HOOFDSTUK 3C
LEERTHEORIEEN EN LEERPARADIGMA
-
VAN EEN CONSTRUCTIVISTISCH VISIE OP
LEREN NAAR HET ONTWERPEN VAN
INSTRUCTIES
1
, DEEL 1: CONSTRUCTIVISME: : EEN ‘KENNIS’-BENDARING MET VEEL GEZICHTEN
1. CONSTRUCTIVISME: EEN ‘KENNIS’-BENDARING MET VEEL GEZICHTEN
• Constructivisme verwijst naar een bredere filosofische benadering van kennis en leren, niet alleen een
onderwijstheorie. Het gaat ervan uit dat kennis actief wordt opgebouwd door individuen, met veel
invloed van persoonlijke interpretaties en interacties.
1.1 EPISTEMOLOGIE ONTOLOGIE OF EEN ONDERWIJSKUNDIGE THEORIE?
• Constructivisme stelt dat kennis niet passief wordt overgedragen, maar zelf wordt geconstrueerd. Het
werd ontwikkeld door elementen van behaviorisme en cognitivisme te combineren met nieuwe
inzichten. Moderne leervormen zoals werkplekleren en digitale technologie passen goed binnen deze
benadering, aangezien traditionele theorieën niet meer voldoende zijn om leren te verklaren.
1.1.1 CONSTRUCTIVISME: EEN FILOSOFISCH KADER OF EEN WETENSCHAPPELIJKE THEORIE?
• Sommige onderzoekers zien constructivisme als een filosofisch raamwerk in plaats van een
wetenschappelijke theorie. Er zijn verschillende vormen, zoals:
→ Cognitief constructivisme (Piaget)
→ Sociaal constructivisme (Vygotsky)
→ Gesitueerde theorie (leren in context)
• Hoewel er geen eenduidige theorie is, delen deze benaderingen enkele principes. Bekende
benamingen zijn:
→ Bruner: constructionisme
→ Wittrock: generative learning
1.1.2 KRITIEK OP CONSTRUCTIVISME
• Veel onderzoekers bekritiseren constructivisme omdat het conceptueel vaag zou zijn en niet altijd
wetenschappelijk onderbouwd is.
→ Volgens Simpson (2002) is constructivisme geen echte theorie, maar eerder een filosofische
uitleg over hoe leren plaatsvindt. Schunk (2004) stelt dat een wetenschappelijke theorie
toetsbare hypothesen genereert, terwijl constructivisme vooral stelt dat leren subjectief is en
door de lerende zelf wordt gecreëerd.
• Toch is er steeds meer empirisch onderzoek dat constructivistische leermethodes ondersteunt, vooral
op het gebied van samenwerkend leren.
→ Het blijft echter lastig om constructivistische uitgangspunten experimenteel te testen, omdat
ze sterk afhankelijk zijn van authentieke en complexe leeromgevingen.
• Een andere uitdaging is dat constructivisme niet altijd duidelijk beschrijft hoe kennis precies wordt
opgebouwd.
→ Het legt vooral de nadruk op randvoorwaarden en context, zonder een concreet model te
bieden.
→ Daarom maken sommige onderzoekers nog steeds gebruik van cognitivisme en zelfs
behaviorisme om constructivistische principes wetenschappelijk toetsbaar te maken.
2
, 1.1.3 MISVERSTANDEN OVER CONSTRUCTIVISME IN DE ONDERWIJS
• Constructivisme wordt vaak verkeerd toegepast in het onderwijs, bijvoorbeeld door groepswerk als
automatisch constructivistisch te beschouwen. Dit vereist een zorgvuldige aanpak, zoals:
→ Past groepswerk bij de leerdoelen?
→ Hebben leerlingen voldoende voorkennis?
→ Kunnen ze effectief samenwerken?
1.2 SOORTEN CONSTRUCTIVISME
• Schunk (2004) beschrijft drie benaderingen van constructivisme:
1. Exogeen constructivisme: Kennis is een reconstructie van de fysieke werkelijkheid. De externe
wereld beïnvloedt onze ervaringen, en kennis wordt correct als het de werkelijkheid weerspiegelt.
