H8: Het endocriene stelsel:
LEGENDE:
1. De homeostase wordt gehandhaafd via communicatie tussen cellen
2. Het endocriene stelsel reguleert fysiologische processen via de
binding van hormonen aan receptoren
2.1. De structuur van hormonen
2.2. Hormoonwerking
2.3. Afgifte en transport van hormonen
2.4. Regulering van de hormonale activiteit
3. De hypofyse, die uit 2 kwabben bestaat, is een hormoonklier die 9
peptidehormonen afgeeft
3.1. De hypofysevoorkwab
3.2. De hypofyseachterkwab
4. De schildklier synthetiseert schildklierhormonen die van invloed zijn
op de stofwisselingssnelheid
4.1. Schildklierfollikels en schildklierhormonen
4.2. De C-cellen van de schildklier en calcitonine
5. De 4 bijschildklieren, die in het dorsale oppervlak van de schildklier
zijn ingebed, geven parathyroïdhormoon af om de
calciumconcentratie van het bloed te verhogen
6. De bijnieren bestaan uit de bijnierschors en het bijniermerg; ze liggen
op de nieren en geven verschillende hormonen af
6.1. De bijnierschors
6.2. Het bijniermerg
7. De epifyse, die aan het 3e ventrikel is gehecht, heeft melatonine af
8. De endocriene pancreas vormt insuline, glucagon, hormonen die de
glucosespiegel van bloed reguleren
9. Veel organen hebben secundaire endocriene functies
9.1. De darmen
9.2. De nieren
9.3. Het hart
9.4. De thymus
9.5. De geslachtsorganen
9.5. Vetweefsel
10. Hormonen werken op elkaar in om gecoördineerde fysiologische
reacties teweeg te brengen
10.1. Hormonen en groei
10.2. Hormonen en stress
10.3. Hormonen en gedrag
10.4. Hormonen en veroudering
11. Het endocriene stelsel is sterk met andere orgaanstelsels
geïntegreerd
1
, 1. De homeostase wordt gehandhaafd via
communicatie tussen cellen:
Homeostase wordt gehandhaafd door communicatie tussen
cellen via chemische signaalstoffen. Elke cel 'praat' continu met
zijn buurcellen door het afgeven van chemische stoffen in de
extracellulaire vloeistof, waardoor lokale weefselfuncties
worden gecoördineerd. Voor afstandscommunicatie speelt zowel
het zenuw- als het hormoonstelsel een rol. Het zenuwstelsel
functioneert als een snel telecommunicatiesysteem, waarbij
berichten via neurotransmitters over synapsen worden
verzonden, ideaal voor korte termijn reactie op crisissituaties.
Het hormoonstelsel gebruikt chemische signaalstoffen,
hormonen, die via de bloedbaan worden vervoerd en doelcellen
bereiken met specifieke receptoren. Elke cel reageert slechts op
enkele hormonen, afhankelijk van de aanwezigheid van de
juiste receptoren, waardoor langdurige regulatie mogelijk is.
Hormonen regelen processen zoals waterbalans, mineralen en
voedingsstoffen, en veroorzaken complexe, geleidelijke
veranderingen in celactiviteit over dagen. Beide systemen
werken via chemische stoffen die binden aan doelreceptoren,
worden gereguleerd door negatieve terugkoppeling en hebben
als hoofddoel de handhaving van homeostase. Het endocriene
systeem omvat circa 30 hormonen geproduceerd door
endocriene klieren en weefsels, en reageert trager dan het
zenuwstelsel, dat snelle reacties biedt. Beide systemen zijn
essentieel voor de coördinatie en regulatie van
lichaamsfuncties, waarbij ze chemisch vergelijkbare stoffen
gebruiken (zoals adrenaline en noradrenaline), maar
verschillende mechanismen en snelheden hanteren.
2
, 2. Het endocriene stelsel reguleert fysiologische
processen via de binding van hormonen aan
receptoren:
Het endocriene stelsel omvat alle endocriene cellen en weefsels
die chemische signaalstoffen, hormonen, afscheiden en via de
bloedstroom naar doelcellen in andere weefsels transporteren.
Endocriene cellen onderscheiden zich van exocriene cellen
doordat ze klierproducten aan de extracellulaire vloeistof
afgeven, niet op een epitheeloppervlak. Sommige hormonen,
zoals weefselhormonen (bijvoorbeeld prostaglandinen),
beïnvloeden alleen naburige cellen, terwijl andere, zoals
systemische hormonen, het hele lichaam kunnen bereiken. De
belangrijkste endocriene organen, zoals de hypofyse en de
pancreas, vervullen functies variërend van hormoonproductie
tot andere taken. In latere hoofdstukken worden deze organen
verder behandeld.
2.1. De structuur van hormonen:
Hormonen kunnen chemisch worden ingedeeld in drie groepen
op basis van structuur:
- Aminozuurderivaten: kleine moleculen die op aminozuren
lijken, zoals adrenaline, noradrenaline, schildklierhormonen
(T3, T4) en melatonine.
- Peptidehormonen: ketens van aminozuren, variërend van
korte polypeptiden zoals ADH en oxytocine tot grote
eiwitten zoals groeihormoon en prolactine. Deze vormen
de grootste groep en omvatten hormonen van de
hypothalamus, hypofyse, hart, nieren, thymus,
spijsverteringskanaal en pancreas.
