Inleiding
Sensu lato: in ruime zin
Deze cursus: sensu stricto: in enge zin: hoe werkt die keten
Het helikopterperspectief
I. Hoe denken we over misdrijf en straf?
De slingerbeweging van het strafrecht – zie ook Inleiding tot de Criminologie
- Waar ligt de focus, op de daad of de dader? → afhankelijk van tijdperk
Ancien Régime (tot aan de 18de E)
• Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen,
voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
• Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie)
• Koning bepaald wat criminaliteit is en alles wat tegen het gezag van de koning
ging werd bestraft
• Publiekelijke straffen
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18-19e E)
1
, • De mens is een rationeel wezen (kosten en baten), sociaal contract, Magna
Charta van het strafrecht (legaliteit-proportionaliteit- subsidiariteit), vaste
straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
• Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie
(afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)
• De macht kan niet meer gecentraliseerd zijn bij 1 persoon
• Scheiding der machten ontstaat
• Sociaal contract: geven een deel van hun vrijheid op voor de bescherming van de
overheid
• Humane straffen → geboorte van gevangisstraf
• La bouche de la loi
Positivisme (2de helft 19e E)
• Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd,
sociaal gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar
dader, sanctie
• Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie
(sanctie)
• Want, persoon kan er niet aandoen, dat die crimineel pleegt
• Mensen zijn niet meer rationeel
• De 3 scholen: Italiaanse antropologische, biosociale school, Franse school
Sociaal Verweer (2de helft 19e E)
• De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’,
het eclecticisme van Prins
• ‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus
maatregelen (“geestesgestoorden en jeugdigen”)
• Gesanctioneerd, geen straf
Na WO II
• Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
2
Sensu lato: in ruime zin
Deze cursus: sensu stricto: in enge zin: hoe werkt die keten
Het helikopterperspectief
I. Hoe denken we over misdrijf en straf?
De slingerbeweging van het strafrecht – zie ook Inleiding tot de Criminologie
- Waar ligt de focus, op de daad of de dader? → afhankelijk van tijdperk
Ancien Régime (tot aan de 18de E)
• Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen,
voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
• Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie)
• Koning bepaald wat criminaliteit is en alles wat tegen het gezag van de koning
ging werd bestraft
• Publiekelijke straffen
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18-19e E)
1
, • De mens is een rationeel wezen (kosten en baten), sociaal contract, Magna
Charta van het strafrecht (legaliteit-proportionaliteit- subsidiariteit), vaste
straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
• Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie
(afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)
• De macht kan niet meer gecentraliseerd zijn bij 1 persoon
• Scheiding der machten ontstaat
• Sociaal contract: geven een deel van hun vrijheid op voor de bescherming van de
overheid
• Humane straffen → geboorte van gevangisstraf
• La bouche de la loi
Positivisme (2de helft 19e E)
• Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd,
sociaal gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar
dader, sanctie
• Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie
(sanctie)
• Want, persoon kan er niet aandoen, dat die crimineel pleegt
• Mensen zijn niet meer rationeel
• De 3 scholen: Italiaanse antropologische, biosociale school, Franse school
Sociaal Verweer (2de helft 19e E)
• De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’,
het eclecticisme van Prins
• ‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus
maatregelen (“geestesgestoorden en jeugdigen”)
• Gesanctioneerd, geen straf
Na WO II
• Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
2
