MEDIASOCIOLOGIE
Overzicht mediasociologie
• Media technologie (les 2) – rationalisering (Max Weber)
• Media industrie (les 3, 4) – ongelijkheid, exploitatie en ideologie (Karl Marx)
• Media-inhoud (les 5): narratief, semiotiek, analyse tekst (Roland Barthes)
• Media en publiek (les 6): interpretatie en sociale positie (Stuart Hall)
• Media en publiek (les 7): presentatie van media identiteit (Ervin Goffman)
• Media en maatschappij (les 8): media als sociaal probleem? (Robert Merton, Stanley Cohen)
LES 1 INLEIDING: MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
DOELSTELLINGEN
- Relaties tss sociologen en theorieën begrijpen
- Literatuur bijhouden voor colleges: namen, theorieën die je moet kunnen uitleggen, centrale
ideeën uit literatuur en les
- Video’s!!!
- Collegestof (zie eerste les voor uitleg opbouw examen)
- In het Engels
EXAMEN
Twee a drie open vragen (1 pagina per vraag)
- Kennis reproduceren (theorie bv zelf kunnen uitleggen)
- Vergelijken concepten of auteurs
- Toepassing (actueel voorbeeld)
Drie a vijf te duiden concepten/kernauteurs
- Wat weet je over… type vragen
- Kernauteurs, theorieën/concepten/benaderingen
MEDIA EN SAMENLEVING
• Veel mediagebruik getoond op microniveau
• Grote verschuiving media als ontspanning naar media als onderdeel van ons leven → iedereen
een eigen mediadieet, we kijken niet allemaal meer naar hetzelfde maar we hebben individuele
repertoires
• Individuele mediaplatformen
• Mediatisering belangrijke rol in SL
• Niet alleen media op microniveau, maar ook media in bredere context
o “wat doet media met jongeren” →media niet alleen wat jongeren doen (relatie tss mens
en media), ook geproduceerd in verschillende organisaties (Google, Meta,…)
• Verschuift van micro-analyse naar macro-niveau
• Relatie tss media en politiek (Elon Musk en Trump)
• Media is meer dan relatie tss mens en machine
MEDIASOCIOLOGIE
• Mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
• Beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
Mediasociologie= “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
DISCIPLINAIRE POSITIONERING
• Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en communicatiewetenschappen
o Communicatiewetenschappen een blinde vlek voor maatschappij / sociale relaties /
sociologie?
o Sociologie een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de Westerse
maatschappij
• Media speelt altijd een rol
1
,Blinde vlek in de communicatiewetenschappen
Oorsprong mediasociologie
• Sociologie mee aan de wieg van de commwet (commwet ontstaan uit soc), maar steeds meer
ontwikkelt richting sociale mediapsychologie
➔ Verschillende benaderingen en perspectieven/theoretische brillen
• Evolutie naar sociale (media)psychologie
o Media-effect op individu
o Individuele motivatie medegebruik
o Individueel welzijn (effect sociale media op zelfbeeld?)
DUS in mediapsychologie gaat het vooral om het media-effect: wat doet media met mensen? (individuele
effecten generaliseren naar algemeen niveau)
= vooral psychologisch effect vs minder maatschappelijke betekenis
• Lazersfeld= two step flow theorie= wat doet media met mensen
o Info verloopt niet direct via tv/radio/niet direct effect op kijker, maar het verloopt via
opinieleiders
• Frame analyse= afkomstig van Erving Goffman die op microniveau keek hoe mensen een kader
creëerden om een verhaal te vertellen
Mediapsychologische benadering - invloed op individu
• Wat trekt individu aan in apps? Psychologische motieven?
• Wat is de psychosociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
Mediasociologische benadering - plaats binnen samenleving
• Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
• Binnen welke institutionele, politieke-economische context w het geproduceerd? (winst)
• Welke sociale groepen maker er (geen) gebruik van en waarom (wat voor groepen vormen de
mensen die gamen online?)
• Wat is de impact op de romantische relaties, ‘dating’, seksualiteit
KLASSIEKE MODELLEN: SHANNON EN WEAVER EN LASSWEL
• Gaan over communicatie, wat zijn de effecten van media?
