INTERNATIONAAL RECHT
Prof. Stefaan Smis
Inhoudsopgave
Hoofdstuk I: Begrip en aard van het internationaal publiekrecht.............................................................................................. 4
DEFINITIE...........................................................................................................................................................................................5
Basiskenmerken van het internationaal recht..................................................................................................................................5
A) Geen centrale wetgever...........................................................................................................................................................5
Geen centrale rechter...................................................................................................................................................................6
Geen centrale afdwinging............................................................................................................................................................6
samenwerking met nationaal recht..............................................................................................................................................7
Geschiedenis van het internationaal recht – vanwaar komt het......................................................................................................7
De vrede van westfalen (1648) en het ontstaan van het hedendaagse int recht........................................................................7
Evolutie van de statengemeenschap van een beperkt aantal europese staten naar een statengemeenschap met bijna 200
staten.............................................................................................................................................................................................8
Aantal opmerkingen/ definities....................................................................................................................................................8
RAISON D’êTRE..............................................................................................................................................................................9
van het recht van co-existentie naar een recht van coöperatie...................................................................................................9
hoofdstuk 2 rechtsbronnen.................................................................................................................................................... 11
algemeen........................................................................................................................................................................................11
Internationaal gewoonterecht (primair bron)................................................................................................................................11
algemeen.....................................................................................................................................................................................11
Het materïele element statenpraktijk.........................................................................................................................................12
Het subjectieve element opinio juris..........................................................................................................................................15
Voortdurend verzet “persistent objector”..................................................................................................................................16
Lokaal en regionaal gewoonterecht............................................................................................................................................16
De identificatie van internationaal gewoonterecht....................................................................................................................16
Verdragen (primaire bron).............................................................................................................................................................17
Consensualisme...........................................................................................................................................................................17
Vormen van schriftelijke verdragen............................................................................................................................................17
De verhouding tussen verdragsrecht en internationaal gewoonterecht........................................................................................19
Afdeling 1: Algemeen..................................................................................................................................................................19
Afdeling 2: Codificatie.................................................................................................................................................................19
Overige bronnen.............................................................................................................................................................................20
Algemene beginselen van het internationaal recht (primaire bron)..........................................................................................20
Internationale rechtspraak en rechtsleer (secundaire bronnen)...............................................................................................21
Besluitvorming van internationale organisaties.........................................................................................................................21
Eenzijdige handelingen en verklaringen.....................................................................................................................................22
Soft law........................................................................................................................................................................................23
Hiërarchie....................................................................................................................................................................................23
hoofdstuk 3 het verdragenrecht............................................................................................................................................. 25
Wat is een verdrag?........................................................................................................................................................................25
Definitie.......................................................................................................................................................................................25
bronnen.......................................................................................................................................................................................25
Structuur van verdragen.................................................................................................................................................................26
, Totstandkoming en inwerkingtreding van verdragen....................................................................................................................26
Het sluiten van verdragen...........................................................................................................................................................26
Totstandkoming van het verdrag in België.....................................................................................................................................27
Reserves en voorbehouden.............................................................................................................................................................28
Interpretatieve verklaring...........................................................................................................................................................29
controverse.................................................................................................................................................................................29
Inwerkingtreding en voorlopige toepassing van verdragen...........................................................................................................29
Wat bepaalt het verdrag.............................................................................................................................................................29
naleving, toepassing en uitlegging van verdragen.........................................................................................................................30
toepassing: terretorium..............................................................................................................................................................30
toepassing in de tijd....................................................................................................................................................................31
Interpretatieregels..........................................................................................................................................................................31
Amendering en wijziging van verdragen........................................................................................................................................32
Wat zegt het verdrag zelf............................................................................................................................................................32
Residuaire regel...........................................................................................................................................................................33
‘Inter se’ wijziging........................................................................................................................................................................33
Ongeldigheid, beëindiging en opschorting van de werking van verdragen art. 46-53 WVV.........................................................33
Algemeen....................................................................................................................................................................................33
Verschil relatieve en absolute nietigheid Relatief:.....................................................................................................................33
