat hij zich heel klein moet maken als hij zich in
een doos wil verstoppen zodat hij niet getikt of gevonden wordt
o Rustervaringen, bijvoorbeeld de kleuter kan na een loopspel tot rust komen en rustig ademhalen
o Complexe RUIMTE – en TIJDsfactoren, bijvoorbeeld de kleuter slaagt erin bij een overloopspel de
bewegende tikker te ontwijken en de overkant te bereiken
2
, • Ontwikkelingskansen voor kleuters: “Speelkriebels”
Speelkriebels = het kernidee van een spel, namelijk datgene wat kinderen aantrekt en motiveert om
het spel te spelen. De speelkriebel lokt bij het kind bewegingsgedrag en interacties met andere
kinderen, materiaal, de ruimte, hun eigen lichaam, … uit. In de speelkriebel schuilt een ultieme
ontwikkelkans, met andere woorden je doel waarmee je aan de slag gaat.
In “Speelkriebels” worden verschillende ontwikkelingskansen geformuleerd:
- De bewegingsvorm: hoe wordt er bewogen? Springen, kruipen, lopen, …
- Het accent: waar wordt de focus op gelegd? Evenwicht bewaren bij het nabootsen van een houding
- Bijkomende ontwikkelingskansen
Ontwikkelingskansen worden gerubriceerd in 6 domeinen.
3