• Minder mediapsychologie meer informatica
• Hypodermic needle theory: media heeft directe effecten op mensen
• “to view communication as an essentially one-way, linear process in which the sender of the
message is active and the role of the receiver is limited to passively collecting and absorbing it”
Hodkinson
• Ontvanger is passief, omvat ruis die boodschap kan vervormen
• Invloed van media → mensen (lineair model/causaal)
WIE ZEGT WAT MET WELK KANAAL EN TEGEN WIE MET WELK EFFECT? (Lasswell)
• Benadrukt begrip van massamedia in de samenleving.
• Belang van alle componenten voor communicatieproces.
• Vergelijkbaar met Shannon en Weaver's model, maar breder toegepast.
• Kan worden gebruikt voor analyse van diverse communicatievormen.
LINEAIR EN 1 DIMENSIONAAL
Kritiek op Shannon en Weaver en Lasswell's modellen:
• Over-simplificatie van communicatieproces.
• Shannon en Weaver's model: Eenrichtingsproces, passieve rol voor ontvangers.
• Lasswell's model: Biedt meer inzicht, maar behoudt lineaire benadering.
• Beide modellen missen interactieve aspecten van communicatie en de invloed van cultuur en
samenleving.
• Latere modellen bevatten feedback loops en erkenning van interpretatieverschillen bij
ontvangers.
• Belang van bredere sociale en culturele context wordt niet benadrukt in de modellen
2
,RELATIE TUSSEN MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht voor wederkerige
relatie media en maatschappij
Hodkinson onderscheidt drie perspectieven/stromingen (verbetering van S&W)
1. Media als vormende kracht
2. Media als afspiegeling
3. Media als representatie
1. Media als vormende kracht
MEDIA → MAATSCHAPPIJ
• Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de samenleving
Media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit → normaliseren we dit – Gerbner
Mean World Syndrome
o Vaak negatieve vormende kracht
o strips in jaren ’50 veel angst dat gewelddadige inhoud effect zou hebben op kinderen en
SL zou ondermijnen/inhoud van de teksten invloed op SL)
o Mocro-maffia → “normaliseren we geweld dan niet?”
o Vormt niet alleen individu maar ook SL
Media-technologie:
o Verandert politieke denkbeelden/nepnieuws en polarisering → complottheorieën wantrouwen
als je zelf in iets anders gelooft
o Burgers kunnen concurreren met journalisten via media
2. Media als afspiegeling
= Niet beïnvloedt MAAR wat we zien in media is een reflectie
MAATSCHAPPIJ → MEDIA
• Media als doorgeefluik van wat in de SL ‘leeft’
o Vb. geweld in de SL, beelden van seksualiteit, politieke denkbeelden (polarisering)
3. Media als representatie: een wisselwerking/combo
MAATSCHAPPIJ <-> MEDIA
• Inhouden van media is afspiegeling van maatschappij
• MAAR ook actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie
• Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed individu en SL
o Vb framen; journalistiek nooit afspiegeling, maar ook niet fictief = selectie/constructie
= Sociale constructie
o Cirkel tss media en samenleving wnnr het onder het volk komt en opnieuw wordt
gecommuniceerd en onderdeel wordt
o Vb. complottheorie film; gebaseerd/afspiegeling op schandaal/complot Nixon, tegelijk
dramatisering en constructie → afspiegeling + vormende kracht
o Barbie; feministische ideeën, die invloed hebben op meisjes
ALTIJD RELATIE TSS DE TWEE
= soort spiraal, dynamische relatie tss media en maatschappij, altijd relatie tussen
MODEL VAN HODKINSON: 4 COMPONENTEN VAN MEDIA IN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
= media als multidimensionaal
3
, o Mediatechnologie: media is technologie (personal computer/tv/ai), deze hebben invloed,
blootgesteld aan info via tv/gsm/… maakt uit hoe je het interpreteert/socialiseert → McLuhan:
“The medium is the message” = heeft ons denken beïnvloedt
o Media-industrie: politieke economie, wat is het verdienmodel van mediabedrijven?, geen gratis
service, maar commercieel, media-industrie (winst/strategieën/hoe geproduceerd?) → maakt
een preselectie voor jou, denk aan beleidsstrategie, verdienmodel.
o Media users/publiek: Het publiek is anders dan Lasswell model niet passief, maar actief in de
interpretatie van de media-inhoud.
o Media inhoud/content: de inhoud de tekst, waar de betekenis vandaan komt radio→ verhalen
zijn onderdeel van media, ze hebben invloed, de betekenissen die door de makers erin zijn
gestopt= heeft effect op ons denken
= Niet alleen technologie en de boodschap maar 4 componenten maken deel uit van bredere context
Uitgangspunt cursus
• Voorbij media-psychologie (relatie media<-> individu) en lineair communicatiemodel (effecten
onderzoek van media→ individu)
o Multi-dimensionaal mediabegrip; technologie/industrie/inhoud/publiek/…
o Wederkerige relaties media-componenten <->
o Maatschappelijke context
Hypodermic needle theory: consumeren van media heeft effect
Een blinde vlek in de sociologie?