Relatieve nietigheidsgronden:....................................................................................................................................................34
Absolute nietigheidsgronden:.....................................................................................................................................................34
Beëindiging en schorsing - algemeen.............................................................................................................................................34
Hoe?............................................................................................................................................................................................34
Artikel 60 WVV............................................................................................................................................................................35
Wat bij een unilaterale beslissing tot opzegging of terugtrekking?...........................................................................................35
Wat als er geen bepaling inzake opzegging of terugtrekking in het verdrag zijn opgenomen?.................................................35
Beëindiging en schorsing – bijzondere bepalingen.........................................................................................................................36
Artikel 55 WVV............................................................................................................................................................................36
Artikel 58 WVV............................................................................................................................................................................36
Artikel 59 WVV............................................................................................................................................................................36
Materiële schending....................................................................................................................................................................36
Overmacht “force majeur”..........................................................................................................................................................37
Rebus Sic stantibus......................................................................................................................................................................37
Wat met verdragsrelaties ten tijde van een gewapend conflict?...............................................................................................38
Hoofdstuk 4 Subjecten van internationaal recht..................................................................................................................... 39
Inleiding – subjecten van het internationaal recht.........................................................................................................................39
Staten en hun totstandkoming.......................................................................................................................................................40
Wat is een staat?.........................................................................................................................................................................41
4 constitutieve bestanddelen van het Montevideo verdrag......................................................................................................42
geschillen over grenzen...............................................................................................................................................................53
Geschillen over grondgebied= Title to territorrie:......................................................................................................................54
Hoe komen nieuwe staten tot stand..........................................................................................................................................56
juridische beoordeling van claims van nieuwe statebn..............................................................................................................59
INTERNATIONALE OGRANISATIES ALGEMENE ASPECTEN..............................................................................................................63
Soorten........................................................................................................................................................................................63
institutioneel versus materieel recht..........................................................................................................................................64
Bevoegdheden............................................................................................................................................................................64
Lidmaatschap..............................................................................................................................................................................65
Organen.......................................................................................................................................................................................65
, Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................................................65
Priviliges en immuniteiten..........................................................................................................................................................67
besluit en besluitvorming............................................................................................................................................................67
hoofdstuk 5 Uitoefening/afbakening van het staatsgezag...................................................................................................... 68
Bronnen...........................................................................................................................................................................................68
subdomeinen...................................................................................................................................................................................68
Verbod op inmenging/ interventie verbod.....................................................................................................................................68
Tussen twee staten.....................................................................................................................................................................69
Tussen een staat en een internationale organisatie...................................................................................................................70
Verbod om schade toe te brengen aan een ander staat................................................................................................................71
Rechtsmacht...................................................................................................................................................................................71
Territorialiteitsbeginsel...............................................................................................................................................................71
Personaliteitsbeginsel – nationaliteit..........................................................................................................................................72
Beschermingsbeginsel.................................................................................................................................................................72
Universaliteit...............................................................................................................................................................................72
Handhaving van rechtsmacht.........................................................................................................................................................73
Immuniteit...................................................................................................................................................................................73
Immuniteiten van diplomaten....................................................................................................................................................75
hoofdstuk 6 Vrede en veiligheid............................................................................................................................................. 77
basisregel........................................................................................................................................................................................77
Geschiedenis:..............................................................................................................................................................................77
Verbod geweld te gebruiken...........................................................................................................................................................77
Uitzondering 1 op het verbod: collectieve veiligheid......................................................................................................................78
Hoofdstuk 6: de veiligheidsraad tegenover de algemene veradering optreden overeenkomstig HF 6.....................................78
Voorwaarden voor gebruik van Hoofdstuk 7 (enkel VR niet AV)!!.............................................................................................79
Uitzondering 2 op het verbod: recht op zelfverdediging................................................................................................................79
Uitzondering 3? HUMANITAIRE INTERVENTIE................................................................................................................................81
hoofdstuk 7 aansprakelijkheidsrecht..................................................................................................................................... 82
staten..............................................................................................................................................................................................82
Algemene regel...........................................................................................................................................................................82