- Vetderivaten: onder te verdelen in steroïdhormonen en
eicosanoïden.
o Steroïdhormonen: afgeleid van cholesterol, worden
afgegeven door voortplantingsorganen en bijnieren,
3
LEGENDE:
1. De homeostase wordt gehandhaafd via communicatie tussen cellen
2. Het endocriene stelsel reguleert fysiologische processen via de
binding van hormonen aan receptoren
2.1. De structuur van hormonen
2.2. Hormoonwerking
2.3. Afgifte en transport van hormonen
2.4. Regulering van de hormonale activiteit
3. De hypofyse, die uit 2 kwabben bestaat, is een hormoonklier die 9
peptidehormonen afgeeft
3.1. De hypofysevoorkwab
3.2. De hypofyseachterkwab
4. De schildklier synthetiseert schildklierhormonen die van invloed zijn
op de stofwisselingssnelheid
4.1. Schildklierfollikels en schildklierhormonen
4.2. De C-cellen van de schildklier en calcitonine
5. De 4 bijschildklieren, die in het dorsale oppervlak van de schildklier
zijn ingebed, geven parathyroïdhormoon af om de
calciumconcentratie van het bloed te verhogen
6. De bijnieren bestaan uit de bijnierschors en het bijniermerg; ze liggen
op de nieren en geven verschillende hormonen af
6.1. De bijnierschors
6.2. Het bijniermerg
7. De epifyse, die aan het 3e ventrikel is gehecht, heeft melatonine af
8. De endocriene pancreas vormt insuline, glucagon, hormonen die de
glucosespiegel van bloed reguleren
9. Veel organen hebben secundaire endocriene functies
9.1. De darmen
9.2. De nieren
9.3. Het hart
9.4. De thymus
9.5. De geslachtsorganen
9.5. Vetweefsel
10. Hormonen werken op elkaar in om gecoördineerde fysiologische
reacties teweeg te brengen
10.1. Hormonen en groei
10.2. Hormonen en stress
10.3. Hormonen en gedrag
10.4. Hormonen en veroudering
11. Het endocriene stelsel is sterk met andere orgaanstelsels
geïntegreerd
1
, 1. De homeostase wordt gehandhaafd via
communicatie tussen cellen:
Homeostase wordt gehandhaafd door communicatie tussen
cellen via chemische signaalstoffen. Elke cel 'praat' continu met
zijn buurcellen door het afgeven van chemische stoffen in de
extracellulaire vloeistof, waardoor lokale weefselfuncties
worden gecoördineerd. Voor afstandscommunicatie speelt zowel
het zenuw- als het hormoonstelsel een rol. Het zenuwstelsel
functioneert als een snel telecommunicatiesysteem, waarbij
berichten via neurotransmitters over synapsen worden
verzonden, ideaal voor korte termijn reactie op crisissituaties.
Het hormoonstelsel gebruikt chemische signaalstoffen,
hormonen, die via de bloedbaan worden vervoerd en doelcellen
bereiken met specifieke receptoren. Elke cel reageert slechts op
enkele hormonen, afhankelijk van de aanwezigheid van de
juiste receptoren, waardoor langdurige regulatie mogelijk is.
Hormonen regelen processen zoals waterbalans, mineralen en
voedingsstoffen, en veroorzaken complexe, geleidelijke
veranderingen in celactiviteit over dagen. Beide systemen
werken via chemische stoffen die binden aan doelreceptoren,
worden gereguleerd door negatieve terugkoppeling en hebben
als hoofddoel de handhaving van homeostase. Het endocriene
systeem omvat circa 30 hormonen geproduceerd door
endocriene klieren en weefsels, en reageert trager dan het
zenuwstelsel, dat snelle reacties biedt. Beide systemen zijn
essentieel voor de coördinatie en regulatie van
lichaamsfuncties, waarbij ze chemisch vergelijkbare stoffen
gebruiken (zoals adrenaline en noradrenaline), maar
verschillende mechanismen en snelheden hanteren.
2
, 2. Het endocriene stelsel reguleert fysiologische
processen via de binding van hormonen aan
receptoren:
Het endocriene stelsel omvat alle endocriene cellen en weefsels
die chemische signaalstoffen, hormonen, afscheiden en via de
bloedstroom naar doelcellen in andere weefsels transporteren.
Endocriene cellen onderscheiden zich van exocriene cellen
doordat ze klierproducten aan de extracellulaire vloeistof
afgeven, niet op een epitheeloppervlak. Sommige hormonen,
zoals weefselhormonen (bijvoorbeeld prostaglandinen),
beïnvloeden alleen naburige cellen, terwijl andere, zoals
systemische hormonen, het hele lichaam kunnen bereiken. De
belangrijkste endocriene organen, zoals de hypofyse en de
pancreas, vervullen functies variërend van hormoonproductie
tot andere taken. In latere hoofdstukken worden deze organen
verder behandeld.
2.1. De structuur van hormonen:
Hormonen kunnen chemisch worden ingedeeld in drie groepen
op basis van structuur:
- Aminozuurderivaten: kleine moleculen die op aminozuren
lijken, zoals adrenaline, noradrenaline, schildklierhormonen
(T3, T4) en melatonine.
- Peptidehormonen: ketens van aminozuren, variërend van
korte polypeptiden zoals ADH en oxytocine tot grote
eiwitten zoals groeihormoon en prolactine. Deze vormen
de grootste groep en omvatten hormonen van de
hypothalamus, hypofyse, hart, nieren, thymus,
spijsverteringskanaal en pancreas.
- Vetderivaten: onder te verdelen in steroïdhormonen en
eicosanoïden.
o Steroïdhormonen: afgeleid van cholesterol, worden
afgegeven door voortplantingsorganen en bijnieren,
3