• Empirische analyse instituties (religie, politiek, economie, industrie, wetenschap), sociale
relaties en individu
• Sociologie gevoed door besef historische evolutie van samenlevingen
MAAR waar is de rol van media en mediatisering?
Sociale structuur
= het overkoepelende georganiseerde, onderliggende patroon van sociale instituties en sociale relaties
die de samenleving vormen
Sociale institutie
= door de samenleving ontworpen en opgelegde handelingspatronen
➔ gezin, onderwijs, religie, economie, politiek, arbeid (bestonden al voor we geboren werden)
➔ Ordenen de samenleving door het vervullen essentiële functies (voortplanting, opvoeding,
socialisatie, zingeving, sociale controle,…)
Sociale categorie
= mensen die bepaalde kenmerken delen
vb. geslacht, leeftijd, geloof, beroep, …
Sociale invloed individu (en andersom)
Waar is de rol van media binnen dit kader??
SOCIOLOGIE: PROCESSEN VAN MODERNISERING
6 processen die onder modernisering vallen, maar er zijn er zeker meer, we overlopen deze om aan te
tonen dat er nauwelijks ruimte is voor media(tisering)
Industrialisering
Karl Marx= de arbeider wordt uitgebuit door de elite
• Begin 18ste eeuw in Groot- Brittannië en West-Europa
• Fundamentele technologische ontwikkelingen
• Opkomst massaproductie
• Ongelijkheid en exploitatie
Urbanisering
Durkheim= van gemeinschaft naar gesellschaft (agrarische gemeenschap (grote samenhorigheid) →
anonieme urbane context waarbij uitbuiting en onderlinge concurrentie centraal staan
4
Overzicht mediasociologie
• Media technologie (les 2) – rationalisering (Max Weber)
• Media industrie (les 3, 4) – ongelijkheid, exploitatie en ideologie (Karl Marx)
• Media-inhoud (les 5): narratief, semiotiek, analyse tekst (Roland Barthes)
• Media en publiek (les 6): interpretatie en sociale positie (Stuart Hall)
• Media en publiek (les 7): presentatie van media identiteit (Ervin Goffman)
• Media en maatschappij (les 8): media als sociaal probleem? (Robert Merton, Stanley Cohen)
LES 1 INLEIDING: MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
DOELSTELLINGEN
- Relaties tss sociologen en theorieën begrijpen
- Literatuur bijhouden voor colleges: namen, theorieën die je moet kunnen uitleggen, centrale
ideeën uit literatuur en les
- Video’s!!!
- Collegestof (zie eerste les voor uitleg opbouw examen)
- In het Engels
EXAMEN
Twee a drie open vragen (1 pagina per vraag)
- Kennis reproduceren (theorie bv zelf kunnen uitleggen)
- Vergelijken concepten of auteurs
- Toepassing (actueel voorbeeld)
Drie a vijf te duiden concepten/kernauteurs
- Wat weet je over… type vragen
- Kernauteurs, theorieën/concepten/benaderingen
MEDIA EN SAMENLEVING
• Veel mediagebruik getoond op microniveau
• Grote verschuiving media als ontspanning naar media als onderdeel van ons leven → iedereen
een eigen mediadieet, we kijken niet allemaal meer naar hetzelfde maar we hebben individuele
repertoires
• Individuele mediaplatformen
• Mediatisering belangrijke rol in SL
• Niet alleen media op microniveau, maar ook media in bredere context
o “wat doet media met jongeren” →media niet alleen wat jongeren doen (relatie tss mens
en media), ook geproduceerd in verschillende organisaties (Google, Meta,…)
• Verschuift van micro-analyse naar macro-niveau
• Relatie tss media en politiek (Elon Musk en Trump)
• Media is meer dan relatie tss mens en machine
MEDIASOCIOLOGIE
• Mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
• Beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
Mediasociologie= “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
DISCIPLINAIRE POSITIONERING
• Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en communicatiewetenschappen
o Communicatiewetenschappen een blinde vlek voor maatschappij / sociale relaties /
sociologie?
o Sociologie een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de Westerse
maatschappij
• Media speelt altijd een rol
1
,Blinde vlek in de communicatiewetenschappen
Oorsprong mediasociologie
• Sociologie mee aan de wieg van de commwet (commwet ontstaan uit soc), maar steeds meer
ontwikkelt richting sociale mediapsychologie
➔ Verschillende benaderingen en perspectieven/theoretische brillen
• Evolutie naar sociale (media)psychologie
o Media-effect op individu
o Individuele motivatie medegebruik
o Individueel welzijn (effect sociale media op zelfbeeld?)
DUS in mediapsychologie gaat het vooral om het media-effect: wat doet media met mensen? (individuele
effecten generaliseren naar algemeen niveau)
= vooral psychologisch effect vs minder maatschappelijke betekenis
• Lazersfeld= two step flow theorie= wat doet media met mensen
o Info verloopt niet direct via tv/radio/niet direct effect op kijker, maar het verloopt via
opinieleiders
• Frame analyse= afkomstig van Erving Goffman die op microniveau keek hoe mensen een kader
creëerden om een verhaal te vertellen
Mediapsychologische benadering - invloed op individu
• Wat trekt individu aan in apps? Psychologische motieven?
• Wat is de psychosociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
Mediasociologische benadering - plaats binnen samenleving
• Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
• Binnen welke institutionele, politieke-economische context w het geproduceerd? (winst)
• Welke sociale groepen maker er (geen) gebruik van en waarom (wat voor groepen vormen de
mensen die gamen online?)
• Wat is de impact op de romantische relaties, ‘dating’, seksualiteit
KLASSIEKE MODELLEN: SHANNON EN WEAVER EN LASSWEL
• Gaan over communicatie, wat zijn de effecten van media?
• Minder mediapsychologie meer informatica
• Hypodermic needle theory: media heeft directe effecten op mensen
• “to view communication as an essentially one-way, linear process in which the sender of the
message is active and the role of the receiver is limited to passively collecting and absorbing it”
Hodkinson
• Ontvanger is passief, omvat ruis die boodschap kan vervormen
• Invloed van media → mensen (lineair model/causaal)
WIE ZEGT WAT MET WELK KANAAL EN TEGEN WIE MET WELK EFFECT? (Lasswell)
• Benadrukt begrip van massamedia in de samenleving.
• Belang van alle componenten voor communicatieproces.
• Vergelijkbaar met Shannon en Weaver's model, maar breder toegepast.
• Kan worden gebruikt voor analyse van diverse communicatievormen.
LINEAIR EN 1 DIMENSIONAAL
Kritiek op Shannon en Weaver en Lasswell's modellen:
• Over-simplificatie van communicatieproces.
• Shannon en Weaver's model: Eenrichtingsproces, passieve rol voor ontvangers.
• Lasswell's model: Biedt meer inzicht, maar behoudt lineaire benadering.
• Beide modellen missen interactieve aspecten van communicatie en de invloed van cultuur en
samenleving.
• Latere modellen bevatten feedback loops en erkenning van interpretatieverschillen bij
ontvangers.
• Belang van bredere sociale en culturele context wordt niet benadrukt in de modellen
2
,RELATIE TUSSEN MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht voor wederkerige
relatie media en maatschappij
Hodkinson onderscheidt drie perspectieven/stromingen (verbetering van S&W)
1. Media als vormende kracht
2. Media als afspiegeling
3. Media als representatie
1. Media als vormende kracht
MEDIA → MAATSCHAPPIJ
• Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de samenleving
Media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit → normaliseren we dit – Gerbner
Mean World Syndrome
o Vaak negatieve vormende kracht
o strips in jaren ’50 veel angst dat gewelddadige inhoud effect zou hebben op kinderen en
SL zou ondermijnen/inhoud van de teksten invloed op SL)
o Mocro-maffia → “normaliseren we geweld dan niet?”