2. Endogeen constructivisme: Kennis is gebaseerd op eerder verworven kennis, niet altijd door
interactie met de omgeving. Kennis ontwikkelt zich door cognitieve abstractie.
3. Dialectisch constructivisme: Kennis ontstaat door de interactie tussen mens en omgeving.
Kennisconstructie is een proces van het oplossen van mentale conflicten door nieuwe kennis te
construeren.
1.2.1 TEGENSTELLINGEN IN HET CONSTRUCTIVISME
• Er zijn verschillende tegenstellingen in visies op constructivisme:
→ Leren als individuele versus sociale activiteit
→ Leren door ervaring met de werkelijkheid versus directe interactie met die werkelijkheid
→ De werkelijkheid wordt vaak gezien als sociaal van aard (Murphy, 1998).
1.2.2 TWEE GROTE STROMINGEN BINNEN HET CONSTRUCTIVISME
• Snowman en Biehler (2003, p. 305) schetsen op basis van deze tegenstellingen twee grote stromingen
binnen het constructivisme:
→ Sociaal constructivisme (social constructivism), gebaseerd op de ideeën van Vygotsky.
→ cognitief constructivisme (cognitive constructivism), gebaseerd op de ideeën van Piaget.
• Hoewel deze tweedeling vaak als basis wordt gebruikt in de literatuur, zal dit thema deze
vereenvoudigde opdeling niet volgen.
→ Anno 2018 heeft het constructivisme zich verder ontwikkeld en houdt het rekening met
specifieke contexten, leeftijdsgroepen, beroepssettings, leerdoelen en actoren.
1.3 BASISASSUMPTIES VAN HET CONSTRUCTIVISME
• Hoewel er geen 'unified theory' van constructivisme is, delen de meeste benaderingen
gemeenschappelijke aannames. Snowman en Biehler (2003) beschrijven vier basisassumpties:
3
LEERTHEORIEEN EN LEERPARADIGMA
-
VAN EEN CONSTRUCTIVISTISCH VISIE OP
LEREN NAAR HET ONTWERPEN VAN
INSTRUCTIES
1
, DEEL 1: CONSTRUCTIVISME: : EEN ‘KENNIS’-BENDARING MET VEEL GEZICHTEN
1. CONSTRUCTIVISME: EEN ‘KENNIS’-BENDARING MET VEEL GEZICHTEN
• Constructivisme verwijst naar een bredere filosofische benadering van kennis en leren, niet alleen een
onderwijstheorie. Het gaat ervan uit dat kennis actief wordt opgebouwd door individuen, met veel
invloed van persoonlijke interpretaties en interacties.
1.1 EPISTEMOLOGIE ONTOLOGIE OF EEN ONDERWIJSKUNDIGE THEORIE?
• Constructivisme stelt dat kennis niet passief wordt overgedragen, maar zelf wordt geconstrueerd. Het
werd ontwikkeld door elementen van behaviorisme en cognitivisme te combineren met nieuwe
inzichten. Moderne leervormen zoals werkplekleren en digitale technologie passen goed binnen deze
benadering, aangezien traditionele theorieën niet meer voldoende zijn om leren te verklaren.
1.1.1 CONSTRUCTIVISME: EEN FILOSOFISCH KADER OF EEN WETENSCHAPPELIJKE THEORIE?
• Sommige onderzoekers zien constructivisme als een filosofisch raamwerk in plaats van een
wetenschappelijke theorie. Er zijn verschillende vormen, zoals:
→ Cognitief constructivisme (Piaget)
→ Sociaal constructivisme (Vygotsky)
→ Gesitueerde theorie (leren in context)
• Hoewel er geen eenduidige theorie is, delen deze benaderingen enkele principes. Bekende
benamingen zijn:
→ Bruner: constructionisme
→ Wittrock: generative learning
1.1.2 KRITIEK OP CONSTRUCTIVISME
• Veel onderzoekers bekritiseren constructivisme omdat het conceptueel vaag zou zijn en niet altijd
wetenschappelijk onderbouwd is.