Samen aansprakelijk stellen........................................................................................................................................................83
verdedigingsgronden..................................................................................................................................................................83
rechtsherstel...............................................................................................................................................................................85
Diplomatiek bescherming...........................................................................................................................................................85
Internationale organisaties.............................................................................................................................................................86
individuen........................................................................................................................................................................................86
PERIODE VAN strafrechtelijke aansprakelijkheid op basis van het Neurenberg charter...........................................................86
Hoofdstuk 8 Rechtshandhaving en conflictbeslechting........................................................................................................... 90
inleiding...........................................................................................................................................................................................90
Eenzijdige maatregelen...............................................................................................................................................................90
Diplomatieke geschillenregeling – juridische geschillenregeling................................................................................................91
Juridische methode geschillenregeling (arbitrage, internationale hoven en rechtbanken)......................................................95
hoofdstuk 9 Doorwerking van het internationaal recht in de nationale rechtsorde.................................................................98
, Het internationaal recht in de nationale (Belgische) rechtsorde...............................................................................................98
TOEPASSING OP BELGIE..............................................................................................................................................................99
Welke zijn de instrumenten van doorwerking?.......................................................................................................................101
DOORWERKING TAV DE WETGEVENDE MACHT..........................................................................................................................101
Onderscheid binnen verdragen................................................................................................................................................101
Verwijzing naar IR......................................................................................................................................................................101
DOORWERKING TAV DE UITVOERENDE MACHT..........................................................................................................................102
DOORWERKING TAV DE RECHTERLIJKE MACHT...........................................................................................................................102
Beslechten van prejudiciële of incidenteel geschil...................................................................................................................102
Volkenrechtconforme interpretatie van internrechtelijke normen.........................................................................................102
Inroepbaarheid van internationaalrechtelijk normen met directe werking.............................................................................104
Standstil-werking......................................................................................................................................................................105
Exceptie van int’l illegaliteit......................................................................................................................................................106
Inroepbaarheid van internationaalrechtelijke normen in vernietigingsberoepen en prejudiciële vraagstellingen.....................106
Overheidsaansprakelijkheid voor schending van het internationaal recht..................................................................................107
Inhoud examen:
- Tijdens de les, kennisclips, video. We krijgen opdrachten die te maken hebben met de te kennen zaken
- Laatste hoofdstuk van het boek niet kennen, wel syllabus met pwp in de plaats
- Op het examen enkel bronnenboek (geen codex)
- Ga bij elk module opzoek naar welke bronnen we hebben gebruikt – het zijn die bronnen die je terug kan vinden in het
bronnenboek – ze zijn handig voor (1) examen, gebruik zoals een codex (2) casus oplossen
HOOFDSTUK I: BEGRIP EN AARD VAN HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
Prof. Stefaan Smis
Inhoudsopgave
Hoofdstuk I: Begrip en aard van het internationaal publiekrecht.............................................................................................. 4
DEFINITIE...........................................................................................................................................................................................5
Basiskenmerken van het internationaal recht..................................................................................................................................5
A) Geen centrale wetgever...........................................................................................................................................................5
Geen centrale rechter...................................................................................................................................................................6
Geen centrale afdwinging............................................................................................................................................................6
samenwerking met nationaal recht..............................................................................................................................................7
Geschiedenis van het internationaal recht – vanwaar komt het......................................................................................................7
De vrede van westfalen (1648) en het ontstaan van het hedendaagse int recht........................................................................7
Evolutie van de statengemeenschap van een beperkt aantal europese staten naar een statengemeenschap met bijna 200
staten.............................................................................................................................................................................................8
Aantal opmerkingen/ definities....................................................................................................................................................8
RAISON D’êTRE..............................................................................................................................................................................9
van het recht van co-existentie naar een recht van coöperatie...................................................................................................9
hoofdstuk 2 rechtsbronnen.................................................................................................................................................... 11
algemeen........................................................................................................................................................................................11
Internationaal gewoonterecht (primair bron)................................................................................................................................11
algemeen.....................................................................................................................................................................................11
Het materïele element statenpraktijk.........................................................................................................................................12
Het subjectieve element opinio juris..........................................................................................................................................15
Voortdurend verzet “persistent objector”..................................................................................................................................16
Lokaal en regionaal gewoonterecht............................................................................................................................................16
De identificatie van internationaal gewoonterecht....................................................................................................................16
Verdragen (primaire bron).............................................................................................................................................................17
Consensualisme...........................................................................................................................................................................17
Vormen van schriftelijke verdragen............................................................................................................................................17
De verhouding tussen verdragsrecht en internationaal gewoonterecht........................................................................................19
Afdeling 1: Algemeen..................................................................................................................................................................19
Afdeling 2: Codificatie.................................................................................................................................................................19
Overige bronnen.............................................................................................................................................................................20