o Vormt niet alleen individu maar ook SL
Media-technologie:
o Verandert politieke denkbeelden/nepnieuws en polarisering → complottheorieën wantrouwen
als je zelf in iets anders gelooft
o Burgers kunnen concurreren met journalisten via media
2. Media als afspiegeling
= Niet beïnvloedt MAAR wat we zien in media is een reflectie
MAATSCHAPPIJ → MEDIA
• Media als doorgeefluik van wat in de SL ‘leeft’
o Vb. geweld in de SL, beelden van seksualiteit, politieke denkbeelden (polarisering)
3. Media als representatie: een wisselwerking/combo
MAATSCHAPPIJ <-> MEDIA
• Inhouden van media is afspiegeling van maatschappij
• MAAR ook actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie
• Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed individu en SL
o Vb framen; journalistiek nooit afspiegeling, maar ook niet fictief = selectie/constructie
= Sociale constructie
o Cirkel tss media en samenleving wnnr het onder het volk komt en opnieuw wordt
gecommuniceerd en onderdeel wordt
o Vb. complottheorie film; gebaseerd/afspiegeling op schandaal/complot Nixon, tegelijk
dramatisering en constructie → afspiegeling + vormende kracht
o Barbie; feministische ideeën, die invloed hebben op meisjes
ALTIJD RELATIE TSS DE TWEE
= soort spiraal, dynamische relatie tss media en maatschappij, altijd relatie tussen
MODEL VAN HODKINSON: 4 COMPONENTEN VAN MEDIA IN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
= media als multidimensionaal
3
, o Mediatechnologie: media is technologie (personal computer/tv/ai), deze hebben invloed,
blootgesteld aan info via tv/gsm/… maakt uit hoe je het interpreteert/socialiseert → McLuhan:
“The medium is the message” = heeft ons denken beïnvloedt
o Media-industrie: politieke economie, wat is het verdienmodel van mediabedrijven?, geen gratis
service, maar commercieel, media-industrie (winst/strategieën/hoe geproduceerd?) → maakt
een preselectie voor jou, denk aan beleidsstrategie, verdienmodel.
o Media users/publiek: Het publiek is anders dan Lasswell model niet passief, maar actief in de
interpretatie van de media-inhoud.
o Media inhoud/content: de inhoud de tekst, waar de betekenis vandaan komt radio→ verhalen
zijn onderdeel van media, ze hebben invloed, de betekenissen die door de makers erin zijn
gestopt= heeft effect op ons denken
= Niet alleen technologie en de boodschap maar 4 componenten maken deel uit van bredere context
Uitgangspunt cursus
• Voorbij media-psychologie (relatie media<-> individu) en lineair communicatiemodel (effecten
onderzoek van media→ individu)
o Multi-dimensionaal mediabegrip; technologie/industrie/inhoud/publiek/…
o Wederkerige relaties media-componenten <->
o Maatschappelijke context
Hypodermic needle theory: consumeren van media heeft effect
Een blinde vlek in de sociologie?
• Empirische analyse instituties (religie, politiek, economie, industrie, wetenschap), sociale
relaties en individu
• Sociologie gevoed door besef historische evolutie van samenlevingen
MAAR waar is de rol van media en mediatisering?
Sociale structuur
= het overkoepelende georganiseerde, onderliggende patroon van sociale instituties en sociale relaties
die de samenleving vormen
Sociale institutie
= door de samenleving ontworpen en opgelegde handelingspatronen
➔ gezin, onderwijs, religie, economie, politiek, arbeid (bestonden al voor we geboren werden)
➔ Ordenen de samenleving door het vervullen essentiële functies (voortplanting, opvoeding,
socialisatie, zingeving, sociale controle,…)
Sociale categorie
= mensen die bepaalde kenmerken delen
vb. geslacht, leeftijd, geloof, beroep, …
Sociale invloed individu (en andersom)
Waar is de rol van media binnen dit kader??
SOCIOLOGIE: PROCESSEN VAN MODERNISERING
6 processen die onder modernisering vallen, maar er zijn er zeker meer, we overlopen deze om aan te
tonen dat er nauwelijks ruimte is voor media(tisering)
Industrialisering
Karl Marx= de arbeider wordt uitgebuit door de elite
• Begin 18ste eeuw in Groot- Brittannië en West-Europa
• Fundamentele technologische ontwikkelingen
• Opkomst massaproductie
• Ongelijkheid en exploitatie
Urbanisering
Durkheim= van gemeinschaft naar gesellschaft (agrarische gemeenschap (grote samenhorigheid) →
anonieme urbane context waarbij uitbuiting en onderlinge concurrentie centraal staan
4