→ Volgens Simpson (2002) is constructivisme geen echte theorie, maar eerder een filosofische
uitleg over hoe leren plaatsvindt. Schunk (2004) stelt dat een wetenschappelijke theorie
toetsbare hypothesen genereert, terwijl constructivisme vooral stelt dat leren subjectief is en
door de lerende zelf wordt gecreëerd.
• Toch is er steeds meer empirisch onderzoek dat constructivistische leermethodes ondersteunt, vooral
op het gebied van samenwerkend leren.
→ Het blijft echter lastig om constructivistische uitgangspunten experimenteel te testen, omdat
ze sterk afhankelijk zijn van authentieke en complexe leeromgevingen.
• Een andere uitdaging is dat constructivisme niet altijd duidelijk beschrijft hoe kennis precies wordt
opgebouwd.
→ Het legt vooral de nadruk op randvoorwaarden en context, zonder een concreet model te
bieden.
→ Daarom maken sommige onderzoekers nog steeds gebruik van cognitivisme en zelfs
behaviorisme om constructivistische principes wetenschappelijk toetsbaar te maken.
2
, 1.1.3 MISVERSTANDEN OVER CONSTRUCTIVISME IN DE ONDERWIJS
• Constructivisme wordt vaak verkeerd toegepast in het onderwijs, bijvoorbeeld door groepswerk als
automatisch constructivistisch te beschouwen. Dit vereist een zorgvuldige aanpak, zoals:
→ Past groepswerk bij de leerdoelen?
→ Hebben leerlingen voldoende voorkennis?
→ Kunnen ze effectief samenwerken?
1.2 SOORTEN CONSTRUCTIVISME
• Schunk (2004) beschrijft drie benaderingen van constructivisme:
1. Exogeen constructivisme: Kennis is een reconstructie van de fysieke werkelijkheid. De externe
wereld beïnvloedt onze ervaringen, en kennis wordt correct als het de werkelijkheid weerspiegelt.
2. Endogeen constructivisme: Kennis is gebaseerd op eerder verworven kennis, niet altijd door
interactie met de omgeving. Kennis ontwikkelt zich door cognitieve abstractie.
3. Dialectisch constructivisme: Kennis ontstaat door de interactie tussen mens en omgeving.
Kennisconstructie is een proces van het oplossen van mentale conflicten door nieuwe kennis te
construeren.
1.2.1 TEGENSTELLINGEN IN HET CONSTRUCTIVISME
• Er zijn verschillende tegenstellingen in visies op constructivisme:
→ Leren als individuele versus sociale activiteit
→ Leren door ervaring met de werkelijkheid versus directe interactie met die werkelijkheid
→ De werkelijkheid wordt vaak gezien als sociaal van aard (Murphy, 1998).
1.2.2 TWEE GROTE STROMINGEN BINNEN HET CONSTRUCTIVISME
• Snowman en Biehler (2003, p. 305) schetsen op basis van deze tegenstellingen twee grote stromingen
binnen het constructivisme:
→ Sociaal constructivisme (social constructivism), gebaseerd op de ideeën van Vygotsky.
→ cognitief constructivisme (cognitive constructivism), gebaseerd op de ideeën van Piaget.
• Hoewel deze tweedeling vaak als basis wordt gebruikt in de literatuur, zal dit thema deze
vereenvoudigde opdeling niet volgen.
→ Anno 2018 heeft het constructivisme zich verder ontwikkeld en houdt het rekening met
specifieke contexten, leeftijdsgroepen, beroepssettings, leerdoelen en actoren.
1.3 BASISASSUMPTIES VAN HET CONSTRUCTIVISME
• Hoewel er geen 'unified theory' van constructivisme is, delen de meeste benaderingen
gemeenschappelijke aannames. Snowman en Biehler (2003) beschrijven vier basisassumpties:
3