Algemene beginselen van het internationaal recht (primaire bron)..........................................................................................20
Internationale rechtspraak en rechtsleer (secundaire bronnen)...............................................................................................21
Besluitvorming van internationale organisaties.........................................................................................................................21
Eenzijdige handelingen en verklaringen.....................................................................................................................................22
Soft law........................................................................................................................................................................................23
Hiërarchie....................................................................................................................................................................................23
hoofdstuk 3 het verdragenrecht............................................................................................................................................. 25
Wat is een verdrag?........................................................................................................................................................................25
Definitie.......................................................................................................................................................................................25
bronnen.......................................................................................................................................................................................25
Structuur van verdragen.................................................................................................................................................................26
, Totstandkoming en inwerkingtreding van verdragen....................................................................................................................26
Het sluiten van verdragen...........................................................................................................................................................26
Totstandkoming van het verdrag in België.....................................................................................................................................27
Reserves en voorbehouden.............................................................................................................................................................28
Interpretatieve verklaring...........................................................................................................................................................29
controverse.................................................................................................................................................................................29
Inwerkingtreding en voorlopige toepassing van verdragen...........................................................................................................29
Wat bepaalt het verdrag.............................................................................................................................................................29
naleving, toepassing en uitlegging van verdragen.........................................................................................................................30
toepassing: terretorium..............................................................................................................................................................30
toepassing in de tijd....................................................................................................................................................................31
Interpretatieregels..........................................................................................................................................................................31
Amendering en wijziging van verdragen........................................................................................................................................32
Wat zegt het verdrag zelf............................................................................................................................................................32
Residuaire regel...........................................................................................................................................................................33
‘Inter se’ wijziging........................................................................................................................................................................33
Ongeldigheid, beëindiging en opschorting van de werking van verdragen art. 46-53 WVV.........................................................33
Algemeen....................................................................................................................................................................................33
Verschil relatieve en absolute nietigheid Relatief:.....................................................................................................................33
Relatieve nietigheidsgronden:....................................................................................................................................................34
Absolute nietigheidsgronden:.....................................................................................................................................................34
Beëindiging en schorsing - algemeen.............................................................................................................................................34
Hoe?............................................................................................................................................................................................34
Artikel 60 WVV............................................................................................................................................................................35
Wat bij een unilaterale beslissing tot opzegging of terugtrekking?...........................................................................................35
Wat als er geen bepaling inzake opzegging of terugtrekking in het verdrag zijn opgenomen?.................................................35
Beëindiging en schorsing – bijzondere bepalingen.........................................................................................................................36
Artikel 55 WVV............................................................................................................................................................................36
Artikel 58 WVV............................................................................................................................................................................36
Artikel 59 WVV............................................................................................................................................................................36
Materiële schending....................................................................................................................................................................36
Overmacht “force majeur”..........................................................................................................................................................37
Rebus Sic stantibus......................................................................................................................................................................37
Wat met verdragsrelaties ten tijde van een gewapend conflict?...............................................................................................38
Hoofdstuk 4 Subjecten van internationaal recht..................................................................................................................... 39
Inleiding – subjecten van het internationaal recht.........................................................................................................................39
Staten en hun totstandkoming.......................................................................................................................................................40
Wat is een staat?.........................................................................................................................................................................41
4 constitutieve bestanddelen van het Montevideo verdrag......................................................................................................42
geschillen over grenzen...............................................................................................................................................................53
Geschillen over grondgebied= Title to territorrie:......................................................................................................................54
Hoe komen nieuwe staten tot stand..........................................................................................................................................56
juridische beoordeling van claims van nieuwe statebn..............................................................................................................59
INTERNATIONALE OGRANISATIES ALGEMENE ASPECTEN..............................................................................................................63
Soorten........................................................................................................................................................................................63
institutioneel versus materieel recht..........................................................................................................................................64
Bevoegdheden............................................................................................................................................................................64
Lidmaatschap..............................................................................................................................................................................65
Organen.......................................................................................................................................................................................65
, Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................................................65
Priviliges en immuniteiten..........................................................................................................................................................67
besluit en besluitvorming............................................................................................................................................................67
hoofdstuk 5 Uitoefening/afbakening van het staatsgezag...................................................................................................... 68
Bronnen...........................................................................................................................................................................................68
subdomeinen...................................................................................................................................................................................68
Verbod op inmenging/ interventie verbod.....................................................................................................................................68
Tussen twee staten.....................................................................................................................................................................69
Tussen een staat en een internationale organisatie...................................................................................................................70
Verbod om schade toe te brengen aan een ander staat................................................................................................................71
Rechtsmacht...................................................................................................................................................................................71
Territorialiteitsbeginsel...............................................................................................................................................................71
Personaliteitsbeginsel – nationaliteit..........................................................................................................................................72
Beschermingsbeginsel.................................................................................................................................................................72
Universaliteit...............................................................................................................................................................................72
Handhaving van rechtsmacht.........................................................................................................................................................73
Immuniteit...................................................................................................................................................................................73
Immuniteiten van diplomaten....................................................................................................................................................75
hoofdstuk 6 Vrede en veiligheid............................................................................................................................................. 77
basisregel........................................................................................................................................................................................77
Geschiedenis:..............................................................................................................................................................................77
Verbod geweld te gebruiken...........................................................................................................................................................77
Uitzondering 1 op het verbod: collectieve veiligheid......................................................................................................................78
Hoofdstuk 6: de veiligheidsraad tegenover de algemene veradering optreden overeenkomstig HF 6.....................................78
Voorwaarden voor gebruik van Hoofdstuk 7 (enkel VR niet AV)!!.............................................................................................79
Uitzondering 2 op het verbod: recht op zelfverdediging................................................................................................................79
Uitzondering 3? HUMANITAIRE INTERVENTIE................................................................................................................................81
hoofdstuk 7 aansprakelijkheidsrecht..................................................................................................................................... 82
staten..............................................................................................................................................................................................82
Algemene regel...........................................................................................................................................................................82
Samen aansprakelijk stellen........................................................................................................................................................83
verdedigingsgronden..................................................................................................................................................................83
rechtsherstel...............................................................................................................................................................................85
Diplomatiek bescherming...........................................................................................................................................................85
Internationale organisaties.............................................................................................................................................................86
individuen........................................................................................................................................................................................86
PERIODE VAN strafrechtelijke aansprakelijkheid op basis van het Neurenberg charter...........................................................86
Hoofdstuk 8 Rechtshandhaving en conflictbeslechting........................................................................................................... 90
inleiding...........................................................................................................................................................................................90
Eenzijdige maatregelen...............................................................................................................................................................90
Diplomatieke geschillenregeling – juridische geschillenregeling................................................................................................91
Juridische methode geschillenregeling (arbitrage, internationale hoven en rechtbanken)......................................................95
hoofdstuk 9 Doorwerking van het internationaal recht in de nationale rechtsorde.................................................................98
, Het internationaal recht in de nationale (Belgische) rechtsorde...............................................................................................98
TOEPASSING OP BELGIE..............................................................................................................................................................99
Welke zijn de instrumenten van doorwerking?.......................................................................................................................101
DOORWERKING TAV DE WETGEVENDE MACHT..........................................................................................................................101
Onderscheid binnen verdragen................................................................................................................................................101
Verwijzing naar IR......................................................................................................................................................................101
DOORWERKING TAV DE UITVOERENDE MACHT..........................................................................................................................102
DOORWERKING TAV DE RECHTERLIJKE MACHT...........................................................................................................................102
Beslechten van prejudiciële of incidenteel geschil...................................................................................................................102
Volkenrechtconforme interpretatie van internrechtelijke normen.........................................................................................102
Inroepbaarheid van internationaalrechtelijk normen met directe werking.............................................................................104
Standstil-werking......................................................................................................................................................................105
Exceptie van int’l illegaliteit......................................................................................................................................................106
Inroepbaarheid van internationaalrechtelijke normen in vernietigingsberoepen en prejudiciële vraagstellingen.....................106
Overheidsaansprakelijkheid voor schending van het internationaal recht..................................................................................107
Inhoud examen:
- Tijdens de les, kennisclips, video. We krijgen opdrachten die te maken hebben met de te kennen zaken
- Laatste hoofdstuk van het boek niet kennen, wel syllabus met pwp in de plaats
- Op het examen enkel bronnenboek (geen codex)
- Ga bij elk module opzoek naar welke bronnen we hebben gebruikt – het zijn die bronnen die je terug kan vinden in het
bronnenboek – ze zijn handig voor (1) examen, gebruik zoals een codex (2) casus oplossen
HOOFDSTUK I: BEGRIP EN AARD VAN HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT