Inleiding tot de
criminologie
Examens januari
en
strafrechtbede
ling
Samenvatting
Charlotte Van Ranst
,Inhoudsopgave
1. Criminologische wetenschap en haar object......................................................................................6
Waarom is het zo moeilijk om “criminaliteit” te omschrijven of te definiëren?.. .7
Wat is criminaliteit?............................................................................................. 8
Criminaliteit ontleden.......................................................................................... 9
Criminaliteit is geen ontologisch gegeven...........................................................9
Basisbegrippen.................................................................................................. 10
2. Criminaliteit onderzoeken................................................................................................................11
WAT is criminologie?......................................................................................... 11
Criminologisch onderzoek................................................................................. 12
Criminologie als wetenschappelijk kennisdomein.............................................12
Ontwikkeling criminologie................................................................................. 12
Historische reflectie = essentieel......................................................................12
Wat is werkelijkheid?......................................................................................... 12
Kwantitatief VS kwalitatief onderzoek...............................................................13
Constructie en interpretatie statistiek...............................................................13
Productievoorwaarden...................................................................................... 15
Basiskritieken.................................................................................................... 15
Kwaliteit van criminaliteit?................................................................................ 15
Publieke criminologie........................................................................................ 16
4. De verlichting en de vroege tradities................................................................................................17
Verlichtingsdenken............................................................................................ 17
De klassieke traditie.......................................................................................... 18
Denken over bestraffing.................................................................................... 18
Klassieke school vandaag?................................................................................ 20
Positivisme........................................................................................................ 20
Wat?.................................................................................................................. 20
Quetelet en de statistiek (1796 – 1874)............................................................21
Lombroso en de studie van de delinquente mens.............................................21
De erfenis van het positivisme..........................................................................23
Actualiteit positivisme....................................................................................... 23
Psycho-biologische theorieën............................................................................ 24
Maar…............................................................................................................... 24
Kritiek op het positivisme.................................................................................. 24
Vergelijking – spanningsveld............................................................................. 24
Criminologische strafrechtelijke uitloper...........................................................25
1
,5. Vroeg sociologisch denken...............................................................................................................26
Criminaliteit is normaal..................................................................................... 26
Criminaliteit is deel van het sociaal conflict......................................................27
Criminaliteit is een probleem van culturele transmissie....................................27
Criminaliteit is geleerd...................................................................................... 29
Criminaliteit is het gevolg van maatschappelijke spanning (strain)..................29
Criminaliteit is een gebrek aan sociale controle................................................31
Conclusie........................................................................................................... 32
6. Radicale criminologie........................................................................................................................33
Context.............................................................................................................. 33
Basiskritiek........................................................................................................ 33
Deviantie en labelling theorie........................................................................... 33
New criminology................................................................................................ 37
8. Criminaliteit en ruimtelijke context..................................................................................................44
Inleiding............................................................................................................. 44
Geografie........................................................................................................... 44
Geografische patronen en criminaliteit.............................................................45
Criminaliteit en ruimte...................................................................................... 45
9. Slachtoffers en slachtofferschap.......................................................................................................47
Slachtoffers en slachtofferschap?......................................................................47
Slachtoffers en de strafrechtsbedeling..............................................................48
Definitie slachtofferschap.................................................................................. 48
Definitie slachtofferschap: nieuwe vormen van victimisering...........................49
Hiërarchie slachtofferschap............................................................................... 50
Victimologie....................................................................................................... 51
Slachtofferenquêtes.......................................................................................... 52
Sociale kenmerken slachtofferschap.................................................................53
Impact slachtofferschap.................................................................................... 54
Debat: slachtoffergerichte strafrechtsbedeling.................................................55
Samenvattend................................................................................................... 56
10. Vermogenscriminaliteit..................................................................................................................56
Wat is vermogensdelinquentie?........................................................................56
Historiek vermogensdelinquentie......................................................................57
Vergelijkend perspectief.................................................................................... 58
Officieel beeld?.................................................................................................. 59
Profiel ‘de dief’.................................................................................................. 60
Inbrekers?......................................................................................................... 60
2
, Alledaagsheid van diefstal?............................................................................... 61
Sociale verdeling risico...................................................................................... 62
Controle/reactie................................................................................................. 63
Niet ‘klassieke’ vormen..................................................................................... 64
Begrijpen/verklaren?......................................................................................... 64
11. Criminaliteit, seksualiteit en gender...............................................................................................65
Criminaliteit en seksualiteit............................................................................... 65
Seksualiteit?...................................................................................................... 66
Wanneer is seks een misdrijf?...........................................................................67
Age of consent.................................................................................................. 67
Diverse seksuele misdrijven.............................................................................. 67
Aanranding van de eerbaarheid........................................................................67
Incest................................................................................................................. 68
Verkrachting...................................................................................................... 68
Voyeurisme/verspreiding seksueel getinte beelden en opnames......................70
Andere misdrijven gerelateerd aan seksualiteit................................................70
Seksueel geweld en strafbare seksualiteit verklaren........................................71
Verkrachting als sociale controle......................................................................72
Nieuwe vormen................................................................................................. 73
Pornografie........................................................................................................ 74
De rol van de wet.............................................................................................. 74
Historiciteit en criminalisering...........................................................................75
Globalisering..................................................................................................... 75
Het fenomeen seksuele criminaliteit.................................................................76
Aanranding van de eerbaarheid...................................................................................................76
Verkrachting.................................................................................................................................76
Voyeurisme/verspreiding seksueel getinte beelden en opnames................................................76
Onderzoek naar slachtofferschap – gegenderd slachtofferschap......................76
12. Criminaliteit, emoties en sociale psychologie.................................................................................77
Emoties en criminaliteit..................................................................................... 77
Wat zijn emoties?.............................................................................................. 79
Emoties en criminaliteit..................................................................................... 80
Conclusie........................................................................................................... 87
21. Politiek geweld, terrorisme en counter-terrorisme........................................................................87
Terrorisme?....................................................................................................... 87
Terrorisme definiëren........................................................................................ 87
Terrorisme: probleem van definitie...................................................................88
3
criminologie
Examens januari
en
strafrechtbede
ling
Samenvatting
Charlotte Van Ranst
,Inhoudsopgave
1. Criminologische wetenschap en haar object......................................................................................6
Waarom is het zo moeilijk om “criminaliteit” te omschrijven of te definiëren?.. .7
Wat is criminaliteit?............................................................................................. 8
Criminaliteit ontleden.......................................................................................... 9
Criminaliteit is geen ontologisch gegeven...........................................................9
Basisbegrippen.................................................................................................. 10
2. Criminaliteit onderzoeken................................................................................................................11
WAT is criminologie?......................................................................................... 11
Criminologisch onderzoek................................................................................. 12
Criminologie als wetenschappelijk kennisdomein.............................................12
Ontwikkeling criminologie................................................................................. 12
Historische reflectie = essentieel......................................................................12
Wat is werkelijkheid?......................................................................................... 12
Kwantitatief VS kwalitatief onderzoek...............................................................13
Constructie en interpretatie statistiek...............................................................13
Productievoorwaarden...................................................................................... 15
Basiskritieken.................................................................................................... 15
Kwaliteit van criminaliteit?................................................................................ 15
Publieke criminologie........................................................................................ 16
4. De verlichting en de vroege tradities................................................................................................17
Verlichtingsdenken............................................................................................ 17
De klassieke traditie.......................................................................................... 18
Denken over bestraffing.................................................................................... 18
Klassieke school vandaag?................................................................................ 20
Positivisme........................................................................................................ 20
Wat?.................................................................................................................. 20
Quetelet en de statistiek (1796 – 1874)............................................................21
Lombroso en de studie van de delinquente mens.............................................21
De erfenis van het positivisme..........................................................................23
Actualiteit positivisme....................................................................................... 23
Psycho-biologische theorieën............................................................................ 24
Maar…............................................................................................................... 24
Kritiek op het positivisme.................................................................................. 24
Vergelijking – spanningsveld............................................................................. 24
Criminologische strafrechtelijke uitloper...........................................................25
1
,5. Vroeg sociologisch denken...............................................................................................................26
Criminaliteit is normaal..................................................................................... 26
Criminaliteit is deel van het sociaal conflict......................................................27
Criminaliteit is een probleem van culturele transmissie....................................27
Criminaliteit is geleerd...................................................................................... 29
Criminaliteit is het gevolg van maatschappelijke spanning (strain)..................29
Criminaliteit is een gebrek aan sociale controle................................................31
Conclusie........................................................................................................... 32
6. Radicale criminologie........................................................................................................................33
Context.............................................................................................................. 33
Basiskritiek........................................................................................................ 33
Deviantie en labelling theorie........................................................................... 33
New criminology................................................................................................ 37
8. Criminaliteit en ruimtelijke context..................................................................................................44
Inleiding............................................................................................................. 44
Geografie........................................................................................................... 44
Geografische patronen en criminaliteit.............................................................45
Criminaliteit en ruimte...................................................................................... 45
9. Slachtoffers en slachtofferschap.......................................................................................................47
Slachtoffers en slachtofferschap?......................................................................47
Slachtoffers en de strafrechtsbedeling..............................................................48
Definitie slachtofferschap.................................................................................. 48
Definitie slachtofferschap: nieuwe vormen van victimisering...........................49
Hiërarchie slachtofferschap............................................................................... 50
Victimologie....................................................................................................... 51
Slachtofferenquêtes.......................................................................................... 52
Sociale kenmerken slachtofferschap.................................................................53
Impact slachtofferschap.................................................................................... 54
Debat: slachtoffergerichte strafrechtsbedeling.................................................55
Samenvattend................................................................................................... 56
10. Vermogenscriminaliteit..................................................................................................................56
Wat is vermogensdelinquentie?........................................................................56
Historiek vermogensdelinquentie......................................................................57
Vergelijkend perspectief.................................................................................... 58
Officieel beeld?.................................................................................................. 59
Profiel ‘de dief’.................................................................................................. 60
Inbrekers?......................................................................................................... 60
2
, Alledaagsheid van diefstal?............................................................................... 61
Sociale verdeling risico...................................................................................... 62
Controle/reactie................................................................................................. 63
Niet ‘klassieke’ vormen..................................................................................... 64
Begrijpen/verklaren?......................................................................................... 64
11. Criminaliteit, seksualiteit en gender...............................................................................................65
Criminaliteit en seksualiteit............................................................................... 65
Seksualiteit?...................................................................................................... 66
Wanneer is seks een misdrijf?...........................................................................67
Age of consent.................................................................................................. 67
Diverse seksuele misdrijven.............................................................................. 67
Aanranding van de eerbaarheid........................................................................67
Incest................................................................................................................. 68
Verkrachting...................................................................................................... 68
Voyeurisme/verspreiding seksueel getinte beelden en opnames......................70
Andere misdrijven gerelateerd aan seksualiteit................................................70
Seksueel geweld en strafbare seksualiteit verklaren........................................71
Verkrachting als sociale controle......................................................................72
Nieuwe vormen................................................................................................. 73
Pornografie........................................................................................................ 74
De rol van de wet.............................................................................................. 74
Historiciteit en criminalisering...........................................................................75
Globalisering..................................................................................................... 75
Het fenomeen seksuele criminaliteit.................................................................76
Aanranding van de eerbaarheid...................................................................................................76
Verkrachting.................................................................................................................................76
Voyeurisme/verspreiding seksueel getinte beelden en opnames................................................76
Onderzoek naar slachtofferschap – gegenderd slachtofferschap......................76
12. Criminaliteit, emoties en sociale psychologie.................................................................................77
Emoties en criminaliteit..................................................................................... 77
Wat zijn emoties?.............................................................................................. 79
Emoties en criminaliteit..................................................................................... 80
Conclusie........................................................................................................... 87
21. Politiek geweld, terrorisme en counter-terrorisme........................................................................87
Terrorisme?....................................................................................................... 87
Terrorisme definiëren........................................................................................ 87
Terrorisme: probleem van definitie...................................................................88
3